HNI 27-9

CHƯƠNG 6. TU TÂM TRƯỚC KHI TU ĐỜI

Muốn thay đổi thế giới, trước hết phải thay đổi chính mình.

1. MUỐN SỬA ĐỜI, TRƯỚC HẾT HÃY SỬA MÌNH

Con người thường có một thói quen rất tự nhiên: khi cuộc sống không như ý, chúng ta nhìn ra bên ngoài để tìm nguyên nhân.

Ta cho rằng người khác chưa đủ tốt, hoàn cảnh chưa thuận lợi, xã hội còn nhiều bất công, công việc có quá nhiều khó khăn hoặc cuộc đời đã không trao cho mình những cơ hội xứng đáng.

Nhưng có một câu hỏi ít người đủ bình tĩnh để tự hỏi:

“Trong những điều đang xảy ra, có điều gì bắt đầu từ chính tôi?”

Đây chính là điểm khởi đầu của việc tu tâm.

Tu tâm không phải là rời bỏ cuộc đời. Tu tâm càng không phải chỉ dành cho những người tìm đến đời sống tâm linh. Tu tâm, theo nghĩa gần gũi nhất, là học cách nhìn lại chính mình, nhận ra những suy nghĩ, cảm xúc, ham muốn, nóng giận, ích kỷ và định kiến đang âm thầm chi phối hành động của ta.

Muốn căn phòng sạch, trước hết phải nhìn thấy bụi.

Muốn tâm mình sáng, trước hết phải nhận ra những góc tối bên trong.

Một người chỉ nhìn thấy lỗi của người khác sẽ dành cả đời để cố sửa thế giới. Một người biết nhìn lại mình sẽ bắt đầu từ nơi duy nhất mình thực sự có thể thay đổi: chính bản thân mình.

2. TU TÂM KHÔNG PHẢI LÀ TRỞ THÀNH NGƯỜI HOÀN HẢO

Nhiều người nghĩ rằng tu tâm nghĩa là lúc nào cũng phải hiền, phải nhẫn nhịn, không được giận dữ, không được buồn phiền và không được mắc sai lầm.

Nhưng con người không phải cỗ máy.

Chúng ta có cảm xúc, có tổn thương, có những lúc yếu lòng và có những giới hạn riêng.

Tu tâm không phải tiêu diệt mọi cảm xúc. Tu tâm là nhận biết cảm xúc mà không để cảm xúc điều khiển mình.

Ta có thể giận, nhưng không vì giận mà làm tổn thương người khác.

Ta có thể buồn, nhưng không để nỗi buồn biến thành tuyệt vọng.

Ta có thể thành công, nhưng không để thành công nuôi lớn sự kiêu ngạo.

Ta có thể thất bại, nhưng không để thất bại khiến mình đánh mất niềm tin.

Người biết tu tâm không phải người chưa từng nổi giận, mà là người ngày càng biết dừng lại trước khi cơn giận biến thành lời nói gây tổn thương.

Không phải người chưa từng sai, mà là người đủ can đảm nhận lỗi và sửa sai.

Không phải người không có lòng tham, mà là người biết thế nào là đủ.

Sự trưởng thành của nội tâm không nằm ở việc chúng ta hoàn hảo đến đâu, mà nằm ở việc mỗi ngày chúng ta hiểu và làm chủ chính mình tốt hơn hôm qua bao nhiêu.

3. TÂM THẾ NÀO, ĐỜI HIỆN RA THẾ ẤY

Cùng một hoàn cảnh nhưng mỗi người có thể nhìn thấy một thế giới khác nhau.

Một người mang trong lòng sự nghi ngờ thường nhìn đâu cũng thấy điều đáng nghi.

Một người đầy đố kỵ thường khó vui trước thành công của người khác.

Một người biết biết ơn lại dễ nhận ra những điều tốt đẹp tưởng như rất bình thường.

Thế giới bên ngoài không hoàn toàn thay đổi theo suy nghĩ của chúng ta, nhưng cách chúng ta trải nghiệm thế giới chịu ảnh hưởng rất lớn từ trạng thái bên trong.

Khi tâm nóng, một câu nói bình thường cũng có thể trở thành sự xúc phạm.

Khi tâm an, một lời phê bình đôi khi lại trở thành cơ hội để nhìn lại mình.

Bởi vậy, trước khi trách cuộc đời quá ồn ào, hãy xem trong lòng mình có đang quá nhiều tiếng động hay không.

Trước khi trách người khác không hiểu mình, hãy hỏi mình đã thực sự biết lắng nghe họ chưa.

Trước khi mong người khác đối xử tử tế với mình, hãy xem mình đã sống tử tế với người khác và với chính mình hay chưa.

Đó không phải là nhận hết lỗi về mình.

Đó là học cách chịu trách nhiệm với phần mà mình có thể thay đổi.

4. TU TÂM BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG ĐIỀU RẤT NHỎ

Không cần chờ đến một biến cố lớn mới bắt đầu thay đổi.

Tu tâm có thể bắt đầu ngay trong một ngày bình thường.

Khi ai đó nói điều khiến ta khó chịu, thay vì phản ứng ngay, hãy chậm lại vài giây.

Khi muốn phán xét một người, hãy thử tự hỏi: “Nếu mình ở trong hoàn cảnh của họ, liệu mình có chắc sẽ làm tốt hơn không?”

Khi thành công, hãy nhớ những người từng giúp đỡ mình.

Khi thất bại, thay vì đổ lỗi, hãy tìm bài học.

Khi có tiền, đừng chỉ nghĩ đến việc sở hữu thêm mà hãy học cách sử dụng tiền có trách nhiệm.

Khi có quyền lực, đừng dùng nó để chứng minh mình cao hơn người khác mà hãy dùng nó để tạo ra giá trị.

Tu tâm không nhất thiết nằm trong những lời nói lớn lao.

Nó nằm trong cách ta đối xử với người phục vụ, cách ta giữ lời hứa, cách ta cư xử khi không có ai quan sát và cách ta lựa chọn giữa lợi ích trước mắt với điều mình biết là đúng.

Đạo lớn đôi khi bắt đầu từ những việc rất nhỏ.

5. THẮNG NGƯỜI KHÁC KHÔNG KHÓ BẰNG THẮNG CHÍNH MÌNH

Con người thường muốn chứng minh mình đúng.

Trong một cuộc tranh luận, ta muốn thắng.

Trong công việc, ta muốn hơn người khác.

Trong cuộc sống, ta muốn được công nhận.

Nhưng có một chiến thắng khó khăn hơn rất nhiều: chiến thắng chính mình.

Thắng được một phút nóng giận.

Thắng được một lần muốn nói lời cay nghiệt.

Thắng được lòng tham khi đứng trước lợi ích không thuộc về mình.

Thắng được sự lười biếng khi biết mình cần hành động.

Thắng được cái tôi khi cần nói hai chữ “xin lỗi”.

Thắng được sự kiêu ngạo khi cần thừa nhận rằng người khác đúng.

Những chiến thắng ấy không có tiếng vỗ tay.

Không có huy chương.

Đôi khi chẳng ai biết.

Nhưng chính những chiến thắng thầm lặng đó tạo nên phẩm chất của một con người.

Người mạnh không nhất thiết là người khiến người khác phải phục tùng. Có khi sức mạnh lớn nhất là khả năng không trở thành nô lệ cho chính cảm xúc, dục vọng và cái tôi của mình.

6. TU TÂM RỒI MỚI TU ĐỜI

Tu đời là học cách sống giữa cuộc đời: làm việc, xây dựng sự nghiệp, tạo dựng gia đình, kiếm tiền, hợp tác, cạnh tranh và đóng góp cho xã hội.

Nhưng nếu chỉ giỏi việc đời mà không tu tâm, con người rất dễ đánh mất phương hướng.

Có kiến thức nhưng thiếu đạo đức, kiến thức có thể bị sử dụng sai.

Có tiền nhưng thiếu lòng biết đủ, tiền có thể làm lòng tham lớn hơn.

Có quyền lực nhưng thiếu sự tỉnh thức, quyền lực có thể biến thành sự áp đặt.

Có danh tiếng nhưng thiếu nền tảng nội tâm, con người có thể sống cả đời phụ thuộc vào ánh mắt của người khác.

Bởi vậy, tu tâm chính là xây móng trước khi xây nhà.

Móng càng chắc, ngôi nhà càng có khả năng đứng vững trước giông bão.

Một nội tâm có nguyên tắc sẽ giúp con người không dễ đánh đổi giá trị của mình trước lợi ích.

Một trái tim biết yêu thương giúp thành công không trở thành lạnh lùng.

Một tâm trí biết tỉnh thức giúp con người đi xa mà vẫn nhớ mình đang đi về đâu.

7. THAY ĐỔI THẾ GIỚI TỪ CHÍNH MÌNH

Chúng ta thường mong muốn một xã hội tử tế hơn, công bằng hơn, văn minh hơn.

Nhưng xã hội không phải một khái niệm xa xôi.

Xã hội được tạo thành từ từng con người.

Gia đình thay đổi khi từng thành viên thay đổi.

Tổ chức thay đổi khi những người trong tổ chức thay đổi.

Cộng đồng thay đổi khi cách con người đối xử với nhau thay đổi.

Vì vậy, thay vì chỉ hỏi:

“Tại sao thế giới chưa tốt đẹp hơn?”

Có lẽ mỗi người nên hỏi thêm:

“Hôm nay tôi đã làm điều gì để thế giới quanh mình tốt hơn một chút?”

Có thể chỉ là giữ một lời hứa.

Nói một lời tử tế.

Không lan truyền một điều chưa được kiểm chứng.

Biết cảm ơn.

Biết xin lỗi.

Biết giúp một người đang khó khăn.

Biết dừng lại trước một hành động có thể làm tổn thương người khác.

Những điều ấy rất nhỏ, nhưng hàng triệu điều nhỏ tạo thành diện mạo của một xã hội.

Tu tâm trước khi tu đời không phải là quay lưng với thế giới. Đó chính là cách chúng ta bước vào thế giới với một phiên bản tốt hơn của mình.

Và có lẽ, con đường thay đổi cuộc đời không bắt đầu bằng câu hỏi ta sẽ thay đổi người khác thế nào.

Nó bắt đầu bằng một câu hỏi giản dị hơn:

“Hôm nay, tôi có thể thay đổi điều gì trong chính mình?”

Bởi khi một con người thay đổi từ bên trong, cách họ suy nghĩ sẽ thay đổi. Khi suy nghĩ thay đổi, lời nói và hành động thay đổi. Khi hành động thay đổi, các mối quan hệ thay đổi. Và khi đủ nhiều con người cùng thay đổi theo hướng tốt đẹp hơn, thế giới cũng bắt đầu đổi thay.

Muốn sửa đời, trước hết hãy sửa tâm.

Muốn làm sáng thế giới, trước hết hãy thắp sáng chính mình.