02/09 CHƯƠNG 14. NHỮNG KHOẢN CHI NHỎ CÓ THỂ TRỞ THÀNH KHOẢN TIỀN LỚN Theo dõi các khoản chi thường xuyên và nhận diện những “lỗ thủng” tài chính. Có một câu chuyện rất quen thuộc. Cuối tháng, bạn mở tài khoản ngân hàng và tự hỏi: “Tiền của mình đã đi đâu hết rồi?” Bạn không mua chiếc điện thoại mới. Không mua một món đồ quá đắt. Không đi du lịch xa. Không thực hiện một khoản chi lớn nào. Vậy mà số tiền trong tài khoản vẫn giảm nhanh hơn bạn tưởng. Rất nhiều người gặp tình trạng này. Họ thường nghĩ nguyên nhân là do mình kiếm chưa đủ tiền. Nhưng nếu nhìn kỹ lịch sử giao dịch, bạn có thể phát hiện một điều thú vị: Tiền không biến mất bởi một khoản chi khổng lồ. Nó biến mất bởi hàng chục, hàng trăm khoản chi nhỏ. Một ly cà phê. Một lần giao đồ ăn. Một chuyến xe. Một món đồ mua vì “đang giảm giá”. Một gói đăng ký không còn sử dụng. Một lần mua thêm vì “chỉ vài chục nghìn”. Từng khoản riêng lẻ dường như chẳng đáng bao nhiêu. Nhưng khi chúng lặp lại ngày này qua ngày khác, tháng này qua tháng khác, chúng có thể trở thành một con số rất lớn. Vấn đề không phải là bạn không được chi những khoản nhỏ. Vấn đề là: Bạn có biết tổng số tiền mình đang chi cho chúng hay không? 1. Những khoản nhỏ nguy hiểm vì chúng không tạo cảm giác đau Khi bỏ ra 30 triệu đồng mua một chiếc xe, bạn chắc chắn sẽ suy nghĩ rất kỹ. Bạn sẽ so sánh. Tính toán. Hỏi ý kiến. Xem xét khả năng thanh toán. Nhưng nếu mỗi ngày chi 50.000–100.000 đồng cho những khoản nhỏ, bạn có thể gần như không cảm thấy gì. Đây chính là lý do những khoản chi nhỏ dễ trở thành vấn đề. Não bộ thường phản ứng mạnh với một khoản chi lớn nhưng ít chú ý đến những khoản nhỏ. Bạn có thể nghĩ: “50 nghìn thôi mà.” Nhưng nếu “50 nghìn thôi” xuất hiện mỗi ngày, nó không còn là 50 nghìn nữa. 50.000 đồng mỗi ngày tương đương khoảng 1,5 triệu đồng trong một tháng nếu duy trì liên tục. Một khoản chi tưởng như không đáng kể đã trở thành một khoản ngân sách đáng chú ý. Sức mạnh của những khoản nhỏ nằm ở sự lặp lại. 2. Đừng chỉ nhìn từng giao dịch, hãy nhìn cả hệ thống Một người có thể tự biện minh cho từng khoản chi: “Ly cà phê này không đáng bao nhiêu.” “Bữa ăn này cũng bình thường.” “Đặt xe có mấy chục nghìn.” “Gói đăng ký này rẻ mà.”

“Tháng này mua một chút thôi.” Từng câu đều có vẻ hợp lý. Nhưng tài chính cá nhân không được quyết định bởi từng giao dịch riêng lẻ. Nó được quyết định bởi tổng thể. Một khoản 50.000 đồng không đáng sợ. Nhưng mười khoản 50.000 đồng trong một tuần thì đã là 500.000 đồng. Nếu những khoản tương tự tiếp tục xuất hiện trong nhiều tháng, số tiền trở nên đáng kể. Vì vậy, thay vì hỏi: “Khoản này có đáng tiền không?” Hãy hỏi thêm: “Tôi đang chi bao nhiêu cho nhóm khoản này mỗi tháng?” Câu hỏi thứ hai thường mang lại một bức tranh hoàn toàn khác. 3. Những khoản chi định kỳ là “lỗ thủng” nguy hiểm nhất Có một loại chi tiêu đặc biệt cần chú ý: chi tiêu định kỳ. Đó là những khoản tự động trừ tiền hàng tháng hoặc hàng năm. Ứng dụng. Dịch vụ xem phim. Phần mềm. Gói lưu trữ. Phí thành viên. Ứng dụng học tập. Dịch vụ giao hàng. Các gói đăng ký khác. Mỗi khoản có thể chỉ vài chục hoặc vài trăm nghìn đồng. Nhưng vấn đề là chúng thường tự động tiếp tục ngay cả khi bạn không còn sử dụng. Hãy thử kiểm tra tất cả các khoản thanh toán định kỳ trong tài khoản. Bạn có thể sẽ tìm thấy những thứ mình gần như đã quên. Một dịch vụ bạn đăng ký vì một chương trình khuyến mãi. Một ứng dụng bạn từng sử dụng nhưng đã bỏ lâu. Một gói nâng cấp không còn cần thiết. Mỗi khoản nhỏ giống như một chiếc vòi nước bị rò. Một chiếc vòi không đáng kể. Nhưng nếu có mười chiếc vòi cùng rò rỉ, lượng nước thất thoát sẽ rất lớn. 4. “Tiện một chút” có thể trở thành thói quen đắt tiền Sự tiện lợi là một trong những thứ khiến chúng ta tiêu tiền nhiều hơn mà không nhận ra. Bạn có thể tự nấu ăn nhưng đặt đồ ăn vì tiện. Có thể đi bộ một đoạn nhưng gọi xe vì tiện. Có thể mua trực tiếp nhưng đặt giao hàng vì tiện. Có thể sửa chữa một món đồ nhưng mua mới vì tiện. Không có gì sai với việc trả tiền để tiết kiệm thời gian. Thực tế, thời gian cũng có giá trị. Nhưng hãy phân biệt: Bạn đang mua sự tiện lợi có chủ đích hay đang hình thành thói quen phụ thuộc vào sự tiện lợi? Nếu ngày nào cũng trả tiền cho sự tiện lợi, nó sẽ trở thành một phần cố định của mức sống. Và khi đó, thứ từng được xem là “xa xỉ nhỏ” trở thành “nhu cầu”. Đây chính là cách mức sống tăng lên mà chúng ta không nhận ra. 5. Chi phí nhỏ thường đi kèm với chi phí cơ hội lớn

Giả sử bạn thường xuyên có những khoản chi nhỏ không cần thiết. Mỗi tháng bạn tiết kiệm được thêm 1 triệu nếu cắt bớt chúng. 1 triệu đồng có vẻ không lớn. Nhưng hãy nhìn theo một cách khác. Đó có thể là: Một khoản quỹ dự phòng. Một khoản trả nợ. Một khoản học tập. Một khoản đầu tư. Hoặc một phần của mục tiêu mua nhà. Vấn đề không chỉ là: “Tôi đã tiêu mất 1 triệu.” Mà là: “Tôi đã bỏ lỡ cơ hội sử dụng 1 triệu đó cho một mục tiêu quan trọng hơn.” Đó chính là chi phí cơ hội. Một khoản tiền nhỏ hôm nay có thể có giá trị lớn hơn rất nhiều nếu được sử dụng đúng mục đích và đúng thời gian. 6. Không phải khoản nhỏ nào cũng cần cắt Đây là điểm rất quan trọng. Sau khi đọc chương này, bạn không nên trở thành người ám ảnh với từng đồng. Không cần tự trách mình vì một ly cà phê. Không cần từ chối mọi cuộc gặp bạn bè. Không cần sống trong tâm trạng: “Mua cái này là lãng phí.” Quản lý tài chính không phải là cắt càng nhiều càng tốt. Nếu một khoản chi nhỏ mang lại giá trị lớn cho cuộc sống và nằm trong ngân sách, hãy giữ nó. Một ly cà phê có thể là thời gian nghỉ ngơi. Một bữa ăn cùng gia đình có thể là một kỷ niệm. Một cuốn sách có thể mở ra một ý tưởng mới. Một khoản chi cho sở thích có thể giúp bạn cân bằng cuộc sống. Điều cần loại bỏ không phải là mọi khoản chi nhỏ. Mà là những khoản chi không có giá trị tương xứng và lặp lại một cách vô thức. 7. Hãy tìm những khoản “không nhớ mình đã mua” Có một cách rất đơn giản để tìm ra lỗ thủng tài chính. Mở lịch sử giao dịch trong một hoặc hai tháng gần nhất. Xem từng khoản. Và đánh dấu những khoản mà bạn không nhớ rõ: “Vì sao mình mua cái này?” Đây là một tín hiệu đáng chú ý. Nếu bạn không nhớ mình đã mua gì, rất có thể khoản chi đó không tạo ra giá trị đủ lớn trong trí nhớ. Không phải lúc nào cũng đúng. Nhưng nếu hiện tượng này lặp lại nhiều lần, bạn nên xem xét. Hãy tìm những khoản: Mua theo cảm xúc. Mua vì quảng cáo. Mua vì giảm giá. Mua vì thói quen. Mua vì ngại từ chối. Mua vì người khác có. Mua nhưng sau đó không sử dụng. Đây thường chính là những “lỗ thủng” cần xử lý trước tiên. 8. Áp dụng quy tắc “đợi một chút” Một cách đơn giản để giảm chi tiêu bốc đồng là tạo ra khoảng thời gian chờ. Với những món nhỏ, có thể chờ một ngày.

Với những món lớn hơn, chờ vài ngày. Trong thời gian đó, hãy tự hỏi: Tôi có thực sự cần không? Tôi đã có thứ tương tự chưa? Nếu không mua, cuộc sống của tôi có bị ảnh hưởng không? Tôi sẽ sử dụng nó bao nhiêu lần? Tôi có mua nó nếu không có chương trình giảm giá không? Những câu hỏi này giúp tách mong muốn tức thời khỏi nhu cầu thực sự. Rất nhiều ham muốn sẽ biến mất khi chúng ta cho bản thân đủ thời gian. 9. Hãy gom những khoản nhỏ thành một mục ngân sách Thay vì cố kiểm soát từng khoản, hãy tạo nhóm. Ví dụ: Ngân sách cà phê: 600.000 đồng/tháng. Ngân sách ăn ngoài: 1,5 triệu đồng/tháng. Ngân sách mua sắm cá nhân: 1 triệu đồng/tháng. Ngân sách giải trí: 1 triệu đồng/tháng. Khi đã có giới hạn, bạn không cần phải tự hỏi mỗi ngày: “Có nên mua không?” Bạn chỉ cần biết: “Tôi còn bao nhiêu ngân sách cho nhóm này?” Cách này vừa dễ thực hiện vừa tránh cảm giác quá khắt khe. 10. Hãy tự động hóa việc tiết kiệm Một cách rất hiệu quả để chống lại những khoản chi nhỏ là chuyển tiền tiết kiệm ngay khi nhận thu nhập. Tại sao? Bởi vì tiền càng nằm trong tài khoản chi tiêu lâu, chúng ta càng có xu hướng tìm cách sử dụng nó. Nếu ngay khi nhận lương, bạn chuyển một phần sang tài khoản tiết kiệm hoặc mục tiêu tài chính, số tiền còn lại trở thành giới hạn tự nhiên. Bạn không cần dựa hoàn toàn vào ý chí. Hệ thống tốt sẽ giúp bạn ít phải đấu tranh với bản thân hơn. Đây là một nguyên tắc quan trọng trong tài chính cá nhân: Đừng chỉ cố trở nên kỷ luật hơn. Hãy thiết kế hệ thống khiến việc đúng trở nên dễ dàng hơn. 11. Những khoản nhỏ có thể tạo ra những thay đổi lớn Hãy thử nhìn ngược lại. Nếu những khoản chi nhỏ có thể làm tiền biến mất, thì những khoản tiết kiệm nhỏ cũng có thể giúp tài sản lớn lên. Mỗi ngày tiết kiệm được một chút. Mỗi tuần giảm một khoản không cần thiết. Mỗi tháng dành thêm một phần thu nhập cho tài sản. Ban đầu, kết quả có thể rất nhỏ. Nhưng tài chính cá nhân là trò chơi của thời gian. Điều quan trọng không phải là một ngày bạn tiết kiệm được bao nhiêu. Mà là bạn có thể duy trì hành vi đó trong bao lâu. Một thay đổi nhỏ được duy trì nhiều năm có thể có giá trị lớn hơn một nỗ lực cực đoan chỉ kéo dài vài tuần. 12. Đừng chỉ cắt chi tiêu, hãy tìm cách tăng giá trị

Có một giới hạn tự nhiên của việc tiết kiệm. Bạn không thể giảm chi tiêu xuống bằng không. Nhưng khả năng tăng thu nhập và tăng giá trị bản thân có thể mở rộng rất nhiều. Vì vậy, hãy sử dụng việc kiểm soát những khoản nhỏ như một bước khởi đầu. Sau khi loại bỏ những lỗ thủng rõ ràng, hãy dành năng lượng cho câu hỏi lớn hơn: “Làm thế nào để tôi tạo ra nhiều giá trị hơn?” Học thêm kỹ năng. Làm việc hiệu quả hơn. Tìm cơ hội nghề nghiệp tốt hơn. Phát triển chuyên môn. Xây dựng nguồn thu nhập phụ phù hợp. Tiết kiệm giúp bạn giữ tiền. Tăng năng lực giúp bạn tạo ra nhiều tiền hơn. Hai việc này nên đi cùng nhau. 13. Hãy thực hiện một “cuộc kiểm toán tài chính cá nhân” Mỗi vài tháng, hãy dành một khoảng thời gian để kiểm tra toàn bộ các khoản chi. Không cần đợi đến khi gặp vấn đề. Hãy xem: Khoản nào tăng? Khoản nào giảm? Khoản nào không còn cần thiết? Khoản nào đang lặp lại? Khoản nào đem lại giá trị thấp? Khoản nào thực sự đáng tiền? Bạn có thể chia các khoản chi thành ba nhóm: Giữ lại: Những khoản cần thiết hoặc mang lại giá trị rõ ràng. Giảm bớt: Những khoản hữu ích nhưng đang vượt quá nhu cầu. Loại bỏ: Những khoản không còn giá trị hoặc chỉ tồn tại do thói quen. Chỉ cần thực hiện một lần nghiêm túc, bạn có thể phát hiện ra rất nhiều khoản tiền đang chảy ra mà trước đây không để ý. 14. Đừng để những khoản nhỏ đánh cắp những mục tiêu lớn Một người có thể nói: “Tôi muốn mua nhà.” “Tôi muốn có quỹ dự phòng.” “Tôi muốn nghỉ hưu chủ động.” “Tôi muốn có một khoản vốn kinh doanh.” Nhưng nếu mỗi ngày tiền lại bị rút khỏi tài khoản cho những thứ không thực sự cần, mục tiêu lớn sẽ ngày càng xa. Đây là điều đáng suy nghĩ: Mục tiêu lớn thường không bị phá hủy bởi một quyết định sai lầm duy nhất. Nó có thể bị bào mòn bởi hàng nghìn quyết định nhỏ. Một khoản chi nhỏ không làm bạn nghèo. Nhưng một thói quen chi tiêu nhỏ được lặp lại hàng nghìn lần có thể ảnh hưởng đáng kể đến tương lai tài chính. Ngược lại, một thói quen tiết kiệm nhỏ cũng có thể tạo ra sức mạnh tương tự theo hướng tích cực. KẾT CHƯƠNG Tiền hiếm khi biến mất một cách bí ẩn. Thông thường, nó rời khỏi chúng ta qua những quyết định rất bình thường. Một lần mua. Một lần đặt hàng. Một lần đăng ký. Một lần gọi xe.

Một lần tự thưởng. Một lần nghĩ: “Chỉ một chút thôi.” Và rồi rất nhiều “một chút thôi” cộng lại thành một khoản tiền lớn. Vì vậy, đừng chỉ quan tâm đến những khoản chi lớn. Hãy học cách nhìn thấy những dòng tiền nhỏ. Không phải để sống khắt khe. Không phải để cảm thấy tội lỗi mỗi khi tiêu tiền. Mà để biết đồng tiền của mình đang đi đâu. Hãy nhớ ba nguyên tắc: Thứ nhất, theo dõi những khoản chi lặp lại. Thứ hai, tìm và bịt những “lỗ thủng” không tạo ra giá trị. Thứ ba, chuyển số tiền tiết kiệm được vào một mục tiêu cụ thể thay vì để nó tiếp tục biến mất. Một khoản 50.000 đồng có vẻ rất nhỏ. Nhưng hàng trăm khoản 50.000 đồng có thể tạo thành một số tiền đáng kể. Và điều kỳ diệu cũng xảy ra theo chiều ngược lại: Một khoản tiết kiệm nhỏ được lặp lại đều đặn có thể trở thành quỹ dự phòng. Quỹ dự phòng có thể trở thành vốn. Vốn có thể trở thành tài sản. Tài sản có thể tạo ra thêm tài sản. Vì vậy, đừng coi thường những khoản tiền nhỏ. Sự giàu có cũng như sự thất thoát tài chính đều có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Cuối cùng, mỗi khi nhìn thấy một khoản chi tưởng như không đáng kể, hãy thử hỏi: “Nếu khoản này xuất hiện mỗi ngày, mỗi tuần hoặc mỗi tháng trong nhiều năm, nó sẽ trở thành bao nhiêu?” Câu hỏi ấy sẽ giúp bạn nhìn tiền bằng một con mắt khác. Bởi đôi khi, thứ đang cản bạn tiến lên không phải là một khoản chi lớn. Mà là một chiếc lỗ rất nhỏ mà bạn chưa bao giờ để ý đến.