HNI 30-8

CHƯƠNG 12. ĂN UỐNG THEO TỪNG GIAI ĐOẠN CUỘC ĐỜI

 

Có một điều rất dễ nhận ra: chúng ta không ăn giống nhau trong suốt cuộc đời.

 

Một đứa trẻ đang lớn cần dinh dưỡng để phát triển. Một người trưởng thành cần năng lượng để làm việc, học tập và duy trì cuộc sống. Người cao tuổi lại cần quan tâm nhiều hơn đến khả năng ăn uống, tiêu hóa, cơ bắp và những thay đổi của cơ thể.

 

Vì vậy, ăn uống khoa học không phải là một công thức giống nhau cho tất cả mọi người.

 

Cùng một món ăn, cùng một khẩu phần, nhưng nhu cầu của một đứa trẻ có thể rất khác người trưởng thành. Một người cao tuổi cũng có thể cần cách lựa chọn và chế biến khác trước đây.

 

Hiểu điều đó giúp chúng ta chăm sóc bản thân và gia đình tốt hơn.

 

TRẺ EM – ĂN ĐỂ LỚN VÀ PHÁT TRIỂN

 

Tuổi thơ là giai đoạn cơ thể phát triển nhanh.

 

Trẻ cần năng lượng và nhiều chất dinh dưỡng để phát triển thể chất, não bộ, xương, cơ bắp và hệ miễn dịch.

 

Nhưng nói “trẻ cần ăn nhiều” chưa đủ.

 

Điều quan trọng là ăn đa dạng và phù hợp với độ tuổi.

 

Bữa ăn của trẻ nên có nhiều nhóm thực phẩm khác nhau, gồm nguồn protein, tinh bột, rau quả và chất béo phù hợp.

 

Sữa và các sản phẩm từ sữa có thể là một phần của chế độ ăn tùy nhu cầu và độ tuổi.

 

Trẻ cũng cần được làm quen với nhiều loại thực phẩm thay vì chỉ ăn một vài món yêu thích.

 

Có những đứa trẻ chỉ thích thịt.

 

Có trẻ chỉ thích cơm.

 

Có trẻ không chịu ăn rau.

 

Cha mẹ không nên vội biến mỗi bữa ăn thành một cuộc chiến.

 

Hãy kiên nhẫn giới thiệu lại thực phẩm nhiều lần, thay đổi cách chế biến và tạo không khí thoải mái khi ăn.

 

Điều quan trọng không chỉ là trẻ ăn gì hôm nay, mà là trẻ hình thành thói quen ăn uống như thế nào trong nhiều năm.

 

ĐỪNG DÙNG ĐỒ NGỌT ĐỂ THỂ HIỆN TÌNH YÊU

 

Một sai lầm khá phổ biến là người lớn dùng bánh kẹo, nước ngọt hoặc đồ ăn nhanh để thưởng cho trẻ.

 

“Con ngoan bà cho kẹo.”

 

“Học giỏi mẹ mua trà sữa.”

 

“Ăn hết cơm sẽ được ăn bánh.”

 

Cách làm này rất dễ khiến trẻ hình thành mối liên hệ giữa phần thưởng và đồ ăn nhiều đường hoặc năng lượng.

 

Trẻ vẫn có thể thưởng thức những món này trong hoàn cảnh phù hợp, nhưng không nên để chúng trở thành trung tâm của chế độ ăn.

 

Thay vì chỉ thưởng bằng đồ ăn, cha mẹ có thể dành thời gian chơi cùng trẻ, đọc sách, đi bộ hoặc cùng làm một hoạt động mà trẻ yêu thích.

 

Tình yêu của cha mẹ không nhất thiết phải được gói trong một chiếc bánh.

 

TRẺ HỌC TỪ NGƯỜI LỚN

 

Cha mẹ nói:

 

“Con phải ăn rau!”

 

Nhưng trên bàn ăn, người lớn lại chỉ ăn thịt.

 

Cha mẹ nói:

 

“Con không được uống nước ngọt!”

 

Nhưng mỗi ngày người lớn đều uống.

 

Trẻ sẽ quan sát nhiều hơn là nghe lời.

 

Muốn trẻ ăn uống lành mạnh hơn, gia đình cần tạo môi trường phù hợp.

 

Có rau trong bữa ăn.

 

Có trái cây trong nhà.

 

Có nước lọc dễ tiếp cận.

 

Đồ ăn nhiều đường không xuất hiện thường xuyên.

 

Cả gia đình cùng ngồi ăn khi có thể.

 

Giáo dục dinh dưỡng tốt nhất đôi khi bắt đầu từ chính chiếc mâm cơm của gia đình.

 

---

 

NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH – ĂN ĐỂ SỐNG VÀ LÀM VIỆC

 

Bước vào tuổi trưởng thành, cuộc sống bắt đầu nhiều trách nhiệm hơn.

 

Công việc.

 

Gia đình.

 

Con cái.

 

Các mối quan hệ.

 

Áp lực tài chính.

 

Nhiều người vì quá bận mà bỏ bê bữa ăn.

 

Buổi sáng chỉ uống cà phê.

 

Buổi trưa ăn vội.

 

Buổi tối ăn thật nhiều vì cả ngày chưa ăn tử tế.

 

Thói quen này nếu kéo dài có thể khiến việc kiểm soát chế độ ăn trở nên khó khăn hơn.

 

Người trưởng thành cần xây dựng một chế độ ăn phù hợp với mức độ hoạt động và nhu cầu năng lượng của mình.

 

Người làm việc văn phòng, ít vận động sẽ có nhu cầu khác người lao động chân tay.

 

Người tập luyện thể thao thường xuyên cũng có nhu cầu khác người ít vận động.

 

Vì vậy, đừng lấy khẩu phần của người khác làm tiêu chuẩn cho bản thân.

 

Hãy quan sát cơ thể và lối sống của mình.

 

NGƯỜI BẬN RỘN CẦN ĂN THÔNG MINH

 

Không phải ai cũng có thời gian nấu một bữa ăn cầu kỳ.

 

Nhưng bận không có nghĩa là phải ăn qua loa.

 

Có thể chuẩn bị một số thực phẩm từ trước.

 

Luộc sẵn trứng.

 

Rửa và sơ chế rau.

 

Chuẩn bị một phần protein.

 

Chia khẩu phần phù hợp.

 

Mang cơm theo khi có điều kiện.

 

Nếu ăn ngoài, chọn món có rau, nguồn protein và khẩu phần phù hợp.

 

Những việc này không cần quá nhiều thời gian.

 

Điều cần thay đổi là cách chúng ta chuẩn bị.

 

Người bận rộn càng cần có kế hoạch ăn uống, bởi nếu không chuẩn bị, sự tiện lợi thường sẽ quyết định thay chúng ta.

 

ĐỪNG ĂN THEO CẢM XÚC

 

Người trưởng thành đôi khi ăn không phải vì đói.

 

Buồn thì ăn.

 

Căng thẳng thì ăn.

 

Thức khuya thì ăn.

 

Vui cũng ăn.

 

Có những ngày công việc mệt mỏi, một ly trà sữa hay món ăn yêu thích trở thành cách giải tỏa.

 

Thỉnh thoảng điều đó không phải vấn đề lớn.

 

Nhưng nếu ăn uống thường xuyên trở thành cách duy nhất để giải quyết cảm xúc, chúng ta cần nhìn lại.

 

Hãy tìm thêm những cách khác:

 

Đi bộ.

 

Nghe nhạc.

 

Nói chuyện với người thân.

 

Đọc sách.

 

Nghỉ ngơi.

 

Thiền hoặc thư giãn.

 

Chăm sóc cảm xúc cũng là một phần của chăm sóc sức khỏe.

 

---

 

NGƯỜI CAO TUỔI – ĂN ĐỂ DUY TRÌ SỨC MẠNH VÀ CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG

 

Khi tuổi cao, cơ thể có nhiều thay đổi.

 

Cảm giác thèm ăn có thể giảm.

 

Khả năng nhai hoặc nuốt có thể thay đổi.

 

Khả năng tiêu hóa và hấp thu một số chất dinh dưỡng cũng có thể khác trước.

 

Mức độ vận động thường giảm.

 

Vì vậy, người cao tuổi cần một chế độ ăn phù hợp với tình trạng thực tế.

 

Không nên hiểu rằng càng lớn tuổi càng phải ăn thật ít.

 

Điều quan trọng là ăn đủ nhu cầu và đủ chất trong khả năng của cơ thể.

 

Protein đặc biệt đáng chú ý vì duy trì cơ bắp là một phần quan trọng của quá trình lão hóa khỏe mạnh.

 

Nguồn protein có thể đến từ cá, trứng, thịt, sữa, đậu phụ và các loại đậu, tùy khẩu vị và tình trạng sức khỏe.

 

Rau quả vẫn rất quan trọng.

 

Thực phẩm nên được chế biến sao cho dễ ăn, dễ nhai và phù hợp với khả năng của từng người.

 

BỮA CƠM CỦA NGƯỜI CAO TUỔI CẦN CẢ DINH DƯỠNG VÀ NIỀM VUI

 

Có những người lớn tuổi ăn một mình.

 

Con cháu đi làm.

 

Bạn bè ít gặp.

 

Bữa ăn trở thành một việc phải làm chứ không còn là niềm vui.

 

Điều này đáng để gia đình quan tâm.

 

Nếu có thể, hãy dành thời gian ăn cùng ông bà, cha mẹ.

 

Một bữa cơm ngon không chỉ nằm ở món ăn.

 

Nó còn nằm ở tiếng nói cười.

 

Ở sự quan tâm.

 

Ở câu hỏi:

 

“Hôm nay mẹ ăn có ngon không?”

 

“Bố thấy trong người thế nào?”

 

Đôi khi một bữa cơm gia đình có thể nuôi dưỡng cả cơ thể lẫn tinh thần.

 

NGƯỜI CAO TUỔI KHÔNG NÊN TỰ Ý BỔ SUNG

 

Đây cũng là nhóm tuổi thường được quảng cáo rất nhiều sản phẩm bổ sung.

 

Canxi.

 

Vitamin.

 

Sản phẩm xương khớp.

 

Sản phẩm “bổ não”.

 

Sản phẩm “tăng sức đề kháng”.

 

Nhưng không phải sản phẩm nào cũng cần thiết cho tất cả mọi người.

 

Người cao tuổi thường có thể đang sử dụng nhiều loại thuốc. Vì vậy, việc tự ý thêm thực phẩm bổ sung có thể làm tăng nguy cơ tương tác hoặc dùng quá mức một số chất.

 

Nếu có nhu cầu bổ sung, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia phù hợp.

 

Đừng để tuổi tác trở thành lý do để mua tất cả những sản phẩm được quảng cáo là “bổ”.

 

---

 

MỖI GIAI ĐOẠN MỘT CÁCH ĂN, NHƯNG MỘT NGUYÊN TẮC CHUNG

 

Trẻ em cần được nuôi dưỡng để phát triển.

 

Người trưởng thành cần duy trì sức khỏe và năng lượng cho cuộc sống.

 

Người cao tuổi cần chú trọng duy trì sức mạnh, dinh dưỡng và chất lượng cuộc sống.

 

Ba giai đoạn khác nhau nhưng đều có một điểm chung:

 

Đa dạng – cân bằng – phù hợp – vừa đủ.

 

Không có một thực đơn thần kỳ dành cho mọi người.

 

Không có một loại thực phẩm có thể giải quyết mọi nhu cầu.

 

Và cũng không nên biến tuổi tác thành lý do để ăn uống quá cực đoan.

 

Hãy nhìn vào con người cụ thể trước mặt mình.

 

Trẻ bao nhiêu tuổi?

 

Hoạt động thế nào?

 

Có vấn đề sức khỏe gì không?

 

Người trưởng thành làm công việc gì?

 

Vận động ra sao?

 

Người cao tuổi có nhai nuốt tốt không?

 

Có bệnh lý hoặc đang dùng thuốc không?

 

Câu trả lời cho những câu hỏi đó giúp chúng ta lựa chọn phù hợp hơn.

 

BỮA ĂN LÀ CÂU CHUYỆN CỦA CẢ GIA ĐÌNH

 

Một gia đình khỏe mạnh không nhất thiết phải có ba thực đơn riêng biệt.

 

Nhiều món ăn có thể dùng chung, sau đó điều chỉnh khẩu phần và cách chế biến cho từng người.

 

Món ăn ít mặn hơn.

 

Ít đường hơn.

 

Nhiều rau hơn.

 

Nguồn protein đa dạng hơn.

 

Cách chế biến đơn giản hơn.

 

Trẻ nhỏ có thể được điều chỉnh theo độ tuổi.

 

Người lớn ăn theo nhu cầu.

 

Người cao tuổi có thể được chế biến mềm và dễ ăn hơn khi cần.

 

Như vậy, cả gia đình có thể cùng ngồi bên một mâm cơm mà mỗi người vẫn được chăm sóc theo nhu cầu riêng.

 

THÔNG ĐIỆP CỦA CHƯƠNG

 

Chúng ta lớn lên, già đi và thay đổi.

 

Vì vậy, cách ăn cũng cần thay đổi theo cuộc đời.

 

Trẻ em cần được nuôi dưỡng để phát triển.

 

Người trưởng thành cần biết cân bằng giữa công việc, cuộc sống và dinh dưỡng.

 

Người cao tuổi cần được quan tâm đến chất lượng bữa ăn, khả năng ăn uống và sức khỏe tổng thể.

 

Đừng ép tất cả mọi người vào một khuôn ăn uống.

 

Hãy học cách quan sát.

 

Hãy lắng nghe.

 

Hãy điều chỉnh.

 

Và hãy nhớ rằng, một bữa ăn tốt không chỉ nuôi cơ thể mà còn nuôi dưỡng tình yêu thương trong gia đình.

 

Từ bữa cháo của em bé, hộp cơm của người đi làm đến bữa cơm của ông bà, mỗi giai đoạn đều có những nhu cầu riêng.

 

Nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn giống nhau:

 

ĂN ĐỂ KHỎE.

ĂN ĐỂ SỐNG.

ĂN ĐỂ CÓ SỨC YÊU THƯƠNG, LÀM VIỆC VÀ CỐNG HIẾN.

 

Và khi hiểu được điều đó, chúng ta sẽ không còn hỏi:

 

“Thế nào là thực đơn tốt nhất cho tất cả mọi người?”

 

Mà sẽ hỏi một câu thiết thực hơn:

 

“Bữa ăn này có phù hợp với người đang ngồi trước mặt tôi không?”

 

Đó chính là bước đầu tiên của nghệ thuật chăm sóc sức khỏe theo từng giai đoạn cuộc đời.