CHƯƠNG 40: BÀN CỜ SAU KHI VUA RỜI ĐI
Câu hỏi quan trọng nhất của một tổ chức không phải:
“Nếu người sáng lập còn ở đây thì sao?”
Mà là:
“Nếu một ngày người sáng lập không còn trực tiếp điều hành, tổ chức có tiếp tục vận hành, phát triển và giữ được những giá trị cốt lõi hay không?”
Đây là một câu hỏi khó.
Nhưng bất kỳ tổ chức nào muốn tồn tại qua nhiều thế hệ đều phải trả lời.
Người sáng lập có thể mở đầu một hành trình.
Nhưng không một con người nào có thể đi cùng doanh nghiệp mãi mãi.
Vì vậy, mục tiêu cuối cùng của quản trị không phải làm cho người sáng lập trở thành bất khả thay thế.
Mục tiêu là xây dựng một hệ thống đủ trưởng thành để tầm nhìn có thể tiếp tục ngay cả khi người khởi đầu đã rời vị trí điều hành.
---
1. Người sáng lập có thể rời vị trí, nhưng tổ chức không được mất phương hướng
Trong giai đoạn đầu, người sáng lập thường giống như chiếc la bàn.
Có vấn đề, mọi người hỏi người sáng lập.
Có cơ hội, người sáng lập quyết định.
Có khủng hoảng, người sáng lập xuất hiện.
Điều này có thể cần thiết khi doanh nghiệp còn nhỏ.
Nhưng khi tổ chức lớn lên, chiếc la bàn phải được chuyển từ một con người thành một hệ thống định hướng chung.
HGroup cần có:
tầm nhìn;
sứ mệnh;
giá trị cốt lõi;
chiến lược;
nguyên tắc quản trị;
và cơ chế ra quyết định.
Khi đó, dù người lãnh đạo thay đổi, tổ chức vẫn biết mình đang đi đâu.
---
2. Điều gì sẽ xảy ra nếu người sáng lập vắng mặt sáu tháng?
Đây là một phép thử rất thực tế.
Nếu người sáng lập không tham gia điều hành trong sáu tháng:
Ai đưa ra quyết định chiến lược?
Ai xử lý khủng hoảng?
Ai phê duyệt những vấn đề quan trọng?
Ai đại diện tổ chức?
Ai bảo vệ văn hóa?
Ai chịu trách nhiệm cuối cùng?
Nếu mọi câu trả lời vẫn chỉ hướng về người sáng lập, hệ thống chưa sẵn sàng.
Một tổ chức trưởng thành phải có cơ chế rõ ràng để công việc tiếp tục mà không cần chờ một cá nhân xuất hiện.
Sự vắng mặt của một người không được trở thành sự tê liệt của cả hệ thống.
---
3. Đừng để tri thức rời đi cùng con người
Người sáng lập thường sở hữu hàng chục năm kinh nghiệm.
Nhưng nếu những kinh nghiệm ấy không được ghi lại, chúng có thể biến mất.
Đây chính là lý do HBook có ý nghĩa chiến lược.
Những bài học cần được chuyển hóa:
Kinh nghiệm → Tài liệu.
Tài liệu → Quy trình.
Quy trình → Đào tạo.
Đào tạo → Năng lực tổ chức.
Những quyết định quan trọng trong quá khứ cũng nên được lưu giữ:
Tại sao đã chọn con đường này?
Tại sao từ bỏ con đường kia?
Sai lầm nào từng xảy ra?
Nguyên tắc nào được hình thành sau thất bại?
Một tổ chức có trí nhớ sẽ không phải trả tiền hai lần cho cùng một bài học.
---
4. Đừng chỉ chuẩn bị một người kế nhiệm
Một bàn cờ không thể được bảo vệ chỉ bằng cách thay một Vua bằng một Vua khác.
HGroup cần chuẩn bị một thế hệ lãnh đạo, không chỉ một cá nhân.
DRHOUSES cần đội ngũ lãnh đạo.
HFARM cần đội ngũ lãnh đạo.
H-Ecom cần đội ngũ lãnh đạo.
HMedia, HBook, H.AI và những đơn vị tương lai cũng vậy.
Ở cấp HGroup, cần những con người có khả năng nhìn toàn hệ sinh thái.
Kế nhiệm vì vậy không phải:
Người A thay người B.
Mà là:
Một hệ thống lãnh đạo thay cho sự phụ thuộc vào một cá nhân.
---
5. Hội đồng quản trị phải trở thành điểm tựa của sự chuyển giao
Khi người sáng lập giảm vai trò điều hành, hội đồng quản trị càng trở nên quan trọng.
Hội đồng không điều hành thay ban lãnh đạo.
Nhưng phải bảo vệ:
định hướng dài hạn;
nguyên tắc quản trị;
cơ chế kiểm soát;
lợi ích chung của tổ chức;
và quá trình kế nhiệm.
Nếu xảy ra chuyển giao lãnh đạo, tổ chức không nên rơi vào khoảng trống quyền lực.
Ai có quyền quyết định phải rõ.
Quy trình bổ nhiệm phải rõ.
Cơ chế giám sát phải rõ.
Trách nhiệm phải rõ.
Thể chế càng rõ, chuyển giao càng ít phụ thuộc vào cảm tính.
---
6. Văn hóa phải sống mà không cần người sáng lập đứng cạnh
Có những doanh nghiệp mà văn hóa chỉ tồn tại khi người sáng lập xuất hiện.
Người sáng lập có mặt, mọi người làm đúng.
Người sáng lập vắng mặt, mọi thứ thay đổi.
Đó chưa phải văn hóa.
Văn hóa thật sự là khi con người vẫn giữ nguyên tắc ngay cả khi không ai đứng bên cạnh nhắc nhở.
Khách hàng vẫn được tôn trọng.
Cam kết vẫn được thực hiện.
Sai lầm vẫn được báo cáo.
Dữ liệu vẫn minh bạch.
Quyền lực vẫn có giới hạn.
Người giỏi vẫn được trao cơ hội.
Khi đó, giá trị của người sáng lập đã chuyển thành thói quen của tổ chức.
---
7. Người kế nhiệm phải được quyền tạo ra tương lai mới
Kế nhiệm không phải bảo tồn nguyên trạng.
Nếu thế hệ sau chỉ được phép làm đúng những gì người sáng lập từng làm, tổ chức sẽ trở thành bảo tàng.
Thế giới thay đổi.
Khách hàng thay đổi.
Công nghệ thay đổi.
Mô hình kinh doanh thay đổi.
Thế hệ lãnh đạo mới phải được phép đổi mới.
Điều cần bảo vệ là gốc, không phải mọi cành lá.
Giữ:
đạo đức;
uy tín;
tinh thần phục vụ;
trách nhiệm;
tầm nhìn dài hạn.
Nhưng phương pháp phải được phép tiến hóa.
Kế nhiệm tốt không sao chép quá khứ.
Kế nhiệm tốt mang tinh thần của quá khứ đi vào tương lai.
---
8. Từ quyền lực cá nhân đến sức mạnh thể chế
Khi tổ chức còn nhỏ:
người sáng lập có thể là hệ thống.
Khi tổ chức trưởng thành:
hệ thống phải lớn hơn người sáng lập.
Điều đó không làm giảm vai trò của người sáng lập.
Ngược lại, đó là bằng chứng lớn nhất cho thành công của họ.
Bởi công trình quản trị vĩ đại nhất không phải một công ty chỉ hoạt động tốt khi người sáng lập còn ngồi trong văn phòng.
Đó là một tổ chức có thể tiếp tục tạo ra giá trị qua nhiều thế hệ.
---
NƯỚC ĐI CỦA HGROUP
Một ngày nào đó, chiếc ghế của người sáng lập sẽ có người khác ngồi.
Đó không phải thất bại.
Đó là quy luật của thời gian.
Câu hỏi là:
Bàn cờ khi ấy còn vận hành không?
DRHOUSES có tiếp tục xây những công trình tốt?
HFARM có tiếp tục những mùa xanh?
H-Ecom có tiếp tục kết nối thị trường?
HMedia có tiếp tục kể những câu chuyện thật?
HBook có tiếp tục giữ và phát triển tri thức?
H.AI và nền tảng công nghệ có tiếp tục được đổi mới?
Và quan trọng hơn:
HGroup có còn nhớ vì sao mình tồn tại?
Nếu câu trả lời là có, người sáng lập chưa thực sự rời khỏi tổ chức.
Họ đã chuyển từ một con người thành:
tư tưởng;
văn hóa;
tri thức;
thể chế;
và một hệ thống biết tự tiếp tục.
Đó mới là di sản lớn nhất.
Người sáng lập không cần để lại một chiếc ngai.
Họ cần để lại một bàn cờ mà thế hệ sau biết cách chơi, biết cách bảo vệ và đủ tự do để sáng tạo những nước đi mới.
Rồi sẽ có một ngày thế hệ hôm nay trở thành quá khứ.
Những người trẻ hơn sẽ bước lên.
Họ có thể nghĩ khác.
Làm khác.
Sử dụng những công nghệ mà hôm nay chúng ta chưa biết.
Mở những lĩnh vực mà hôm nay chúng ta chưa hình dung.
Nhưng nếu họ vẫn giữ được những giá trị nền tảng và tiếp tục tạo ra giá trị cho con người, bàn cờ ấy vẫn đang sống.
Vì vậy, câu hỏi lớn nhất không phải:
“Nếu người sáng lập còn ở đây thì sao?”
Mà là:
“KHI NGƯỜI SÁNG LẬP KHÔNG CÒN Ở ĐÂY, HỆ THỐNG CÓ THỂ TIẾP TỤC ĐI XA HƠN NHỮNG GÌ NGƯỜI SÁNG LẬP TỪNG ĐI HAY KHÔNG?”
Nếu một ngày câu trả lời là có, đó chính là lúc HGroup thực sự trở thành một tổ chức của nhiều thế hệ.
English