CHƯƠNG 32

 

VÒNG TUẦN HOÀN VẬT LIỆU

 

Khai thác → Sản xuất → Xây dựng → Sử dụng → Thu hồi → Tái sử dụng/Tái chế

 

DRHOUSES hướng tới giảm lượng vật liệu bị loại bỏ khi công trình thay đổi.

 

Một công trình được tạo nên từ hàng nghìn, thậm chí hàng triệu đơn vị vật liệu khác nhau: cát, đá, thép, xi măng, gạch, kính, gỗ, nhôm, thiết bị điện, đường ống, vật liệu hoàn thiện và nội thất.

 

Nhưng có một câu hỏi ít khi được đặt ra khi bắt đầu xây dựng:

 

Sau nhiều năm, những vật liệu ấy sẽ đi đâu?

 

Trong mô hình xây dựng tuyến tính, vật liệu thường đi theo con đường:

 

Khai thác → Sản xuất → Xây dựng → Sử dụng → Tháo dỡ → Loại bỏ.

 

DRHOUSES hướng đến một cách tiếp cận khác:

 

Khai thác → Sản xuất → Xây dựng → Sử dụng → Thu hồi → Tái sử dụng/Tái chế → Trở lại vòng giá trị.

 

Đó chính là vòng tuần hoàn vật liệu.

 

---

 

1. VẬT LIỆU KHÔNG CHỈ LÀ CHI PHÍ XÂY DỰNG

 

Khi lập dự toán, vật liệu thường được nhìn dưới góc độ số lượng và giá thành.

 

Nhưng trong tư duy tuần hoàn, mỗi vật liệu còn mang theo nhiều giá trị khác: tài nguyên thiên nhiên, năng lượng sản xuất, vận chuyển, công sức con người và khả năng tiếp tục sử dụng sau này.

 

Một thanh thép, tấm kính hay cánh cửa không nhất thiết mất hết giá trị khi công trình được cải tạo.

 

Vấn đề nằm ở cách chúng ta thiết kế, lắp đặt, sử dụng và tháo dỡ.

 

Nếu vật liệu bị liên kết theo cách gần như không thể tách rời, khả năng thu hồi sẽ thấp.

 

Ngược lại, nếu ngay từ đầu công trình được thiết kế để có thể tháo lắp và thay thế từng phần, nhiều vật liệu có cơ hội bước sang vòng đời tiếp theo.

 

Bởi vậy:

 

Xây dựng tuần hoàn bắt đầu từ cách nhìn vật liệu như một tài sản có vòng đời.

 

---

 

2. KHAI THÁC – GIẢM ÁP LỰC LÊN TÀI NGUYÊN

 

Điểm đầu tiên của vòng vật liệu là khai thác tài nguyên.

 

Đá phải được khai thác. Cát cần nguồn cung. Kim loại cần quặng. Gỗ cần rừng hoặc nguồn nguyên liệu phù hợp.

 

Nếu mỗi công trình mới đều phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên liệu mới, nhu cầu khai thác sẽ tiếp tục tăng.

 

DRHOUSES hướng tới nguyên tắc sử dụng tài nguyên hợp lý hơn:

 

Dùng đúng loại – đúng lượng – đúng vị trí – đúng mục đích.

 

Không phải giảm vật liệu bằng mọi giá, bởi an toàn và chất lượng công trình luôn phải được bảo đảm.

 

Điều cần giảm là sự lãng phí không cần thiết.

 

Một thiết kế chính xác hơn, dự toán tốt hơn và quản lý vật tư chặt chẽ hơn đều có thể góp phần giảm lượng tài nguyên bị sử dụng nhưng không tạo ra giá trị.

 

---

 

3. SẢN XUẤT – NHÌN XA HƠN GIÁ MUA

 

Sau khai thác là quá trình chế biến và sản xuất.

 

Khi lựa chọn vật liệu, giá mua là yếu tố quan trọng nhưng không nên là tiêu chí duy nhất.

 

DRHOUSES cần từng bước xem xét thêm các yếu tố:

 

Độ bền – Khả năng bảo trì – Khả năng thay thế – Khả năng tháo lắp – Khả năng tái sử dụng – Khả năng tái chế.

 

Một sản phẩm rẻ nhưng nhanh hỏng có thể tạo ra chi phí lớn trong dài hạn.

 

Ngược lại, vật liệu có tuổi thọ phù hợp, dễ sửa chữa hoặc có thể thu hồi sẽ tạo ra giá trị lâu dài hơn.

 

Tư duy này chuyển câu hỏi từ:

 

“Vật liệu này giá bao nhiêu?”

 

sang:

 

“Trong toàn bộ vòng đời, vật liệu này tạo ra giá trị bao nhiêu?”

 

---

 

4. XÂY DỰNG – GIẢM LÃNG PHÍ NGAY TRÊN CÔNG TRƯỜNG

 

Một phần lãng phí vật liệu có thể phát sinh ngay trong quá trình thi công.

 

Cắt sai kích thước, đặt thừa vật tư, bảo quản không đúng cách, vận chuyển gây hư hỏng hoặc thay đổi thiết kế giữa chừng đều có thể biến vật liệu mới thành phế thải.

 

Vì vậy, quản lý vật liệu phải bắt đầu trước khi vật tư đến công trường.

 

Thiết kế chính xác → Dự toán đúng → Mua đúng lượng → Bảo quản đúng → Thi công đúng → Kiểm kê phần còn lại.

 

Vật liệu dư không nên mặc nhiên bị coi là rác.

 

Chúng cần được phân loại để xem xét khả năng sử dụng cho công việc khác, chuyển sang dự án khác hoặc đưa vào hệ thống thu hồi phù hợp.

 

Vật liệu tốt không nên trở thành chất thải chỉ vì quản lý chưa tốt.

 

---

 

5. SỬ DỤNG – KÉO DÀI TUỔI THỌ VẬT LIỆU

 

Khi công trình được bàn giao, vòng đời vật liệu vẫn tiếp tục.

 

Bảo trì đúng cách có thể giúp nhiều vật liệu tồn tại lâu hơn đáng kể.

 

Gỗ cần được bảo vệ phù hợp. Kim loại cần hạn chế ăn mòn. Hệ thống chống thấm phải được kiểm tra. Thiết bị kỹ thuật cần bảo dưỡng theo chu kỳ.

 

Trong tư duy tuần hoàn, kéo dài tuổi thọ thường có ý nghĩa rất lớn.

 

Bởi một vật liệu sử dụng được lâu hơn đồng nghĩa với việc giảm nhu cầu thay mới sớm và hạn chế phát sinh chất thải.

 

Do đó, DRHOUSES hướng đến việc gắn thông tin vật liệu với hồ sơ vòng đời công trình, giúp việc bảo trì, sửa chữa và thay thế có cơ sở hơn.

 

---

 

6. THU HỒI – ĐỪNG PHÁ BỎ KHI CÓ THỂ THÁO DỠ

 

Đây là một trong những điểm quan trọng nhất của vòng tuần hoàn vật liệu.

 

Khi công trình cải tạo, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc đập bỏ.

 

Nhưng phá bỏ và tháo dỡ là hai cách tiếp cận khác nhau.

 

Phá bỏ thường làm vật liệu bị trộn lẫn, hư hỏng và giảm khả năng tái sử dụng.

 

Tháo dỡ có kế hoạch giúp giữ lại những cấu kiện còn giá trị.

 

Một cánh cửa có thể tháo ra nguyên vẹn.

 

Một thiết bị còn tốt có thể được sử dụng tiếp.

 

Kim loại có thể được phân loại.

 

Một số vật liệu hoàn thiện có thể được thu hồi nếu phương pháp lắp đặt ban đầu cho phép.

 

Bởi vậy, thiết kế tuần hoàn và vật liệu tuần hoàn phải đi cùng nhau.

 

Muốn thu hồi tốt ở cuối vòng đời, phải nghĩ đến khả năng tháo lắp ngay từ đầu.

 

---

 

7. TÁI SỬ DỤNG – GIỮ NGUYÊN GIÁ TRỊ CAO NHẤT CÓ THỂ

 

Sau thu hồi, lựa chọn ưu tiên là xem vật liệu hoặc cấu kiện có thể được sử dụng lại hay không.

 

Nếu một cánh cửa vẫn tốt, việc tiếp tục sử dụng nguyên cánh cửa có thể giữ lại nhiều giá trị hơn so với nghiền hoặc xử lý nó thành nguyên liệu khác.

 

Tương tự, thiết bị, đồ nội thất, gỗ, kính hay cấu kiện phù hợp có thể được kiểm tra, làm sạch, sửa chữa và đưa trở lại sử dụng khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

 

Tái sử dụng không có nghĩa là dùng lại mọi thứ bằng mọi giá.

 

Các yếu tố về an toàn, chất lượng, công năng và tiêu chuẩn kỹ thuật vẫn phải được đặt lên trước.

 

Nguyên tắc là:

 

Còn giá trị thì tìm cách giữ giá trị.

 

---

 

8. TÁI CHẾ – KHI KHÔNG THỂ TIẾP TỤC SỬ DỤNG TRỰC TIẾP

 

Không phải vật liệu nào cũng có thể tái sử dụng nguyên trạng.

 

Khi đó, tái chế trở thành một hướng tiếp theo.

 

Kim loại có thể được đưa trở lại chu trình nguyên liệu. Một số loại kính, nhựa hoặc vật liệu xây dựng có thể được xử lý phù hợp để tạo thành nguyên liệu hoặc sản phẩm mới.

 

Điều quan trọng là vật liệu phải được phân loại đúng.

 

Nếu tất cả phế thải xây dựng bị trộn chung, khả năng thu hồi giá trị sẽ giảm đáng kể.

 

Vì vậy, DRHOUSES hướng đến tư duy:

 

Phân loại tại nguồn – Thu hồi có kế hoạch – Tái sử dụng trước – Tái chế khi phù hợp – Loại bỏ là lựa chọn cuối cùng.

 

---

 

9. GIẢM VẬT LIỆU BỊ LOẠI BỎ KHI CÔNG TRÌNH THAY ĐỔI

 

Một ngôi nhà có thể tồn tại hàng chục năm, nhưng nhu cầu của con người thay đổi nhanh hơn.

 

Gia đình có thêm thành viên.

 

Phòng ngủ trở thành phòng làm việc.

 

Cửa hàng thay đổi mô hình kinh doanh.

 

Văn phòng cần bố trí lại.

 

Nếu mỗi lần thay đổi đều phải phá bỏ phần lớn vật liệu cũ, công trình sẽ tạo ra lượng chất thải rất lớn.

 

DRHOUSES vì thế hướng đến thiết kế linh hoạt và có khả năng thay đổi từng phần.

 

Cái cần thay thì thay.

 

Cái có thể sửa thì sửa.

 

Cái còn tốt thì giữ lại.

 

Cái có thể tháo thì thu hồi.

 

Cái có thể dùng tiếp thì tái sử dụng.

 

Đây chính là cách giảm lượng vật liệu bị loại bỏ khi công trình thay đổi.

 

---

 

10. TỪ VẬT LIỆU THÀNH NGÂN HÀNG TÀI NGUYÊN

 

Trong tư duy truyền thống, công trình là nơi tiêu thụ vật liệu.

 

Trong tư duy tuần hoàn, công trình còn có thể được nhìn như một ngân hàng vật liệu.

 

Những gì đang nằm trong một căn nhà hôm nay có thể trở thành nguồn tài nguyên của ngày mai.

 

Muốn làm được điều đó, DRHOUSES cần từng bước xây dựng dữ liệu về vật liệu:

 

Vật liệu gì?

Ở đâu?

Số lượng bao nhiêu?

Tuổi thọ dự kiến thế nào?

Có thể tháo không?

Có thể tái sử dụng hay tái chế không?

 

Khi kết hợp dữ liệu này với BIM, Digital Twin và hồ sơ vòng đời, khả năng quản lý vật liệu sẽ ngày càng chính xác hơn.

 

---

 

KẾT CHƯƠNG – ĐỪNG ĐỂ GIÁ TRỊ KẾT THÚC Ở BÃI THẢI

 

Vòng tuần hoàn vật liệu đặt ra một cách nhìn khác về xây dựng.

 

Vật liệu không chỉ đi từ nơi khai thác đến công trường rồi cuối cùng trở thành chất thải.

 

DRHOUSES hướng đến vòng đời:

 

KHAI THÁC → SẢN XUẤT → XÂY DỰNG → SỬ DỤNG → THU HỒI → TÁI SỬ DỤNG/TÁI CHẾ → TRỞ LẠI VÒNG GIÁ TRỊ.

 

Muốn thực hiện được điều đó, tư duy tuần hoàn phải xuất hiện từ thiết kế, lựa chọn vật liệu, dự toán, thi công cho đến quản lý công trình sau bàn giao.

 

Mục tiêu không phải là giữ lại tất cả vật liệu bằng mọi giá.

 

Mục tiêu là giảm những gì phải bỏ đi và kéo dài giá trị của những gì còn có thể sử dụng.

 

Một công trình tốt không chỉ được đánh giá bằng vẻ đẹp trong ngày hoàn thành.

 

Nó còn được đánh giá bằng cách sử dụng tài nguyên trong suốt cuộc đời của mình.

 

Và khi một vật liệu kết thúc nhiệm vụ ở công trình này nhưng có thể bắt đầu một nhiệm vụ khác, vòng tròn giá trị được tiếp tục.

 

Không khai thác nhiều hơn khi chưa cần.

Không thay mới khi vẫn có thể sửa.

Không phá bỏ khi vẫn có thể tháo.

Không vứt bỏ khi vẫn có thể tái sử dụng.

Không coi là rác khi vẫn còn khả năng tái tạo giá trị.

 

Đó chính là vòng tuần hoàn vật liệu DRHOUSES – một bước quan trọng để biến triết lý xây dựng tuần hoàn thành hành động cụ thể trong từng công trình.