CHƯƠNG 18. LÀM GIÀU MÀ KHÔNG ĐÁNH MẤT MÌNH

Đạo đức trong kinh doanh và kiếm tiền

Làm giàu là một khát vọng chính đáng.

Con người lao động, kinh doanh, đầu tư và sáng tạo để cải thiện cuộc sống, chăm lo cho gia đình và xây dựng tương lai. Một xã hội muốn phát triển cũng cần những con người biết tạo ra của cải, xây dựng doanh nghiệp, tạo việc làm và đưa những giá trị mới vào cuộc sống.

Nhưng có một câu hỏi quan trọng hơn cả việc kiếm được bao nhiêu tiền:

Trên hành trình làm giàu, chúng ta sẽ trở thành người như thế nào?

Bởi tiền có thể tăng lên, doanh nghiệp có thể lớn mạnh, địa vị có thể thay đổi, nhưng nếu để đạt được những điều ấy mà con người đánh mất chữ tín, lòng tự trọng, tình nghĩa và những nguyên tắc căn bản của mình thì cái giá phải trả có thể lớn hơn rất nhiều những gì kiếm được.

Làm giàu đáng quý.

Nhưng làm giàu mà vẫn giữ được mình còn đáng quý hơn.

1. Kiếm tiền không đối lập với đạo đức

Có một quan niệm cho rằng muốn kinh doanh lớn phải thật khôn ngoan, thậm chí đôi khi phải chấp nhận những cách làm không hoàn toàn đúng đắn.

Đó là một cách nhìn nguy hiểm.

Kinh doanh chân chính không phải là lấy tiền từ túi người khác bằng mọi cách. Bản chất tốt đẹp của kinh doanh là tạo ra giá trị và nhận lại giá trị tương xứng.

Khách hàng trả tiền vì sản phẩm giải quyết được nhu cầu.

Doanh nghiệp có lợi nhuận vì tổ chức được nguồn lực hiệu quả.

Người lao động nhận thu nhập vì đóng góp năng lực và thời gian.

Nhà đầu tư nhận lợi ích vì chấp nhận rủi ro và cung cấp nguồn vốn.

Khi các bên cùng nhận được giá trị một cách công bằng, tiền trở thành kết quả của quá trình hợp tác chứ không phải sự chiếm đoạt.

Vì vậy, đạo đức không phải vật cản của kinh doanh.

Ngược lại, đạo đức chính là một trong những nền móng giúp hoạt động kinh doanh tồn tại lâu dài.

2. Có những đồng tiền giống nhau về giá trị nhưng khác nhau về ý nghĩa

Một triệu đồng kiếm được bằng lao động chân chính và một triệu đồng có được từ lừa dối đều có cùng giá trị khi đem ra thị trường.

Nhưng ý nghĩa của chúng hoàn toàn khác nhau.

Một đồng tiền chân chính mang theo công sức, năng lực và giá trị được tạo ra.

Một đồng tiền bất chính có thể mang theo sự tổn thương, mất mát hoặc niềm tin bị phản bội của người khác.

Vì thế, khi nói đến giàu có, chúng ta không nên chỉ hỏi:

“Có bao nhiêu?”

Mà phải hỏi:

“Có được bằng cách nào?”

Con đường tạo ra tài sản quan trọng không kém số tài sản được tạo ra.

Bởi cuối cùng, chúng ta không chỉ sống với những gì mình sở hữu. Chúng ta còn phải sống với ký ức về cách mình đã có được chúng.

3. Chữ tín là vốn lớn của người kinh doanh

Tiền có thể mất rồi kiếm lại.

Nhưng niềm tin một khi bị phá vỡ thường rất khó phục hồi.

Một doanh nghiệp có thể bỏ nhiều tiền cho quảng cáo để thu hút khách hàng lần đầu. Nhưng để khách hàng quay lại, giới thiệu cho người khác và đồng hành lâu dài, điều quan trọng hơn là chữ tín.

Nói đúng về sản phẩm.

Làm đúng điều đã cam kết.

Không che giấu những thông tin quan trọng.

Có trách nhiệm khi xảy ra sai sót.

Không vì một khoản lợi nhuận trước mắt mà đẩy thiệt hại về phía khách hàng.

Đó không chỉ là đạo đức.

Đó còn là cách xây dựng tài sản vô hình của một doanh nghiệp.

Một thương hiệu có thể được tạo ra bằng truyền thông, nhưng uy tín chỉ được tạo ra bằng hành động lặp đi lặp lại qua thời gian.

4. Đừng bán thứ mình biết là không tốt

Một nguyên tắc rất đơn giản trong kinh doanh là:

Đừng bán cho người khác thứ mà chính mình biết rõ là không xứng đáng với số tiền họ bỏ ra.

Lợi nhuận có thể khiến con người tìm cách biện minh.

“Khách hàng tự lựa chọn.”

“Ai kinh doanh cũng làm như vậy.”

“Chỉ cần không vi phạm pháp luật là được.”

Nhưng pháp luật thường chỉ xác định ranh giới tối thiểu của hành vi được phép. Đạo đức đặt ra một câu hỏi cao hơn:

“Điều này có đúng với lương tâm của mình không?”

Có những việc pháp luật chưa chắc cấm, nhưng người có nguyên tắc vẫn không làm.

Bởi kinh doanh bền vững không chỉ cần đúng luật mà còn cần sự tử tế và trách nhiệm.

5. Lợi nhuận cần thiết, nhưng không phải bằng mọi giá

Doanh nghiệp không có lợi nhuận thì khó tồn tại.

Không có lợi nhuận, doanh nghiệp không thể trả lương, đầu tư, mở rộng hay vượt qua những giai đoạn khó khăn.

Vì vậy, lợi nhuận là cần thiết.

Nhưng câu nói “kinh doanh là phải có lợi nhuận” không đồng nghĩa với “có thể làm bất cứ điều gì để có lợi nhuận”.

Có những khoản lợi nhuận nên từ chối.

Đó là lợi nhuận đến từ gian dối.

Từ việc lợi dụng sự thiếu hiểu biết của khách hàng.

Từ việc ép người lao động vào điều kiện bất công.

Từ việc cố tình cung cấp sản phẩm kém chất lượng.

Từ việc phá vỡ lời hứa chỉ vì thấy một cơ hội kiếm nhiều tiền hơn.

Một doanh nghiệp trưởng thành phải biết phân biệt giữa lợi nhuận tốt và lợi nhuận phải trả giá bằng uy tín.

6. Đối xử tử tế với người đồng hành

Đạo đức kinh doanh không chỉ thể hiện ở cách đối xử với khách hàng.

Nó còn thể hiện trong cách một người đối xử với nhân viên, đối tác, nhà cung cấp và những người đã đồng hành với mình.

Khi khó khăn, chúng ta cần họ.

Khi thành công, đừng quên họ.

Một người lãnh đạo chỉ nói về sự trung thành của nhân viên nhưng không công bằng với người lao động thì khó xây dựng được một tổ chức bền vững.

Một doanh nghiệp luôn yêu cầu đối tác giữ cam kết nhưng chính mình thường xuyên thất hứa cũng khó có được những mối quan hệ lâu dài.

Trong kinh doanh, tôn trọng phải đi hai chiều.

Muốn người khác giữ chữ tín với mình, trước hết mình phải giữ chữ tín với họ.

7. Càng thành công càng cần biết mình là ai

Tiền bạc và quyền lực có một đặc điểm đặc biệt: chúng làm tăng khả năng lựa chọn của con người.

Khi chưa có nhiều tiền, có những điều chúng ta không thể làm.

Khi có nhiều tiền và quyền lực hơn, giới hạn bên ngoài giảm xuống. Khi đó, giới hạn quan trọng nhất chính là giới hạn bên trong.

Đó là nguyên tắc.

Là lòng tự trọng.

Là khả năng tự nói với mình:

“Tôi có thể làm điều này, nhưng tôi chọn không làm.”

Thành công càng lớn, trách nhiệm giữ mình càng lớn.

Bởi đôi khi thử thách lớn nhất của một con người không xuất hiện lúc nghèo khó, mà xuất hiện khi họ đã có đủ tiền, đủ quyền lực và đủ cơ hội để làm những điều trước đây mình không thể làm.

8. Đừng để tiền thay đổi cách mình nhìn người

Một trong những dấu hiệu đáng lo ngại của sự giàu có là khi con người bắt đầu đánh giá người khác chỉ bằng địa vị và tài sản.

Tôn trọng người giàu nhưng coi thường người nghèo.

Niềm nở với người có quyền lực nhưng lạnh nhạt với người bình thường.

Đối xử tốt với người có lợi cho mình nhưng thờ ơ với người không còn giá trị sử dụng.

Nếu tiền khiến chúng ta trở thành một con người như vậy, có lẽ chúng ta đang giàu lên về tài sản nhưng nghèo đi về nhân cách.

Giá trị của một người không nằm hoàn toàn trong chức danh, số dư tài khoản hay chiếc xe họ đang đi.

Hôm nay một người có thể đứng ở vị trí thấp.

Ngày mai cuộc đời họ có thể hoàn toàn khác.

Vì vậy, hãy học cách tôn trọng con người trước khi nhìn vào địa vị của họ.

9. Giàu có bền vững là tạo ra giá trị cho nhiều người

Một cách làm giàu bền vững là giải quyết được vấn đề cho người khác.

Muốn doanh nghiệp phát triển, hãy hỏi:

Khách hàng nhận được giá trị gì?

Muốn thu nhập tăng, hãy hỏi:

Năng lực của mình đang giải quyết vấn đề gì?

Muốn thương hiệu lớn mạnh, hãy hỏi:

Có bao nhiêu người thực sự tốt hơn sau khi sử dụng sản phẩm hoặc dịch vụ của mình?

Khi tập trung vào giá trị, tiền trở thành kết quả.

Một doanh nghiệp giúp càng nhiều người giải quyết được những nhu cầu thực sự, doanh nghiệp ấy càng có cơ sở để phát triển.

Đó là một vòng tròn lành mạnh:

Tạo giá trị – nhận lại giá trị – tái đầu tư – tạo ra giá trị lớn hơn.

10. Làm giàu nhưng khi nhìn vào gương vẫn nhận ra mình

Cuối cùng, thành công trong kinh doanh không chỉ nằm ở doanh thu, lợi nhuận hay tài sản.

Có một bảng cân đối khác không xuất hiện trong báo cáo tài chính.

Đó là bảng cân đối của cuộc đời.

Một bên là những gì chúng ta kiếm được.

Một bên là những gì chúng ta đã phải đánh đổi.

Nếu tài sản tăng nhưng chữ tín giảm, đó chưa chắc là một thương vụ tốt.

Nếu doanh nghiệp lớn lên nhưng gia đình tan vỡ, cần suy nghĩ về cái giá của thành công.

Nếu tài khoản nhiều thêm nhưng mỗi ngày phải sống trong lo sợ vì những điều mình từng làm, sự giàu có ấy khó đem lại bình an.

Hãy làm giàu.

Hãy xây dựng doanh nghiệp.

Hãy tạo ra tài sản.

Hãy theo đuổi những mục tiêu lớn.

Nhưng hãy làm tất cả bằng năng lực chân chính, bằng chữ tín, trách nhiệm và những nguyên tắc mà khi nhìn lại chúng ta không phải xấu hổ.

Bởi thành công đẹp nhất không phải là ngày chúng ta có thật nhiều tiền.

Mà là ngày chúng ta có thể nhìn lại hành trình của mình và nói:

“Tôi đã tạo ra sự giàu có mà không phải bán đi lương tâm. Tôi đã đi xa mà không quên những người từng đồng hành. Tôi đã thành công nhưng vẫn giữ được chữ tín, lòng tử tế và con người mà mình muốn trở thành.”

Tiền có thể làm cho một người trở nên giàu có.

Nhưng chỉ có nhân cách, trí tuệ và cách sử dụng sự giàu có ấy mới quyết định giá trị thật sự của một đời người.

Làm giàu là một thành tựu. Làm giàu mà không đánh mất mình mới là bản lĩnh.