CHƯƠNG 8. TỔNG GIÁM ĐỐC 3 – DRHOUSES CIRCULAR ECONOMY

Từ một công trình được xây dựng đến một công trình được tiếp tục sống

Trong mô hình Drhouses, nếu thiết kế tạo nên hình hài của công trình, thi công biến bản vẽ thành hiện thực, thì Circular Economy – Kinh tế tuần hoàn chịu trách nhiệm cho một câu hỏi dài hơn rất nhiều:

Sau khi công trình hoàn thành, điều gì sẽ xảy ra với nó trong 10 năm, 20 năm, 50 năm tiếp theo?

Một ngôi nhà không kết thúc vào ngày bàn giao.

Đó mới chỉ là ngày nó bắt đầu bước vào đời sống thực tế.

Từ thời điểm ấy, vật liệu bắt đầu lão hóa, thiết bị cần bảo dưỡng, nhu cầu của gia đình thay đổi, công nghệ mới xuất hiện và tiêu chuẩn sống cũng liên tục được nâng lên.

Bởi vậy, Drhouses đặt Tổng Giám đốc 3 – Drhouses Circular Economy vào một chiến tuyến đặc biệt: quản lý giá trị của công trình trong toàn bộ vòng đời.

 

 

1. Từ tư duy tuyến tính sang tư duy tuần hoàn

Mô hình xây dựng truyền thống thường vận hành theo một đường thẳng:

Mua → Xây → Dùng → Phá bỏ.

Vật liệu được khai thác hoặc mua về, đưa vào công trình, sử dụng trong nhiều năm. Khi công trình xuống cấp hoặc không còn phù hợp, phần lớn giá trị còn lại có nguy cơ trở thành phế thải.

Drhouses hướng tới một cách nhìn khác:

Thiết kế → Xây → Dùng → Bảo trì → Cải tạo → Tái sử dụng.

Khác biệt nằm ở tư duy về vòng đời.

Ngay từ lúc thiết kế, người kiến trúc sư không chỉ hỏi:

Công trình này đẹp như thế nào?

Mà còn phải nghĩ:

Có dễ bảo trì không? Có thể thay thế từng bộ phận không? Khi nhu cầu thay đổi, có thể cải tạo thay vì phá bỏ không? Vật liệu sau khi tháo dỡ có thể tiếp tục được sử dụng hay không?

Khi những câu hỏi ấy xuất hiện từ đầu, kinh tế tuần hoàn không còn là công việc xử lý phế thải ở cuối chu kỳ.

Nó trở thành triết lý xuyên suốt từ thiết kế đến vận hành.

 

 

2. Tổng Giám đốc Circular Economy giữ một vòng đời

Tổng Giám đốc Circular Economy không chỉ quản lý một phòng ban.

Người này chịu trách nhiệm kết nối bảy lĩnh vực:

Vật liệu – Tái sử dụng – Tái chế – Bảo trì – Cải tạo – Nâng cấp – Quản lý vòng đời công trình.

Bảy lĩnh vực tưởng như riêng biệt nhưng thực chất tạo thành một vòng tròn.

Vật liệu tốt giúp công trình bền hơn.

Công trình được bảo trì tốt sẽ kéo dài thời gian sử dụng.

Khi nhu cầu thay đổi, cải tạo giúp công trình thích nghi.

Khi công nghệ thay đổi, nâng cấp giúp công trình không bị lỗi thời.

Khi một bộ phận không còn phù hợp, vật liệu có thể được tháo dỡ, phân loại, tái sử dụng hoặc đưa vào quy trình tái chế phù hợp.

Như vậy, giá trị không biến mất sau một lần sử dụng.

Nó được giữ lại, chuyển hóa và tiếp tục lưu thông.

 

 

3. Vật liệu – điểm khởi đầu của vòng tuần hoàn

Muốn xây dựng tuần hoàn, trước hết phải hiểu vật liệu.

Không thể chỉ lựa chọn vật liệu dựa trên giá mua ban đầu.

Drhouses cần nhìn rộng hơn:

Tuổi thọ bao lâu?

Khả năng sửa chữa thế nào?

Có dễ tháo lắp hay không?

Có thể tái sử dụng không?

Có phương án tái chế phù hợp không?

Chi phí bảo trì trong nhiều năm là bao nhiêu?

Một vật liệu có giá mua thấp nhưng nhanh xuống cấp, khó sửa chữa và phải thay thế thường xuyên chưa chắc đã tạo ra chi phí vòng đời thấp.

Ngược lại, một vật liệu có chi phí ban đầu cao hơn nhưng bền, dễ bảo dưỡng và có khả năng sử dụng lâu dài có thể tạo ra giá trị tốt hơn trong toàn bộ vòng đời công trình.

Vì vậy, Tổng Giám đốc Circular Economy phải giúp hệ thống chuyển từ tư duy:

“Mua vật liệu bao nhiêu tiền?”

sang:

“Vật liệu này tạo ra giá trị bao lâu?”

 

 

4. Tái sử dụng trước khi nghĩ đến loại bỏ

Một nguyên tắc quan trọng của kinh tế tuần hoàn là:

Đừng vội biến thứ còn giá trị thành rác.

Khi cải tạo một công trình, cửa, kính, gỗ, thiết bị, đồ nội thất hay nhiều cấu kiện khác có thể vẫn còn khả năng sử dụng.

Thay vì tháo ra rồi loại bỏ toàn bộ, hệ thống cần đánh giá:

Giữ lại → Sửa chữa → Tái sử dụng → Chuyển đổi mục đích → Tái chế.

Tái chế vì thế không nhất thiết là lựa chọn đầu tiên.

Nếu một vật liệu hoặc cấu kiện vẫn có thể tiếp tục sử dụng an toàn và hiệu quả, kéo dài vòng đời của nó thường có ý nghĩa hơn việc phá nhỏ để tạo thành nguyên liệu mới.

Đây là lúc Drhouses cần xây dựng ngân hàng vật liệu và dữ liệu lịch sử vật liệu.

Một cánh cửa được tháo từ công trình A có thể được đánh giá, phục hồi và phù hợp với công trình B.

Một số vật liệu từ dự án cũ có thể trở thành nguồn đầu vào cho dự án mới nếu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và an toàn.

Khi đó:

Công trình cũ có thể trở thành một nguồn tài nguyên cho công trình tương lai.

 

 

5. Bảo trì – kéo dài tuổi thọ công trình

Một trong những cách hiệu quả nhất để giảm lãng phí là không để công trình xuống cấp quá sớm.

Bảo trì vì vậy không phải việc phụ.

Đó là một phần của chiến lược vòng đời.

Mỗi công trình Drhouses cần hướng tới một hồ sơ theo dõi rõ ràng:

Thiết bị nào cần kiểm tra?

Hạng mục nào cần bảo dưỡng?

Vật liệu nào có dấu hiệu xuống cấp?

Thời điểm nào nên sửa chữa?

Khi nào cần thay thế?

Dữ liệu bảo trì càng đầy đủ, việc quản lý công trình càng chủ động.

Thay vì chờ:

Hỏng → Sửa,

Drhouses hướng tới:

Theo dõi → Dự báo → Bảo trì → Ngăn hỏng.

Một vết thấm được phát hiện sớm có thể chỉ cần một khoản sửa chữa nhỏ.

Nếu bỏ qua nhiều năm, nó có thể ảnh hưởng đến lớp hoàn thiện, kết cấu phụ, nội thất và tạo ra chi phí lớn hơn rất nhiều.

Bảo trì đúng thời điểm chính là bảo vệ tài sản.

 

 

6. Cải tạo thay vì phá bỏ

Nhu cầu sống luôn thay đổi.

Một gia đình hai người có thể trở thành gia đình năm người.

Một căn nhà ở có thể cần thêm không gian làm việc.

Một cửa hàng có thể chuyển đổi công năng.

Một văn phòng có thể phải thích nghi với mô hình vận hành mới.

Nếu công trình được thiết kế cứng nhắc, mỗi thay đổi lớn đều có nguy cơ dẫn tới phá bỏ.

Nhưng nếu tư duy vòng đời đã có từ đầu, công trình có thể được thiết kế để thích nghi.

Khi đó, cải tạo trở thành một phần bình thường của vòng đời.

Drhouses không chỉ đặt câu hỏi:

“Làm thế nào xây một công trình mới?”

mà còn đặt câu hỏi:

“Làm thế nào để công trình hiện tại tiếp tục phục vụ con người?”

Đôi khi, công trình bền vững nhất không phải công trình mới nhất.

Đó có thể là công trình cũ được cải tạo đúng cách và tiếp tục được sử dụng hiệu quả.

 

 

7. Nâng cấp để công trình không bị bỏ lại phía sau

Cải tạo thường giải quyết sự thay đổi về không gian và công năng.

Nâng cấp hướng nhiều hơn tới chất lượng vận hành.

Hệ thống điện có thể được nâng cấp.

Thiết bị tiết kiệm năng lượng có thể được bổ sung.

Công nghệ quản lý tòa nhà có thể được tích hợp.

Khả năng giám sát tiêu thụ điện, nước và tình trạng thiết bị có thể ngày càng chính xác hơn.

Một công trình vì thế không nhất thiết phải giữ nguyên trạng thái của ngày đầu bàn giao.

Nó có thể tiến hóa theo thời gian.

Đây là một tư duy quan trọng của Drhouses:

Xây dựng không phải tạo ra một sản phẩm bất biến, mà tạo ra một hệ thống có khả năng thích nghi.

 

 

8. Quản lý vòng đời bằng dữ liệu

Circular Economy sẽ khó vận hành hiệu quả nếu thiếu dữ liệu.

Mỗi công trình cần từng bước hình thành một hồ sơ vòng đời số.

Trong đó có thể lưu giữ:

Nguồn gốc vật liệu.

Thông số kỹ thuật.

Thời điểm thi công.

Thời hạn bảo hành.

Lịch sử bảo trì.

Lịch sử sửa chữa.

Các lần cải tạo.

Các hạng mục đã thay thế.

Khả năng tái sử dụng của vật liệu khi tháo dỡ.

Khi dữ liệu được kết nối với BIM, Digital Twin, AI và hệ thống quản lý vận hành, Drhouses có thể từng bước hiểu công trình không chỉ tại thời điểm xây dựng mà trong cả quá trình tồn tại.

Dữ liệu ấy còn quay trở lại phục vụ thiết kế.

Nếu một loại vật liệu thường xuyên hư hỏng sau một khoảng thời gian nhất định, thế hệ công trình tiếp theo có thể lựa chọn giải pháp khác.

Nếu một thiết kế khó bảo trì, bài học đó được đưa trở lại hệ thống.

Như vậy hình thành vòng tuần hoàn:

Công trình → Vận hành → Dữ liệu → Bài học → Thiết kế mới → Công trình tốt hơn.

 

 

9. Circular Economy không chỉ là câu chuyện môi trường

Kinh tế tuần hoàn thường được nhắc tới cùng môi trường, nhưng với Drhouses, giá trị của nó rộng hơn.

Đó còn là câu chuyện về kinh tế.

Kéo dài tuổi thọ giúp giảm nhu cầu thay mới.

Bảo trì chủ động có thể giảm những hư hỏng lớn.

Cải tạo có thể giữ lại giá trị của tài sản hiện hữu.

Tái sử dụng giúp một phần vật liệu tiếp tục tạo ra giá trị.

Quản lý dữ liệu vòng đời giúp các quyết định ngày càng chính xác hơn.

Vì thế, kinh tế tuần hoàn không đơn giản là:

“Làm điều tốt cho môi trường.”

Nó hướng tới một nguyên tắc quản trị sâu hơn:

Sử dụng tài nguyên thông minh hơn, lâu hơn và có trách nhiệm hơn.

 

 

10. Từ “xây xong” đến “đồng hành suốt vòng đời”

Trong tư duy xây dựng truyền thống, thời điểm bàn giao thường được xem như điểm kết thúc.

Trong Drhouses, đó là một cột mốc chuyển giao.

Thiết kế tạo nền tảng.
Thi công tạo hình hài.
Vận hành tạo giá trị sử dụng.
Bảo trì giữ giá trị.
Cải tạo làm mới giá trị.
Tái sử dụng kéo dài giá trị.

Và Tổng Giám đốc Drhouses Circular Economy chính là người chịu trách nhiệm giữ cho vòng tuần hoàn ấy không bị đứt gãy.

Tầm nhìn cuối cùng không phải xây thật nhiều rồi phá bỏ để xây lại.

Tầm nhìn là xây những công trình có khả năng sống lâu hơn, thay đổi thông minh hơn và để lại ít lãng phí hơn.

Từ mô hình:

Mua → Xây → Dùng → Phá bỏ

Drhouses hướng tới:

Thiết kế → Xây → Dùng → Bảo trì → Cải tạo → Tái sử dụng → tiếp tục một vòng đời mới.

Khi đó, một viên gạch không nhất thiết chỉ thuộc về một công trình.

Một vật liệu không nhất thiết chỉ có một cuộc đời.

Và một căn nhà cũng không còn được nhìn như sản phẩm hoàn thành tại ngày bàn giao.

Nó trở thành một tài sản sống – được chăm sóc, được thích nghi, được nâng cấp và được tiếp tục tạo ra giá trị qua thời gian.

Đó chính là vai trò của Drhouses Circular Economy trong mô hình xây dựng tuần hoàn: không chỉ xây dựng công trình của hôm nay, mà còn gìn giữ tài nguyên và giá trị cho những công trình của ngày mai.