CHƯƠNG 31
VÒNG TUẦN HOÀN THIẾT KẾ
Nhu cầu → Khảo sát → Thiết kế → Dự toán → Thi công
Thiết kế ngay từ đầu cho: Bảo trì – Sửa chữa – Thay thế – Cải tạo – Tái sử dụng
Một ngôi nhà không kết thúc vào ngày bàn giao.
Ngày chủ nhân nhận chìa khóa thực chất chỉ là thời điểm công trình bắt đầu một vòng đời mới. Sau năm năm, mười năm hay lâu hơn, nhu cầu sử dụng sẽ thay đổi. Thiết bị có thể xuống cấp, vật liệu cần bảo trì, không gian cần cải tạo và một số bộ phận cần được thay thế.
Nếu những điều đó chỉ được nghĩ đến khi vấn đề xuất hiện, chi phí và sự lãng phí có thể rất lớn.
Bởi vậy, triết lý của DRHOUSES là:
Muốn xây dựng tuần hoàn, trước hết phải thiết kế cho vòng đời.
---
1. TỪ THIẾT KẾ TUYẾN TÍNH ĐẾN THIẾT KẾ TUẦN HOÀN
Cách làm thông thường thường đi theo một đường thẳng:
Nhu cầu → Khảo sát → Thiết kế → Dự toán → Thi công → Bàn giao.
Sau bàn giao, quá trình thiết kế gần như được xem là hoàn thành.
Nhưng thực tế, công trình vẫn tiếp tục sống.
Nó được sử dụng, bảo trì, sửa chữa, thay đổi công năng, nâng cấp và cuối cùng có thể tháo dỡ một phần hoặc toàn bộ.
Vì vậy, DRHOUSES mở rộng tư duy thiết kế:
Nhu cầu → Khảo sát → Thiết kế → Dự toán → Thi công → Sử dụng → Bảo trì → Sửa chữa → Thay thế → Cải tạo → Tái sử dụng.
Sau đó, những vật liệu và cấu kiện còn giá trị có thể tiếp tục bước vào một vòng đời khác.
Đường thẳng trở thành vòng tròn.
---
2. NHU CẦU – KHÔNG CHỈ HỎI KHÁCH HÀNG MUỐN GÌ HÔM NAY
Điểm bắt đầu của thiết kế là nhu cầu.
Nhưng nếu chỉ hỏi khách hàng hôm nay cần bao nhiêu phòng ngủ, thích phong cách nào hay ngân sách bao nhiêu thì chưa đủ.
Thiết kế tuần hoàn cần nhìn xa hơn.
Gia đình có thể tăng thêm thành viên không?
Người cao tuổi có thể sống trong ngôi nhà này không?
Một phòng ngủ sau này có cần chuyển thành phòng làm việc?
Tầng một có thể thay đổi công năng?
Hệ thống kỹ thuật có thuận tiện nâng cấp?
Những câu hỏi ấy giúp kiến trúc sư không chỉ thiết kế cho hiện tại mà còn chuẩn bị khả năng thích nghi cho tương lai.
Một căn nhà tốt không chỉ đáp ứng nhu cầu hôm nay.
Nó phải có khả năng thay đổi cùng cuộc sống của con người.
---
3. KHẢO SÁT – HIỂU ĐÚNG TRƯỚC KHI THIẾT KẾ
Khảo sát là bước nối giữa mong muốn và thực tế.
Đội ngũ DRHOUSES cần xem xét hiện trạng khu đất hoặc công trình, địa hình, hướng nắng, hướng gió, giao thông, kết cấu, hệ thống kỹ thuật và điều kiện xung quanh.
Đối với công trình cải tạo, khảo sát càng quan trọng.
Không phải thứ gì cũ cũng cần phá bỏ.
Một bức tường còn tốt có thể được giữ lại. Một kết cấu còn đủ khả năng chịu lực có thể tiếp tục sử dụng. Một cánh cửa, viên gạch hay vật liệu cũ đôi khi vẫn có giá trị nếu được đánh giá đúng.
Tư duy tuần hoàn bắt đầu bằng câu hỏi:
Cái gì cần thay và cái gì có thể tiếp tục sống?
Giữ lại được một cấu kiện phù hợp cũng có nghĩa giảm vật liệu mới, giảm chất thải và giảm chi phí.
---
4. THIẾT KẾ – TRUNG TÂM CỦA VÒNG TUẦN HOÀN
Thiết kế là nơi những quyết định quan trọng nhất được hình thành.
Một đường ống đặt ở vị trí khó tiếp cận hôm nay có thể tạo ra khó khăn khi sửa chữa sau này.
Một thiết bị bị chôn kín có thể khiến việc thay thế phải phá cả mảng tường.
Ngược lại, nếu ngay từ bản vẽ đã tính đến khả năng tiếp cận, tháo lắp và thay đổi thì công trình sẽ linh hoạt hơn trong suốt vòng đời.
Vì vậy, thiết kế của DRHOUSES phải đồng thời trả lời hai câu hỏi:
Xây như thế nào?
và:
Sau này sửa, thay, cải tạo như thế nào?
Đó chính là điểm khác biệt căn bản của thiết kế tuần hoàn.
---
5. DỰ TOÁN – TÍNH CHI PHÍ CẢ VÒNG ĐỜI
Giá xây dựng ban đầu chưa phải toàn bộ chi phí của một công trình.
Một phương án có thể rẻ lúc thi công nhưng tốn nhiều tiền bảo trì. Một vật liệu có giá mua thấp nhưng tuổi thọ ngắn có thể phải thay nhiều lần.
Vì vậy, dự toán cần từng bước mở rộng từ chi phí xây dựng sang chi phí vòng đời.
Khi lựa chọn giải pháp, cần xem xét:
Chi phí đầu tư – Tuổi thọ – Bảo trì – Sửa chữa – Thay thế – Khả năng tái sử dụng.
Mục tiêu không nhất thiết là chọn thứ rẻ nhất.
Mục tiêu là lựa chọn phương án tạo ra giá trị tốt trong thời gian dài.
---
6. THI CÔNG – BIẾN TƯ DUY THÀNH CÔNG TRÌNH
Một bản thiết kế tuần hoàn chỉ có giá trị khi được thi công đúng.
Nhà thầu cần hiểu đâu là cấu kiện có thể tháo lắp, đâu là hệ thống cần để đường tiếp cận bảo trì, đâu là vật liệu phải được bảo vệ để kéo dài tuổi thọ.
Thi công cũng phải hạn chế lãng phí vật liệu.
Vật tư thừa cần được phân loại. Cấu kiện còn sử dụng được không nên trở thành phế thải chỉ vì công trường thiếu quy trình thu hồi.
Bản vẽ nói lên ý tưởng.
Thi công quyết định ý tưởng đó có trở thành hiện thực hay không.
---
7. BẢO TRÌ – ĐỪNG CHỜ HỎNG MỚI QUAN TÂM
Bảo trì là một phần của thiết kế.
Ngay từ đầu cần tính đến khả năng tiếp cận các hệ thống điện, nước, điều hòa, chống thấm, mái, mặt ngoài và những bộ phận cần kiểm tra định kỳ.
Một công trình dễ bảo trì sẽ giảm thời gian, chi phí và mức độ can thiệp khi sử dụng.
DRHOUSES hướng đến việc hình thành hồ sơ vòng đời công trình, trong đó lưu giữ thông tin cần thiết để chủ nhà biết bộ phận nào cần kiểm tra và khi nào cần bảo trì.
Bảo trì tốt chính là cách kéo dài tuổi thọ công trình với chi phí hợp lý.
---
8. SỬA CHỮA VÀ THAY THẾ – HỎNG ĐÂU XỬ LÝ ĐÓ
Một trong những nguyên tắc quan trọng của thiết kế tuần hoàn là khả năng sửa chữa từng phần.
Nếu một bộ phận hỏng mà phải phá bỏ nhiều bộ phận còn tốt thì thiết kế đó chưa thực sự tối ưu cho vòng đời.
Công trình cần được tổ chức theo hướng có thể tiếp cận, tháo lắp và thay thế những thành phần phù hợp.
Hỏng đâu – sửa đó.
Hết tuổi thọ đâu – thay đó.
Không phá bỏ những gì vẫn còn giá trị.
Cách tiếp cận này vừa tiết kiệm chi phí vừa hạn chế chất thải xây dựng.
---
9. CẢI TẠO – NGÔI NHÀ PHẢI THÍCH NGHI
Con người thay đổi thì ngôi nhà cũng cần thay đổi.
Một gia đình trẻ có thể cần thêm phòng khi có con. Khi con trưởng thành, nhu cầu lại khác. Khi chủ nhà lớn tuổi, không gian sống có thể cần điều chỉnh để thuận tiện và an toàn hơn.
Nếu công trình được thiết kế linh hoạt ngay từ đầu, cải tạo sẽ dễ dàng hơn.
Thay vì phá đi làm lại, chúng ta có thể điều chỉnh – bổ sung – nâng cấp – chuyển đổi công năng.
Đó là một biểu hiện rõ ràng của xây dựng tuần hoàn:
Kéo dài đời sống của công trình thay vì vội vàng thay thế nó.
---
10. TÁI SỬ DỤNG – GIỮ VẬT LIỆU TRONG VÒNG GIÁ TRỊ
Đến một thời điểm, một số cấu kiện không còn phù hợp với vị trí ban đầu.
Nhưng “không còn dùng ở đây” không đồng nghĩa với “không còn giá trị”.
Cửa, kính, kim loại, gỗ, thiết bị, đồ nội thất và nhiều vật liệu khác có thể được kiểm tra, phân loại, phục hồi và sử dụng cho mục đích mới khi điều kiện kỹ thuật cho phép.
Đây là bước giúp vòng tuần hoàn được khép kín:
Thiết kế → Sử dụng → Bảo trì → Sửa chữa → Cải tạo → Thu hồi → Tái sử dụng → Trở lại vòng giá trị.
Chất thải vì thế không còn được nhìn đơn thuần là thứ phải bỏ đi.
Trong nhiều trường hợp, đó là tài nguyên đang đứng sai vị trí.
---
KẾT CHƯƠNG – THIẾT KẾ CHO HÔM NAY, CHUẨN BỊ CHO NGÀY MAI
Thiết kế tuần hoàn thay đổi cách chúng ta nhìn một công trình.
Chúng ta không chỉ hỏi:
Xây căn nhà này như thế nào?
Mà phải hỏi thêm:
Nó sẽ được sử dụng như thế nào?
Bảo trì ra sao?
Khi hỏng sẽ sửa thế nào?
Khi nhu cầu thay đổi sẽ cải tạo ra sao?
Và khi một cấu kiện kết thúc nhiệm vụ ở đây, nó có thể tiếp tục tạo giá trị ở đâu?
Đó là lý do vòng tuần hoàn của DRHOUSES phải bắt đầu ngay từ bản thiết kế:
NHU CẦU → KHẢO SÁT → THIẾT KẾ → DỰ TOÁN → THI CÔNG
nhưng trong từng bước đã phải chuẩn bị cho:
BẢO TRÌ → SỬA CHỮA → THAY THẾ → CẢI TẠO → TÁI SỬ DỤNG.
Khi tư duy vòng đời được đưa vào từ đầu, một căn nhà không còn là sản phẩm chỉ được tạo ra để hoàn thành và bàn giao.
Nó trở thành một tài sản có khả năng thích nghi, được chăm sóc, được nâng cấp và tiếp tục tái tạo giá trị theo thời gian.
Đó chính là nền tảng của thiết kế tuần hoàn DRHOUSES:
Không chỉ thiết kế để xây.
Không chỉ thiết kế để ở.
Mà thiết kế để công trình có thể sống lâu hơn, thay đổi tốt hơn và tiếp tục tạo ra giá trị trong tương lai.
English