SÁCH TRẮNG DRHOUSES – NGÔI NHÀ TẠO GIÁ TRỊ PHẦN III – THIẾT KẾ ĐỂ TẠO GIÁ TRỊ CHƯƠNG 11 GIÁ TRỊ BẮT ĐẦU TỪ QUY HOẠCH > Một ngôi nhà tốt không bắt đầu từ hình dáng của mái nhà hay vẻ đẹp của mặt tiền. Nó bắt đầu từ cách con người hiểu mảnh đất, đọc thiên nhiên và đặt từng không gian vào đúng vị trí. Quy hoạch đúng là đặt nền móng cho giá trị trước khi viên gạch đầu tiên được xây lên. MỞ ĐẦU Mỗi mảnh đất đều chứa trong nó những điều kiện riêng: hướng nắng, hướng gió, địa hình, cảnh quan, đường tiếp cận, môi trường xung quanh và những giới hạn pháp lý. Đồng thời, mỗi gia đình cũng mang một cấu trúc sống khác nhau: số thế hệ, nghề nghiệp, thói quen, nhu cầu riêng tư, khả năng tài chính và dự định tương lai. Quy hoạch chính là nơi hai thế giới ấy gặp nhau. Trước khi kiến trúc sư nghĩ đến hình thức công trình, cần trả lời những câu hỏi căn bản: Nhà nên đặt ở đâu? Khoảng trống nên nằm ở đâu? Con người đi vào bằng lối nào? Nắng, gió và nước sẽ đi qua khu đất ra sao? Công trình hôm nay có cản trở sự phát triển ngày mai không? Trong triết lý “Ngôi nhà tạo giá trị”, quy hoạch không chỉ là bố trí công trình trên đất. Đó là nghệ thuật tổ chức các mối quan hệ để đất đai, kiến trúc, thiên nhiên và con người cùng tạo giá trị lâu dài. --- 1. TRƯỚC KHI THIẾT KẾ NGÔI NHÀ, HÃY ĐỌC MẢNH ĐẤT Không có hai mảnh đất hoàn toàn giống nhau. Ngay cả hai lô đất có cùng diện tích và kích thước vẫn có thể khác nhau về hướng, địa hình, giao thông, công trình lân cận, cây xanh, tiếng ồn và khả năng tiếp cận hạ tầng. Vì vậy, thiết kế không nên bắt đầu bằng việc chọn một mẫu nhà rồi đặt lên khu đất. Thiết kế cần bắt đầu bằng đọc đất. Mặt trời đi qua khu đất như thế nào? Gió thường đến từ đâu? Hướng nào có tầm nhìn đẹp? Hướng nào chịu tiếng ồn? Nước mưa thoát về đâu? Những công trình xung quanh có thể thay đổi trong tương lai như thế nào? Có cây nào đáng giữ lại? Đường tiếp cận thuận lợi ở vị trí nào? Khi những câu hỏi ấy được trả lời, mảnh đất bắt đầu “nói”. Kiến trúc sư không còn áp đặt một hình thức lên đất. Họ bắt đầu đối thoại với nơi chốn. Một công trình tốt trước hết phải hiểu nơi mình sẽ đứng. --- 2. QUY HOẠCH LÀ QUYẾT ĐỊNH VỀ MỐI QUAN HỆ Nhiều người nghĩ quy hoạch đơn giản là xác định vị trí ngôi nhà, sân, vườn và cổng. Thực tế, sâu hơn thế, quy hoạch là tổ chức mối quan hệ giữa các thành phần. Nhà gần hay xa đường? Sân nằm trước, giữa hay sau nhà? Bếp có kết nối với vườn không? Không gian sinh hoạt chung nhìn về đâu? Xe cộ tiếp cận thế nào để không xung đột với người đi bộ? Khu vực riêng tư có được bảo vệ khỏi đường phố không? Khoảng xanh nào có thể tác động đến nhiều phòng nhất? Một thành phần được đặt đúng vị trí có thể đồng thời tạo ra nhiều giá trị. Ví dụ, một sân trong có thể đưa ánh sáng vào nhà, hỗ trợ thông gió, tạo cảnh quan, tăng riêng tư và trở thành nơi gia đình gặp nhau. Đó chính là sức mạnh của quy hoạch. Giá trị không chỉ nằm trong từng không gian riêng lẻ, mà còn nằm trong cách các không gian hỗ trợ lẫn nhau. --- 3. PHÂN KHU CHỨC NĂNG – TẠO TRẬT TỰ CHO CUỘC SỐNG Một ngôi nhà thường có nhiều lớp hoạt động. Tiếp khách. Sinh hoạt gia đình. Nấu ăn. Nghỉ ngơi. Làm việc. Thờ cúng. Kỹ thuật. Giặt phơi. Để xe. Kinh doanh hoặc cho thuê trong một số trường hợp. Nếu các hoạt động này được bố trí thiếu trật tự, chúng sẽ xung đột với nhau. Khách có thể đi xuyên khu riêng tư. Tiếng ồn từ phòng khách ảnh hưởng phòng ngủ. Mùi bếp lan sang khu nghỉ ngơi. Khu kỹ thuật khó tiếp cận khi cần bảo trì. Quy hoạch tốt tạo ra những vùng chức năng rõ ràng nhưng không cứng nhắc. Không gian công cộng. Không gian gia đình. Không gian riêng tư. Không gian phục vụ. Các lớp này liên hệ với nhau qua những vùng chuyển tiếp hợp lý. Khi trật tự không gian đúng, cuộc sống trở nên tự nhiên. Một mặt bằng tốt không bắt con người phải thích nghi với kiến trúc; kiến trúc phải thích nghi với nhịp sống của con người. --- 4. HƯỚNG NHÀ – KHÔNG CHỈ LÀ MỘT HƯỚNG TRÊN LA BÀN Hướng nhà thường được quan tâm rất nhiều trong văn hóa Á Đông. Nhưng dưới góc nhìn kiến trúc, hướng cần được phân tích bằng nhiều lớp. Hướng nắng. Hướng gió. Hướng tiếp cận. Hướng nhìn. Hướng của tiếng ồn. Hướng phát triển của khu vực xung quanh. Một hướng thuận lợi về giao thông chưa chắc thuận lợi về bức xạ mặt trời. Một mặt có cảnh quan đẹp có thể đồng thời chịu nắng mạnh. Một hướng đón gió tốt có thể gặp bụi hoặc tiếng ồn trong môi trường đô thị. Vì vậy, không nên nhìn hướng nhà bằng một yếu tố duy nhất. Khoa học giúp chúng ta hiểu các điều kiện vật lý. Văn hóa và niềm tin giúp con người tìm kiếm cảm giác an tâm, hòa hợp. Kiến trúc cần tôn trọng cả hai nhưng phải chuyển chúng thành giải pháp không gian hợp lý. Hướng tốt nhất là hướng giúp ngôi nhà sống hài hòa với khí hậu, nơi chốn và con người sử dụng nó. --- 5. NẮNG – NGUỒN SỐNG CŨNG CÓ THỂ TRỞ THÀNH GÁNH NẶNG Không có ánh sáng mặt trời, ngôi nhà mất đi một phần quan trọng của sức sống. Nhưng trong khí hậu nóng, bức xạ mặt trời quá mức có thể làm tăng nhiệt và giảm tiện nghi. Vì vậy, quy hoạch cần biết đón ánh sáng nhưng kiểm soát nắng. Không gian sử dụng vào buổi sáng có thể hưởng ánh sáng dịu ở những hướng phù hợp. Những mặt chịu nắng mạnh cần có giải pháp che chắn. Cây xanh, mái đua, hiên, lam và khoảng đệm có thể tham gia vào hệ thống bảo vệ. Vị trí công trình trên khu đất cũng ảnh hưởng đến bóng đổ và khả năng tự che nắng. Khi được tính toán từ đầu, kiến trúc có thể giảm đáng kể những bất lợi mà sau này thiết bị cơ khí phải xử lý. Đây là nguyên tắc quan trọng: Đừng dùng năng lượng để sửa một vấn đề mà quy hoạch có thể tránh ngay từ đầu. --- 6. GIÓ – DÒNG NĂNG LƯỢNG VÔ HÌNH CỦA NGÔI NHÀ Gió không nhìn thấy nhưng có thể cảm nhận. Một ngôi nhà thông thoáng tự nhiên tạo cảm giác khác hẳn một không gian đóng kín liên tục. Quy hoạch có thể hỗ trợ dòng gió bằng cách tổ chức khoảng trống, hướng mở và vị trí các khối công trình. Nếu công trình chiếm kín khu đất, gió khó đi sâu vào bên trong. Nếu có sân trong, khe thoáng hoặc khoảng lùi hợp lý, dòng không khí có thêm cơ hội lưu chuyển. Tuy nhiên, đón gió không phải lúc nào cũng đồng nghĩa mở tối đa. Trong đô thị, gió có thể mang bụi, tiếng ồn hoặc không khí nóng. Thiết kế phải đánh giá điều kiện thực tế. Có thời điểm nên mở. Có thời điểm cần đóng và sử dụng hệ thống cơ khí. Kiến trúc thông minh không ép con người sống hoàn toàn tự nhiên hay hoàn toàn nhân tạo. Nó cho con người khả năng lựa chọn giữa hai trạng thái. --- 7. KHOẢNG TRỐNG – PHẦN “KHÔNG XÂY” NHƯNG TẠO NÊN GIÁ TRỊ Trong một dự án, diện tích xây dựng thường dễ được nhìn thấy như tài sản. Khoảng trống thì ngược lại. Nó đôi khi bị xem là phần diện tích chưa khai thác. Nhưng quy hoạch tốt cho thấy điều ngược lại. Một khoảng sân có thể mang ánh sáng đến nhiều phòng. Một vườn nhỏ có thể tạo tầm nhìn cho cả tầng. Một khe thoáng có thể cải thiện thông gió. Một khoảng lùi có thể giảm tiếng ồn và tạo riêng tư. Một giếng trời có thể kết nối nhiều tầng bằng ánh sáng và cây xanh. Vì vậy, giá trị của khoảng trống không nên đo bằng diện tích của chính nó. Cần đo bằng những giá trị nó tạo ra cho phần còn lại của công trình. Đó là lý do trong triết lý DRHOUSES: Không phải nơi nào xây được cũng nên xây. Không phải khoảng đất nào để trống cũng là lãng phí. Đôi khi, chính khoảng trống làm cho phần xây dựng trở nên đáng giá. --- 8. GIAO THÔNG – DÒNG CHẢY CỦA CON NGƯỜI Cổng, lối vào, hành lang, cầu thang và thang máy thường được xem như những phần phụ. Nhưng thực tế, con người sử dụng chúng mỗi ngày. Quy hoạch giao thông tốt giúp các hoạt động diễn ra rõ ràng và thuận tiện. Người từ ngoài đường vào nhà có phải đi qua khu vực nào? Xe và người có xung đột không? Người cao tuổi có phải di chuyển quá xa? Khách có nhìn trực tiếp vào không gian riêng tư? Khi xảy ra sự cố, lối thoát có rõ ràng không? Một ngôi nhà đẹp nhưng giao thông bất tiện sẽ tạo ra những khó chịu nhỏ lặp lại hàng nghìn lần trong suốt vòng đời sử dụng. Ngược lại, giao thông tốt thường không được chú ý. Bởi mọi thứ diễn ra tự nhiên. Thiết kế tốt đôi khi chính là loại bỏ những bất tiện trước khi người sử dụng kịp nhận ra chúng có thể tồn tại. --- 9. QUY HOẠCH CHO GIA ĐÌNH NHIỀU THẾ HỆ Một gia đình không đứng yên theo thời gian. Trẻ em lớn lên. Người trưởng thành thay đổi công việc. Cha mẹ già đi. Có người rời nhà. Có người trở về. Vì vậy, quy hoạch chỉ dựa trên nhu cầu hiện tại có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời. Nếu gia đình có người cao tuổi, nên cân nhắc không gian nghỉ ở tầng thuận tiện, hạn chế bậc cấp và dễ tiếp cận khu sinh hoạt chung. Trẻ em cần nơi an toàn để vận động. Người làm việc tại nhà cần không gian yên tĩnh. Các thế hệ cần nơi gặp nhau nhưng cũng cần quyền riêng tư. Kiến trúc không thể dự đoán mọi thay đổi. Nhưng nó có thể tạo ra một cấu trúc đủ linh hoạt để thay đổi mà không phải phá bỏ quá nhiều. Ngôi nhà tạo giá trị không chỉ phục vụ gia đình đang có. Nó chuẩn bị cho gia đình đang trưởng thành. --- 10. QUY HOẠCH VÀ KHẢ NĂNG MỞ RỘNG Đặc biệt ở khu vực nông thôn, ngoại ô hoặc những khu đất có diện tích phù hợp, gia đình có thể chưa xây dựng toàn bộ ngay từ đầu. Đây không phải hạn chế. Nếu được tính toán tốt, xây dựng theo giai đoạn có thể là một chiến lược đầu tư hợp lý. Giai đoạn đầu đáp ứng nhu cầu thiết yếu. Giai đoạn sau bổ sung phòng ngủ, không gian làm việc, khu kinh doanh hoặc các tiện ích khác. Nhưng mở rộng cần được dự kiến từ quy hoạch. Nếu công trình đầu tiên đặt sai vị trí, phần xây sau có thể phá vỡ sân vườn, ánh sáng hoặc giao thông. Hạ tầng kỹ thuật cũng nên chuẩn bị cho khả năng phát triển. Một quy hoạch tốt không nhất thiết xây tất cả ngay hôm nay. Nó giữ lại những cơ hội để ngày mai vẫn có thể phát triển đúng. Đó là giá trị của tầm nhìn dài hạn. --- 11. QUY HOẠCH VÀ NƯỚC Nước là một trong những yếu tố thường chỉ được chú ý khi xảy ra vấn đề. Nhưng ngay từ quy hoạch, cần hiểu địa hình và hướng thoát nước của khu đất. Cao độ nền. Mặt sân. Hệ thống thu nước mái. Bề mặt thấm nước. Khu vực cây xanh. Tất cả đều liên quan đến cách nước di chuyển. Nếu bê tông hóa quá nhiều, nước mưa khó thấm và lượng nước cần thoát nhanh tăng lên. Nếu cao độ không hợp lý, nước có thể dồn về những vị trí bất lợi. Ở những khu vực có điều kiện phù hợp, việc giữ một phần diện tích thấm nước, bố trí cảnh quan và nghiên cứu thu gom nước mưa có thể tạo thêm giá trị môi trường. Người xưa thường chọn đất và tổ chức nhà với sự quan sát rất kỹ về nước. Ngày nay, khoa học cho phép chúng ta làm điều đó chính xác hơn. Tôn trọng dòng nước cũng là tôn trọng quy luật của đất. --- 12. QUY HOẠCH CÂY XANH – TRỒNG CHO HÔM NAY, NGHĨ ĐẾN HAI MƯƠI NĂM SAU Một cây khi mới trồng có thể rất nhỏ. Nhưng kiến trúc phải hình dung được kích thước của nó khi trưởng thành. Tán cây sẽ che gì? Rễ phát triển ở đâu? Có ảnh hưởng móng, tường hoặc hệ thống kỹ thuật không? Lá rụng được xử lý thế nào? Cây có phù hợp khí hậu và điều kiện đất không? Cây xanh tốt không phải cây được đặt vào khoảng trống còn thừa sau khi thiết kế xong. Nó cần được xem như một phần của quy hoạch từ đầu. Một cây lớn đúng vị trí có thể tạo bóng cho sân, giảm nắng cho mặt đứng, định hình tầm nhìn và trở thành ký ức của gia đình. Kiến trúc thường được xây trong vài tháng hoặc vài năm. Cây xanh lại tiếp tục hoàn thiện công trình trong nhiều thập kỷ. Thiết kế cảnh quan vì thế cũng là thiết kế với thời gian. --- 13. QUY HOẠCH VÀ SỰ RIÊNG TƯ Riêng tư không chỉ được tạo bởi tường. Nó có thể được tạo bởi khoảng cách, hướng nhìn, cây xanh, cao độ và trình tự tiếp cận. Một cửa sổ đặt sai vị trí có thể khiến hai phòng luôn phải kéo rèm. Một sân đặt đúng chỗ có thể tạo khoảng cách tự nhiên giữa không gian công cộng và phòng ngủ. Một lối vào được tổ chức hợp lý có thể giúp khách đến nhà mà không đi xuyên khu vực riêng. Đây là sức mạnh của quy hoạch: giải quyết vấn đề bằng cấu trúc không gian trước khi phải dùng đến thiết bị hoặc vật liệu bổ sung. Riêng tư không có nghĩa cô lập. Con người vẫn cần kết nối với thiên nhiên, gia đình và cộng đồng. Điều cần thiết là khả năng kiểm soát mức độ kết nối. Ngôi nhà tốt cho phép con người mở ra khi muốn và thu mình lại khi cần. --- 14. QUY HOẠCH VÀ GIÁ TRỊ TÀI SẢN Một khu đất được quy hoạch tốt thường có khả năng sử dụng linh hoạt và lâu dài hơn. Công trình đặt đúng vị trí có thể giữ được khoảng sân, lối tiếp cận và quỹ đất cho tương lai. Hệ thống giao thông rõ ràng có thể hỗ trợ việc tách một phần không gian để kinh doanh hoặc cho thuê khi phù hợp. Hạ tầng kỹ thuật được tổ chức tốt giúp việc cải tạo ít tốn kém hơn. Những điều này có ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị tài sản. Giá trị bất động sản không chỉ đến từ vị trí và diện tích đất. Chất lượng tổ chức không gian cũng quyết định khả năng khai thác khu đất trong nhiều năm. Một quyết định quy hoạch sai có thể rất khó sửa sau khi công trình đã hoàn thành. Chi phí của tư duy ở đầu dự án thường nhỏ hơn rất nhiều so với chi phí sửa một sai lầm bằng bê tông ở cuối dự án. --- 15. QUY HOẠCH VÀ CHIỀU SÂU TINH THẦN Có những giá trị không thể thể hiện đầy đủ bằng bản vẽ kỹ thuật. Cảm giác bước qua một khoảng sân trước khi vào nhà. Khoảnh khắc nhìn thấy cây từ bàn ăn. Ánh sáng buổi sáng đi vào một góc phòng. Một nơi yên tĩnh dành cho thờ cúng, suy ngẫm hay nghỉ ngơi. Một khoảng trời nhìn thấy từ giữa ngôi nhà. Những trải nghiệm ấy hình thành từ quy hoạch. Ở tầng sâu hơn, quy hoạch chính là cách con người xác lập quan hệ với đất, trời, thiên nhiên và cộng đồng. Một ngôi nhà có thể đầy đủ thiết bị nhưng vẫn thiếu bình an nếu không có nơi cho tâm trí được nghỉ. Vì vậy, kiến trúc không chỉ tổ chức vật chất. Nó còn tổ chức khoảng lặng. Và đôi khi, chính khoảng lặng là phần giá trị nhất mà một ngôi nhà có thể trao cho con người. --- 16. QUY HOẠCH THEO NĂM LỚP GIÁ TRỊ DRHOUSES Một phương án quy hoạch có thể được kiểm tra qua năm lớp giá trị. Giá trị sử dụng: giao thông có thuận tiện, công năng có hợp lý, các thành viên có dễ dàng sử dụng không? Giá trị thẩm mỹ: tỷ lệ giữa công trình và khoảng trống có tạo nên một tổng thể hài hòa không? Giá trị tài sản: phương án có giữ được khả năng mở rộng, chuyển đổi và khai thác trong tương lai không? Giá trị môi trường: công trình có tận dụng nắng, gió, cây xanh, mặt nước và giảm những tác động bất lợi không? Giá trị tinh thần: con người có tìm thấy sự riêng tư, kết nối, ký ức và cảm giác thuộc về không? Khi một quyết định quy hoạch đồng thời tạo được nhiều lớp giá trị, đó thường là một quyết định tốt. Quy hoạch chính là bước đầu tiên biến một mảnh đất thành một hệ sinh thái sống. --- THÔNG ĐIỆP CHƯƠNG Một công trình có thể thay màu sơn. Nội thất có thể thay đổi. Thiết bị có thể nâng cấp. Nhưng vị trí của ngôi nhà, khoảng sân, cầu thang, giếng trời, lối vào và quan hệ giữa các khối công trình là những quyết định rất khó thay đổi sau khi đã xây dựng. Vì thế, giá trị phải bắt đầu từ quy hoạch. Đừng vội hỏi ngôi nhà sẽ mang phong cách gì. Hãy hỏi trước: Mảnh đất muốn nói điều gì? Mặt trời đi qua đâu? Gió đến từ hướng nào? Con người sẽ sống và di chuyển ra sao? Khoảng trống nào cần được giữ lại? Gia đình sẽ thay đổi thế nào trong mười, hai mươi hay ba mươi năm tới? Khi những câu hỏi ấy được trả lời đúng, hình thức kiến trúc sẽ có cơ sở để hình thành. Một ngôi nhà tạo giá trị không phải công trình chiếm được nhiều đất nhất. Đó là công trình đặt đúng thứ vào đúng nơi, vào đúng thời điểm và dành lại đủ khoảng trống cho thiên nhiên, con người cùng tương lai tiếp tục phát triển. Bởi trước khi xây một ngôi nhà, chúng ta đang đưa ra một quyết định lâu dài về cách con người sẽ sống trên mảnh đất ấy. Quy hoạch tốt là bước đầu tiên để quyết định ấy trở thành giá trị. HENRYLE – LÊ ĐÌNH HẢI Kiến trúc sư – Công trình sư | Nhà sáng lập DRHOUSES DRHOUSES – NGÔI NHÀ TẠO GIÁ TRỊ Từ nơi ở đến tài sản, từ kiến trúc đến chất lượng sống. Hotline: 0828 157 786 #DRHOUSES #NgoiNhaTaoGiaTri #Henryle #LeDinhHai #QuyHoach #ThietKeNha #KienTruc #QuyHoachKienTruc #GiaTriBatDauTuQuyHoach #KienTrucVietNam