CHƯƠNG 5: LUẬT CHƠI BẢO VỆ CẢ HAI BÊN

 

Ở bốn chương đầu, chúng ta đã lần lượt bước vào thế giới của bàn cờ.

 

Chương 1 bắt đầu bằng hình ảnh Vua chỉ đi một ô – để hiểu rằng người đứng đầu không cần làm tất cả, mà cần giữ tầm nhìn và trung tâm của thế trận.

 

Chương 2 nói về Hậu mạnh nhất – để hiểu rằng quyền lực điều hành có thể tạo ra sức mạnh rất lớn, nhưng quyền lực càng lớn càng cần trách nhiệm.

 

Chương 3 nhắc chúng ta rằng quân mạnh chưa chắc thắng – bởi sức mạnh cá nhân chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt đúng vị trí và phục vụ chiến lược chung.

 

Chương 4 mở rộng góc nhìn: bàn cờ là một hệ thống – mọi quân cờ đều liên kết và mỗi nước đi đều có thể tạo ảnh hưởng đến toàn bộ thế trận.

 

Nhưng đến đây, chúng ta cần đặt thêm một câu hỏi:

 

Điều gì giữ cho tất cả các quân cờ có thể cùng tồn tại và cùng chơi trên một bàn cờ?

 

Câu trả lời là:

 

Luật chơi.

 

Không có luật chơi, bàn cờ chỉ là những ô vuông.

 

Không có luật chơi, quân cờ chỉ là những vật thể có hình dạng khác nhau.

 

Không có luật chơi, người mạnh hơn có thể tùy ý hành động.

 

Và khi đó, không còn là một ván cờ.

 

Trong quản trị cũng vậy.

 

«Quyền lực chỉ thực sự có ý nghĩa khi nằm trong một hệ thống luật lệ rõ ràng, minh bạch và được áp dụng nhất quán.»

 

1. Luật chơi không làm yếu người mạnh

 

Nhiều người khi nghe đến “luật lệ”, “quy định”, “kiểm soát” thường nghĩ rằng đó là những thứ làm hạn chế quyền tự do.

 

Nhưng trên bàn cờ, chính luật chơi mới tạo ra ý nghĩa cho từng quân cờ.

 

Hậu mạnh vì Hậu có quyền di chuyển theo những quy tắc nhất định.

 

Xe mạnh vì Xe có cách di chuyển riêng.

 

Tượng có sức mạnh vì Tượng được di chuyển theo đường chéo.

 

Mã có khả năng đặc biệt vì luật chơi cho phép Mã đi theo hình chữ L.

 

Nếu muốn Hậu có thể đi bất kỳ đâu, Xe có thể đi chéo, Tượng có thể đi ngang, thì bản thân trò chơi sẽ mất đi cấu trúc.

 

Luật không làm mất đi sức mạnh.

 

Luật giúp sức mạnh được sử dụng đúng cách.

 

Trong doanh nghiệp cũng vậy.

 

Quy chế, quy trình, phân quyền, kiểm soát và trách nhiệm giải trình không phải để cản trở người giỏi.

 

Chúng giúp người giỏi sử dụng năng lực trong một khuôn khổ có thể kiểm soát được.

 

2. Luật chơi bảo vệ cả hai bên

 

Một hệ thống luật tốt không chỉ bảo vệ tổ chức.

 

Nó cũng bảo vệ chính người đang thực thi quyền lực.

 

Một lãnh đạo có quyền quyết định nhưng không có quy định rõ ràng có thể gặp rủi ro vì những quyết định của mình dễ bị hiểu khác nhau.

 

Một nhân viên có trách nhiệm nhưng không có quyền hạn tương ứng cũng có thể rơi vào tình trạng “chịu trách nhiệm nhưng không có công cụ để thực hiện”.

 

Một cổ đông có quyền nhưng không có cơ chế minh bạch có thể khó theo dõi hoạt động của tổ chức.

 

Một khách hàng giao dịch với doanh nghiệp nhưng không có điều khoản rõ ràng cũng có thể phát sinh tranh chấp.

 

Vì vậy, luật lệ tốt tạo ra một nguyên tắc:

 

Quyền đi cùng trách nhiệm.

Quyền hạn đi cùng giới hạn.

Lợi ích đi cùng nghĩa vụ.

 

Đó là sự cân bằng cần thiết của một tổ chức trưởng thành.

 

3. Không có quyền lực tuyệt đối trên bàn cờ

 

Trong cờ vua, ngay cả Hậu – quân cờ mạnh nhất – cũng không thể muốn đi đâu thì đi.

 

Hậu phải tuân thủ luật.

 

Vua cũng phải tuân thủ luật.

 

Xe cũng phải tuân thủ luật.

 

Tốt cũng phải tuân thủ luật.

 

Không có quân cờ nào được miễn trừ.

 

Đây là một bài học đặc biệt quan trọng đối với quản trị:

 

«Một hệ thống bền vững không được xây dựng trên nguyên tắc “ai mạnh người đó có quyền”.»

 

Ngược lại:

 

Quyền lực phải nằm trong khuôn khổ.

 

Người sáng lập có quyền của người sáng lập.

 

Hội đồng quản trị có phạm vi trách nhiệm của hội đồng quản trị.

 

Ban điều hành có quyền hạn của ban điều hành.

 

Các đơn vị kinh doanh có quyền hạn của đơn vị kinh doanh.

 

Nhân sự tuyến đầu có phạm vi trách nhiệm của mình.

 

Khi những ranh giới đó được xác định rõ, tổ chức giảm được sự chồng chéo và giảm nguy cơ lạm quyền.

 

4. Luật rõ ràng giúp giảm xung đột

 

Trong một tổ chức, xung đột không phải lúc nào cũng xuất phát từ con người xấu.

 

Nhiều xung đột bắt nguồn từ:

 

quyền hạn không rõ, trách nhiệm không rõ, lợi ích không rõ và quy trình không rõ.

 

Hai người cùng nghĩ mình có quyền quyết định.

 

Hai bộ phận cùng cho rằng bộ phận kia phải chịu trách nhiệm.

 

Một người hoàn thành công việc nhưng không biết kết quả được đánh giá thế nào.

 

Một dự án phát sinh chi phí nhưng không rõ ai có quyền phê duyệt.

 

Khi đó, vấn đề không chỉ nằm ở cá nhân.

 

Vấn đề nằm ở thiết kế hệ thống.

 

Một hệ thống quản trị tốt cần trả lời được những câu hỏi:

 

- Ai có quyền quyết định?

- Quyết định trong phạm vi nào?

- Ai chịu trách nhiệm?

- Ai kiểm soát?

- Ai được quyền phản biện?

- Khi có bất đồng thì giải quyết theo cơ chế nào?

- Khi có sai phạm thì xử lý ra sao?

 

Càng rõ, càng ít phụ thuộc vào cảm tính.

 

5. Luật chơi phải áp dụng nhất quán

 

Một trong những điều nguy hiểm nhất đối với tổ chức là:

 

Cùng một hành vi nhưng áp dụng hai tiêu chuẩn khác nhau.

 

Nếu người này phải tuân thủ quy định nhưng người khác được bỏ qua vì chức vụ, niềm tin trong tổ chức sẽ bị ảnh hưởng.

 

Nếu một bộ phận phải minh bạch nhưng bộ phận khác không cần minh bạch, hệ thống kiểm soát sẽ mất hiệu lực.

 

Nếu quy định chỉ áp dụng khi thuận lợi, quy định đó sẽ dần trở thành hình thức.

 

Vì vậy, một nguyên tắc quan trọng của quản trị là:

 

Luật phải rõ – người phải biết – quy trình phải minh bạch – và việc thực thi phải nhất quán trong phạm vi áp dụng.

 

Điều này không có nghĩa mọi trường hợp đều xử lý giống nhau một cách máy móc.

 

Những trường hợp khác nhau có thể cần cơ chế khác nhau.

 

Nhưng tiêu chí và thẩm quyền phải được xác định trước, thay vì thay đổi tùy theo con người.

 

6. Quyền phản biện là một phần của luật chơi

 

Một tổ chức mạnh không phải là tổ chức mà mọi người luôn đồng ý với lãnh đạo.

 

Một tổ chức mạnh là tổ chức mà mọi người có thể phản biện đúng cách.

 

Trên bàn cờ, một người chơi giỏi luôn phải quan sát cả những nước đi mà mình không muốn đối thủ thực hiện.

 

Trong quản trị cũng vậy.

 

Người lãnh đạo cần những người dám nói:

 

“Quyết định này có rủi ro.”

 

“Dữ liệu này chưa đủ.”

 

“Phương án này cần xem xét thêm.”

 

“Có một lựa chọn khác.”

 

Phản biện không phải chống đối.

 

Phản biện có trách nhiệm chính là một cơ chế bảo vệ tổ chức.

 

Vì vậy, trong “Hiến chương Bàn cờ HGroup”, nguyên tắc tuân thủ luật chơi nhưng có quyền phản biện là một nguyên tắc quan trọng.

 

Một tổ chức không có phản biện dễ rơi vào tư duy một chiều.

 

Một tổ chức có phản biện nhưng không có kỷ luật lại dễ rơi vào hỗn loạn.

 

Do đó cần cả hai:

 

Kỷ luật để vận hành.

Phản biện để tiến bộ.

 

7. Minh bạch tạo ra niềm tin

 

Một bàn cờ không thể có hai bộ luật khác nhau cho hai người chơi.

 

Tương tự, doanh nghiệp không thể xây dựng niềm tin lâu dài nếu thông tin quan trọng bị che giấu hoặc truyền đạt không đúng thẩm quyền.

 

Minh bạch không có nghĩa là mọi thông tin đều phải công khai cho tất cả mọi người.

 

Một hệ thống chuyên nghiệp cần phân biệt:

 

Thông tin nào được công khai.

Thông tin nào được chia sẻ nội bộ.

Thông tin nào chỉ người có thẩm quyền được tiếp cận.

 

Minh bạch nghĩa là:

 

đúng thông tin – đúng người – đúng thời điểm – đúng thẩm quyền.

 

Đó là cách vừa bảo vệ tổ chức, vừa bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

 

8. Luật chơi phải bảo vệ người yếu hơn

 

Một hệ thống luật tốt không chỉ bảo vệ người có quyền.

 

Nó phải bảo vệ cả những người có ít quyền lực hơn.

 

Trong doanh nghiệp, đó có thể là nhân viên mới.

 

Có thể là cộng tác viên.

 

Có thể là khách hàng.

 

Có thể là đối tác nhỏ.

 

Có thể là một người chưa có tiếng nói lớn trong tổ chức.

 

Nếu hệ thống chỉ bảo vệ người mạnh, tổ chức sẽ dần mất cân bằng.

 

Một nguyên tắc quản trị nhân văn cần được đặt ra:

 

Không ai bị xem là vô giá trị chỉ vì họ đang ở vị trí thấp hơn.

 

Chương 3 đã nói:

 

Tốt không phải quân cờ thấp kém.

 

Chương 4 nói:

 

Mỗi quân cờ là một phần của hệ thống.

 

Và Chương 5 tiếp tục hoàn thiện nguyên lý đó:

 

Luật chơi phải bảo vệ để mỗi quân cờ có thể phát huy vai trò của mình

 

9. HGroup cần một “Hiến chương Bàn cờ”

 

Nếu coi HGroup là một bàn cờ lớn, thì tổ chức cần một bộ nguyên tắc chung để định hướng cách các quân cờ vận hành.

 

Đó chính là tinh thần của Hiến chương Bàn cờ HGroup.

 

Hiến chương không nhằm tạo ra thêm thủ tục.

 

Nó nhằm trả lời những câu hỏi nền tảng:

 

HGroup tồn tại để làm gì?

 

Con người được đối xử như thế nào?

 

Quyền lực được trao ra sao?

 

Ai chịu trách nhiệm?

 

Thông tin được quản lý thế nào?

 

Lãnh đạo được kế nhiệm ra sao?

 

Người mới có cơ hội phát triển thế nào?

 

Công nghệ phục vụ con người ra sao?

 

Khách hàng được đặt ở vị trí nào?

 

Và cuối cùng:

 

HGroup muốn để lại di sản gì cho những thế hệ sau?

 

Một tổ chức càng lớn càng cần những nguyên tắc đủ rõ để mọi người có thể dựa vào đó mà hành động ngay cả khi người lãnh đạo không có mặt.

 

10. Luật chơi tạo ra sự tự do có trách nhiệm

 

Một nghịch lý thú vị là:

 

Có luật mới có tự do.

 

Trên đường giao thông, chính luật lệ giúp hàng triệu người có thể di chuyển cùng lúc mà không biến đường phố thành hỗn loạn.

 

Trong thể thao, luật giúp hai bên cạnh tranh công bằng.

 

Trong kinh doanh, quy định và hợp đồng giúp các bên biết quyền và nghĩa vụ của mình.

 

Trong cờ vua, luật biến những quân cờ thành một trò chơi có chiến lược.

 

Trong HGroup, luật chơi cần biến quyền lực thành trách nhiệm có kiểm soát.

 

Khi một người biết rõ quyền hạn của mình, họ có thể chủ động hành động.

 

Khi một người biết rõ giới hạn của mình, họ biết khi nào cần xin ý kiến.

 

Khi một người biết rõ trách nhiệm của mình, họ có thể chịu trách nhiệm về kết quả.

 

Đó không phải là hạn chế.

 

Đó là tự do trong khuôn khổ trách nhiệm.

 

11. Khép lại Phần I – Triết lý Bàn cờ

 

Năm chương đầu tiên đã đưa chúng ta đi qua một hành trình.

 

Chương 1: Vua chỉ đi một ô – để hiểu vai trò của người đứng đầu.

 

Chương 2: Hậu mạnh nhất – để hiểu sức mạnh của điều phối.

 

Chương 3: Quân mạnh chưa chắc thắng – để hiểu giá trị của vị trí và phối hợp.

 

Chương 4: Bàn cờ là một hệ thống – để hiểu mối liên kết giữa mọi thành phần.

 

Và Chương 5: Luật chơi bảo vệ cả hai bên – để hiểu rằng quyền lực chỉ có thể vận hành bền vững khi nằm trong một hệ thống nguyên tắc.

 

Từ đây, chúng ta có thể bước sang một câu hỏi lớn hơn:

 

Nếu Vua đại diện cho người sáng lập, vậy người sáng lập nên đứng ở đâu trên bàn cờ HGroup?

 

Đó chính là nội dung của Phần II.

 

Bởi người sáng lập không chỉ là người khởi đầu một doanh nghiệp.

 

Người sáng lập còn là người đặt những viên gạch đầu tiên cho:

 

Tầm nhìn.

Giá trị.

Văn hóa.

Đội ngũ.

Luật chơi.

Và tương lai của tổ chức.

 

Một người có thể tạo ra một doanh nghiệp.

 

Nhưng để doanh nghiệp trở thành một di sản nhiều thế hệ, cần có một hệ thống quản trị đủ mạnh để vượt lên trên sự phụ thuộc vào bất kỳ cá nhân nào.

 

Và đó chính là tinh thần của Bàn cờ HGroup:

 

«Không quyền lực tuyệt đối.

Không quân cờ vô giá trị.

Không thành công cá nhân tách rời hệ thống.

Không chiến lược nào đứng ngoài luật chơi.

Và không di sản nào bền vững nếu thiếu nguyên tắc.»

 

Luật chơi không đứng về Vua.

Luật chơi không đứng về Hậu.

Luật chơi không đứng về Tốt.

 

Luật chơi bảo vệ cả bàn cờ.

 

Và khi toàn bộ bàn cờ được bảo vệ, mỗi quân cờ mới có thể phát huy sức mạnh của mình.

 

Đó là nền móng đầu tiên của một tổ chức muốn đi xa.

 

Đó cũng là nền móng để HGroup bước vào hành trình xây dựng một hệ thống quản trị cho nhiều thế hệ.