HNI 27-9

CHƯƠNG 7. BIẾT MÌNH

Nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, tham vọng và giới hạn

1. BIẾT NGƯỜI ĐÃ KHÓ, BIẾT MÌNH CÒN KHÓ HƠN

Con người dành rất nhiều thời gian để quan sát thế giới.

Ta biết người khác thành công ra sao, kiếm được bao nhiêu tiền, có vị trí nào, sở hữu điều gì. Ta dễ dàng nhận xét tính cách của người bên cạnh, nhìn thấy điểm yếu của đồng nghiệp, sai lầm của bạn bè và những điều chưa tốt ở người thân.

Nhưng có một người mà đôi khi ta lại hiểu rất ít: chính mình.

Ta thực sự mạnh ở đâu?

Ta yếu ở điều gì?

Điều gì khiến ta vui?

Điều gì khiến ta sợ?

Ta đang theo đuổi điều mình thực sự mong muốn hay chỉ chạy theo những gì xã hội cho rằng đáng để theo đuổi?

Những câu hỏi ấy tưởng đơn giản nhưng có thể cần cả một đời để trả lời.

Biết mình không phải là thuộc lòng vài đặc điểm tính cách. Biết mình là khả năng nhìn vào bên trong một cách trung thực, nhận diện năng lực, cảm xúc, khát vọng, nỗi sợ, giới hạn và những động cơ thật sự đang dẫn dắt cuộc đời mình.

Người hiểu mình chưa chắc đi nhanh nhất.

Nhưng họ có nhiều khả năng đi đúng hướng hơn.

2. NHẬN DIỆN ĐIỂM MẠNH – BIẾT MÌNH CÓ GÌ

Mỗi người đều có những khả năng riêng.

Có người tư duy logic tốt. Có người giao tiếp tốt. Có người sáng tạo. Có người kiên trì. Có người nhạy bén trong kinh doanh. Có người biết kết nối con người. Có người không nổi bật trước đám đông nhưng lại rất giỏi quan sát và giải quyết vấn đề.

Điểm mạnh không nhất thiết phải là một tài năng đặc biệt khiến cả thế giới kinh ngạc.

Đôi khi điểm mạnh chỉ là việc bạn làm tốt một điều nào đó một cách tự nhiên và bền bỉ hơn nhiều người khác.

Muốn biết điểm mạnh của mình, hãy quan sát những việc mình thường làm tốt, những vấn đề người khác thường tìm đến mình để nhờ giúp đỡ và những công việc khiến mình có thể tập trung lâu mà không cảm thấy quá nặng nề.

Nhưng nhận ra điểm mạnh chưa đủ.

Điểm mạnh chỉ trở thành giá trị khi được rèn luyện và sử dụng đúng chỗ.

Một khả năng không được phát triển có thể mãi chỉ là tiềm năng.

Một hạt giống tốt nếu không được gieo xuống đất, tưới nước và chăm sóc cũng không thể trở thành cây lớn.

Vì vậy, biết mình mạnh ở đâu không phải để tự hào hơn người khác, mà để hiểu rằng mình nên đầu tư thời gian và công sức vào đâu.

3. NHÌN THẲNG VÀO ĐIỂM YẾU

Nếu nhận diện điểm mạnh cần sự quan sát thì thừa nhận điểm yếu cần sự can đảm.

Con người thường thích nghe lời khen hơn lời góp ý. Khi được công nhận, ta dễ chấp nhận. Khi bị chỉ ra thiếu sót, bản năng đầu tiên đôi khi là phản bác, biện minh hoặc đổ lỗi.

Nhưng điều ta không chịu nhìn nhận sẽ rất khó thay đổi.

Có người giỏi chuyên môn nhưng giao tiếp kém.

Có người nhiều ý tưởng nhưng thiếu kỷ luật.

Có người quyết đoán nhưng nóng vội.

Có người tử tế nhưng khó nói “không”.

Có người rất tham vọng nhưng thiếu kiên trì.

Điểm yếu không làm một con người trở nên kém giá trị.

Điều đáng lo hơn là không biết mình yếu ở đâu nhưng lại luôn cho rằng mình đúng.

Khi nhận diện được điểm yếu, ta có thể lựa chọn: khắc phục nó, quản trị nó hoặc tìm người có thế mạnh bổ sung cho mình.

Biết mình yếu không phải tự ti.

Đó là tỉnh táo.

Người biết giới hạn của mình thường ít đưa ra những quyết định vượt quá năng lực chỉ để bảo vệ cái tôi.

4. HIỂU THAM VỌNG CỦA CHÍNH MÌNH

Tham vọng không nhất thiết là điều xấu.

Khát vọng phát triển, mong muốn thành công, xây dựng sự nghiệp, tạo ra của cải hay tạo ảnh hưởng tích cực đều có thể trở thành động lực mạnh mẽ giúp con người tiến lên.

Điều quan trọng là phải hiểu tham vọng của mình đến từ đâu.

Bạn muốn giàu có vì muốn chủ động cuộc sống, chăm sóc gia đình và tạo ra giá trị, hay vì muốn chứng minh mình hơn người khác?

Bạn muốn có địa vị vì muốn có khả năng thực hiện những điều lớn hơn, hay chỉ vì muốn được người khác kính nể?

Bạn muốn nổi tiếng vì có điều giá trị cần lan tỏa, hay vì sợ mình trở nên vô hình?

Cùng một mục tiêu nhưng động cơ khác nhau có thể dẫn con người đến những con đường hoàn toàn khác nhau.

Tham vọng được dẫn dắt bởi giá trị có thể tạo ra sự phát triển.

Tham vọng bị điều khiển bởi cái tôi có thể khiến con người không bao giờ cảm thấy đủ.

Hôm nay muốn một, ngày mai muốn mười. Có mười lại nhìn người có một trăm và cảm thấy mình thất bại.

Bởi vậy, đừng chỉ hỏi:

“Tôi muốn đạt được điều gì?”

Hãy hỏi thêm:

“Tại sao tôi muốn điều đó?”

Đôi khi câu hỏi thứ hai quan trọng hơn câu hỏi thứ nhất.

5. BIẾT GIỚI HẠN KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ TỪ BỎ

Con người thường được khuyến khích phải vượt qua giới hạn.

Điều đó đúng, nhưng chưa đủ.

Có những giới hạn cần vượt qua và cũng có những giới hạn cần được tôn trọng.

Ta chỉ có hai mươi bốn giờ mỗi ngày.

Sức khỏe có giới hạn.

Năng lượng có giới hạn.

Tiền bạc có giới hạn.

Kiến thức ở mỗi thời điểm cũng có giới hạn.

Không ai có thể giỏi mọi thứ, làm tất cả mọi việc và đáp ứng mọi kỳ vọng.

Biết giới hạn giúp chúng ta lựa chọn.

Khi hiểu thời gian hữu hạn, ta biết điều gì đáng ưu tiên.

Khi hiểu năng lực có giới hạn, ta biết lúc nào cần học hỏi hoặc nhờ người khác hỗ trợ.

Khi hiểu sức khỏe có giới hạn, ta biết rằng thành công không nên được xây dựng bằng cách tiêu hao toàn bộ thân thể và tinh thần.

Có những giới hạn hôm nay có thể được mở rộng bằng học tập và rèn luyện. Nhưng cũng có những giới hạn nhắc ta rằng mình cần biết dừng đúng lúc.

Biết giới hạn không phải đầu hàng. Biết giới hạn là biết cách sử dụng nguồn lực của mình một cách khôn ngoan.

6. ĐỪNG SỐNG BẰNG CHIẾC THƯỚC CỦA NGƯỜI KHÁC

Một trong những nguyên nhân khiến con người khó biết mình là vì chúng ta thường xuyên so sánh.

Thấy người khác thành công sớm, ta sốt ruột.

Thấy người khác giàu hơn, ta cảm thấy mình chậm.

Thấy người khác được công nhận, ta bắt đầu nghi ngờ giá trị của bản thân.

Nhưng mỗi người có một điểm xuất phát, hoàn cảnh, năng lực và hành trình khác nhau.

Nếu dùng cuộc đời người khác làm chiếc thước duy nhất để đo mình, ta rất dễ sống một cuộc đời không thuộc về mình.

Biết mình là hiểu điều gì thực sự quan trọng đối với bản thân.

Không phải ai cũng cần trở thành doanh nhân.

Không phải ai cũng cần nổi tiếng.

Không phải ai cũng phải giàu theo cùng một cách.

Có người tìm thấy ý nghĩa trong việc xây dựng một doanh nghiệp lớn. Có người hạnh phúc khi làm tốt nghề nghiệp của mình. Có người dành cuộc đời cho nghiên cứu, giáo dục, nghệ thuật, gia đình hoặc cộng đồng.

Không có một khuôn mẫu duy nhất cho một cuộc đời có giá trị.

Điều quan trọng là con đường mình chọn có phù hợp với giá trị, năng lực và điều mình thực sự mong muốn hay không.

7. BIẾT MÌNH ĐỂ BIẾT MÌNH CẦN THAY ĐỔI ĐIỀU GÌ

Biết mình không phải để đóng khung bản thân.

Đừng nói: “Tôi vốn là người nóng tính nên không thể thay đổi.”

Đừng nói: “Tôi không có năng khiếu nên thôi.”

Đừng dùng câu “Tôi là như vậy” để biến điểm yếu hôm nay thành định mệnh của ngày mai.

Hiểu mình phải dẫn đến trưởng thành.

Khi biết mình thiếu kiến thức, ta học.

Khi biết mình thiếu kỷ luật, ta rèn luyện.

Khi biết mình dễ nóng giận, ta học cách kiểm soát cảm xúc.

Khi biết mình quá cầu toàn, ta học cách chấp nhận những điều chưa hoàn hảo.

Khi biết mình đang theo đuổi một mục tiêu chỉ để được công nhận, ta có cơ hội xem xét lại hướng đi.

Con người không phải một bản thể cố định.

Chúng ta vừa cần chấp nhận mình ở hiện tại, vừa có trách nhiệm phát triển mình cho tương lai.

8. BIẾT MÌNH LÀ ĐIỂM KHỞI ĐẦU CỦA TRÍ TUỆ

Có thể chúng ta dành nhiều năm để học về thế giới nhưng lại quên học về chính mình.

Ta học cách kiếm tiền nhưng không hiểu mình cần bao nhiêu là đủ.

Ta học cách lãnh đạo người khác nhưng chưa biết quản trị cảm xúc của mình.

Ta học cách xây dựng hình ảnh nhưng đôi khi không biết con người thật phía sau hình ảnh ấy muốn gì.

Vì vậy, trên hành trình của Đạo và Đời, biết mình là một bài học không thể bỏ qua.

Hãy thường xuyên tự hỏi:

Tôi mạnh ở đâu?

Tôi yếu ở đâu?

Điều gì đang thúc đẩy tôi?

Tôi đang sợ điều gì?

Tôi thực sự muốn điều gì?

Giới hạn nào tôi cần vượt qua?

Giới hạn nào tôi cần biết tôn trọng?

Câu trả lời có thể thay đổi theo từng giai đoạn của cuộc đời. Và điều đó hoàn toàn bình thường, bởi con người luôn vận động và trưởng thành.

Biết mình không có nghĩa là đã tìm được tất cả câu trả lời.

Biết mình là đủ thành thật để tiếp tục đặt những câu hỏi đúng.

Người không hiểu mình rất dễ chạy thật nhanh trên con đường của người khác.

Người hiểu mình có thể bước chậm hơn, nhưng từng bước có ý thức về nơi mình muốn đến.

Biết mình để không kiêu khi mạnh.

Biết mình để không tự ti khi yếu.

Biết tham vọng để không trở thành nô lệ của tham vọng.

Biết giới hạn để vượt qua điều có thể vượt qua và chấp nhận điều cần chấp nhận.

Và cuối cùng, hiểu chính mình không phải để thu mình khỏi cuộc đời, mà để bước vào cuộc đời với sự tỉnh táo hơn.

Bởi trước khi tìm được con đường đúng, mỗi người cần biết rõ người đang bước trên con đường ấy là ai.