CHƯƠNG 37. LÀM NGƯỜI TRƯỚC, LÀM VIỆC SAU

Triết lý lấy nhân cách làm điểm xuất phát

1. Trước khi làm được việc lớn, hãy học cách làm một con người tử tế

Trong cuộc đời, con người thường được dạy rất nhiều cách để thành công: học kiến thức, rèn kỹ năng, xây dựng sự nghiệp, kiếm tiền, quản trị doanh nghiệp và tạo dựng các mối quan hệ. Nhưng có một bài học nền tảng thường bị bỏ quên: trước khi học cách làm việc lớn, hãy học cách làm một con người tử tế.

Một người có thể rất giỏi chuyên môn nhưng thiếu trung thực. Có thể kiếm được rất nhiều tiền nhưng đánh mất niềm tin. Có thể đứng ở vị trí cao nhưng không biết tôn trọng người khác. Những thành công như vậy có thể tạo ra vẻ ngoài rực rỡ, nhưng bên trong lại thiếu nền móng.

Làm người là điểm xuất phát của mọi giá trị.

Khi nhân cách vững vàng, tài năng mới có hướng đi đúng. Khi đạo đức làm nền, thành công mới có khả năng tồn tại lâu dài. Khi biết sống có trách nhiệm, mỗi hành động của chúng ta mới tạo ra giá trị cho bản thân và cộng đồng.

Làm người trước không có nghĩa là từ bỏ thành công. Ngược lại, đó là cách xây dựng một nền móng đủ chắc để thành công không làm chúng ta đánh mất chính mình.

2. Nhân cách là vốn quý nhất của một đời người

Tài sản có thể mất. Tiền bạc có thể kiếm lại. Chức vụ có thể thay đổi. Doanh nghiệp có thể được xây dựng rồi tái tạo.

Nhưng một khi niềm tin đã mất, việc lấy lại có thể cần rất nhiều năm.

Bởi vậy, tài sản quan trọng nhất của một con người không chỉ nằm trong tài khoản ngân hàng, mà còn nằm trong uy tín, nhân cách và cách người khác nhìn nhận về mình.

Một người giữ chữ tín trong những việc nhỏ sẽ có khả năng được tin tưởng trong những việc lớn. Một người biết giữ lời hứa sẽ dần tạo nên uy tín. Một người dám nhận sai sẽ nhận được sự tôn trọng. Một người không lợi dụng lòng tin của người khác sẽ xây dựng được những mối quan hệ bền vững.

Nhân cách không được tạo nên trong một ngày. Nó được hình thành từ hàng nghìn lựa chọn nhỏ:

Chọn trung thực khi nói dối có lợi hơn.

Chọn giữ lời khi thất hứa dễ dàng hơn.

Chọn nhận trách nhiệm thay vì đổ lỗi.

Chọn tử tế ngay cả khi không ai quan sát.

Chính những lựa chọn ấy âm thầm tạo nên con người thật của chúng ta.

3. Làm việc là để tạo giá trị, không chỉ để tìm lợi ích

Con người đi làm để kiếm sống. Doanh nhân xây dựng doanh nghiệp để tạo ra lợi nhuận. Đó là điều tự nhiên.

Nhưng nếu lợi nhuận trở thành mục tiêu duy nhất, con người rất dễ đánh đổi những giá trị quan trọng hơn.

Một doanh nghiệp có thể bán được hàng bằng quảng cáo sai sự thật. Một người có thể đạt được lợi ích bằng cách lợi dụng người khác. Một cá nhân có thể tiến nhanh bằng cách chèn ép đồng nghiệp.

Nhưng câu hỏi quan trọng không chỉ là:

“Tôi đạt được gì?”

Mà còn phải là:

“Tôi đã trở thành người như thế nào trong quá trình đạt được điều đó?”

Nếu một thành công khiến chúng ta trở nên ích kỷ, kiêu ngạo, vô cảm và bất chấp đạo đức, đó chưa chắc là thành công thực sự.

Một thành tựu đáng tự hào phải là thành tựu mà khi nhìn lại, chúng ta có thể nói:

Tôi đã đạt được điều này mà không phản bội những giá trị tốt đẹp của chính mình.

4. Nhân cách quyết định cách chúng ta sử dụng tài năng

Tài năng giống như một con dao sắc. Nó có thể dùng để tạo ra giá trị nhưng cũng có thể gây tổn thương.

Tiền bạc cũng vậy. Tiền có thể giúp một gia đình có cuộc sống tốt hơn, giúp doanh nghiệp phát triển, giúp cộng đồng giải quyết nhiều vấn đề. Nhưng tiền trong tay một người thiếu đạo đức cũng có thể trở thành công cụ của lòng tham.

Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc chúng ta có bao nhiêu năng lực, mà còn nằm ở việc chúng ta sử dụng năng lực ấy cho mục đích gì.

Tài năng cần đạo đức dẫn đường.

Quyền lực cần trách nhiệm kiểm soát.

Tiền bạc cần lòng nhân ái định hướng.

Trí tuệ cần lương tâm soi sáng.

Một con người càng có năng lực thì càng cần có nhân cách tương xứng. Bởi sức ảnh hưởng càng lớn, trách nhiệm càng lớn.

5. Làm người được thể hiện qua cách ta đối xử với người khác

Muốn biết một người có nhân cách hay không, đôi khi không cần nhìn vào những bài phát biểu lớn lao. Hãy nhìn cách họ đối xử với những người không thể mang lại lợi ích cho họ.

Một người lãnh đạo có biết lắng nghe nhân viên không?

Một người thành công có còn tôn trọng người đang bắt đầu không?

Một người giàu có có coi thường người nghèo không?

Một người có quyền lực có biết nói lời cảm ơn không?

Một người khi mắc sai lầm có dám nói “Tôi sai” không?

Nhân cách thường xuất hiện trong những khoảnh khắc rất bình thường.

Một lời nói tử tế. Một hành động giữ lời. Một lần nhường nhịn. Một sự giúp đỡ không cần báo đáp. Một quyết định không gian dối dù không ai biết.

Đó chính là những viên gạch nhỏ xây nên một con người lớn.

6. Làm người trước để đi xa hơn trong sự nghiệp

Có người nghĩ rằng muốn thành công thì phải thật khôn ngoan, thật nhanh nhạy và biết nắm bắt cơ hội.

Điều đó đúng, nhưng chưa đủ.

Muốn đi nhanh, tài năng có thể giúp chúng ta.

Muốn đi xa, nhân cách mới là nền móng.

Một người có năng lực nhưng không đáng tin sẽ khó xây dựng đội ngũ lâu dài. Một doanh nghiệp có lợi nhuận nhưng không có đạo đức sẽ khó nhận được sự trung thành của khách hàng. Một người lãnh đạo chỉ biết ra lệnh nhưng không biết sống bằng tấm gương sẽ khó tạo ra một tập thể mạnh.

Ngược lại, người có nhân cách sẽ tạo ra niềm tin. Niềm tin tạo ra quan hệ. Quan hệ tạo ra cộng đồng. Cộng đồng tạo ra sức mạnh.

Đó là con đường phát triển bền vững.

7. Hãy xây dựng sự nghiệp mà mình có thể tự hào

Cuộc đời không chỉ cần một bảng thành tích đẹp.

Cuộc đời cần một câu chuyện đẹp.

Đến cuối hành trình, điều đáng tự hào không chỉ là chúng ta đã kiếm được bao nhiêu tiền, sở hữu bao nhiêu tài sản hay đạt được vị trí nào.

Điều đáng tự hào hơn là:

Ta đã sống như thế nào?

Ta đã đối xử với gia đình ra sao?

Ta đã giữ chữ tín như thế nào?

Ta đã giúp được bao nhiêu người?

Ta đã tạo ra giá trị gì cho cộng đồng?

Và quan trọng nhất:

Khi không còn chức vụ, tài sản hay danh tiếng, chúng ta còn lại điều gì trong chính con người mình?

Nếu câu trả lời là lòng tử tế, sự chính trực, trách nhiệm, tình thương và một trái tim không hổ thẹn, thì đó chính là một dạng giàu có lớn lao.

8. Làm người trước – làm việc sau

“Làm người trước, làm việc sau” không phải là một khẩu hiệu đạo đức đơn giản. Đó là một triết lý sống.

Hãy trở thành người đáng tin trước khi muốn người khác tin mình.

Hãy trở thành người có trách nhiệm trước khi muốn lãnh đạo người khác.

Hãy học cách cho đi trước khi chỉ nghĩ đến nhận lại.

Hãy xây dựng nhân cách trước khi xây dựng danh tiếng.

Hãy làm chủ chính mình trước khi muốn làm chủ công việc, doanh nghiệp hay một cộng đồng.

Bởi cuối cùng, mọi sự nghiệp đều bắt đầu từ một con người.

Con người thế nào, công việc sẽ dần mang dấu ấn như thế.

Nếu bên trong là sự tử tế, bên ngoài sẽ tạo ra giá trị.

Nếu bên trong là chính trực, hành động sẽ tạo ra niềm tin.

Nếu bên trong có trách nhiệm, sự nghiệp sẽ có nền móng.

Và nếu bên trong có tình thương, thành công sẽ không chỉ thuộc về một cá nhân mà có thể trở thành giá trị cho nhiều người.

Hãy làm người cho thật tốt. Rồi hãy làm việc thật lớn.

Bởi thành công lớn nhất không phải là trở thành người được nhiều người biết đến, mà là trở thành một con người mà chính mình có thể tôn trọng.