HNI 29-7

CHƯƠNG 6: VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TRONG GIA ĐÌNH

 

Khi một gia đình bắt đầu có nhiều nguồn thu nhập, sở hữu nhiều tài sản và cùng nhau tham gia các hoạt động kinh doanh, đầu tư, quản trị tài chính, gia đình ấy không còn đơn thuần là một nhóm người cùng chung sống. Gia đình đã hình thành một hệ thống có những mục tiêu chung, nguồn lực chung, trách nhiệm chung và những mối quan hệ cần được quản trị. Lúc này, văn hóa gia đình trở thành yếu tố quyết định sự bền vững của toàn bộ hệ thống.

 

Một doanh nghiệp có thể có vốn lớn, công nghệ hiện đại và sản phẩm tốt nhưng vẫn thất bại nếu văn hóa nội bộ yếu. Gia đình cũng vậy. Một gia đình có thể sở hữu nhiều tài sản nhưng nếu các thành viên thiếu niềm tin, thiếu tôn trọng và không có nguyên tắc chung, tài sản càng lớn đôi khi càng dễ tạo ra mâu thuẫn. Ngược lại, một gia đình có văn hóa tốt có thể vượt qua những giai đoạn khó khăn, cùng nhau giải quyết vấn đề và truyền lại những giá trị tích cực cho nhiều thế hệ.

 

Vì vậy, nếu coi mỗi gia đình là một công ty đa ngành, thì văn hóa chính là “linh hồn” của công ty ấy.

 

Nhưng văn hóa doanh nghiệp trong gia đình không có nghĩa là biến mái nhà thành một văn phòng cứng nhắc, nơi mọi người chỉ nói chuyện bằng mục tiêu, doanh thu và KPI. Gia đình trước hết vẫn là nơi của tình yêu thương, sự chăm sóc và tình thân. Tư duy quản trị doanh nghiệp chỉ nên được sử dụng để giúp gia đình rõ ràng hơn trong trách nhiệm, minh bạch hơn trong tài chính và hiệu quả hơn trong việc sử dụng nguồn lực, chứ không được làm mất đi sự ấm áp vốn có.

 

Một gia đình khỏe mạnh cần kết hợp được hai yếu tố tưởng như khác nhau: tình cảm và nguyên tắc.

 

Tình cảm giúp các thành viên gắn kết. Nguyên tắc giúp mối quan hệ không bị tổn thương bởi những vấn đề có thể phòng ngừa. Yêu thương không có nghĩa là bỏ qua mọi sai lầm. Tin tưởng không có nghĩa là không cần minh bạch. Người thân không có nghĩa là được phép thiếu trách nhiệm.

 

Chính vì là người thân, các thành viên càng cần đối xử với nhau bằng sự tôn trọng và công bằng.

 

Văn hóa gia đình bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Đó là cách cha mẹ nói chuyện với con cái. Cách vợ chồng trao đổi khi có bất đồng. Cách người lớn lắng nghe người trẻ. Cách gia đình đối xử với người già. Cách mọi người sử dụng tiền bạc. Cách một thành viên nhận lỗi khi làm sai và cách những người khác phản hồi trước sai lầm đó.

 

Những hành vi lặp đi lặp lại mỗi ngày sẽ dần hình thành văn hóa.

 

Nếu trong gia đình, mọi người thường xuyên đổ lỗi, trẻ em sẽ học cách né tránh trách nhiệm. Nếu cha mẹ luôn giữ lời hứa, con cái sẽ học được giá trị của chữ tín. Nếu người lớn biết lắng nghe, trẻ sẽ học được cách tôn trọng người khác. Nếu mọi người cùng nhau giải quyết vấn đề thay vì tìm người để trách móc, gia đình sẽ hình thành khả năng hợp tác.

 

Vì vậy, văn hóa không phải là những khẩu hiệu treo trên tường. Văn hóa là cách gia đình hành động khi không có ai bên ngoài quan sát.

 

Một trong những giá trị cốt lõi đầu tiên của gia đình doanh nhân là chữ tín.

 

Chữ tín thể hiện trong việc giữ lời hứa, tôn trọng cam kết và chịu trách nhiệm với những gì mình đã nói. Trong kinh doanh, mất chữ tín có thể khiến một doanh nghiệp mất khách hàng. Trong gia đình, mất chữ tín có thể làm mất niềm tin giữa những người thân.

 

Một người cha hứa với con nhưng nhiều lần không thực hiện. Một người con cam kết chịu trách nhiệm nhưng thường xuyên bỏ cuộc. Một thành viên sử dụng tài sản chung nhưng không minh bạch. Những điều tưởng như nhỏ bé ấy, nếu lặp lại, sẽ tạo ra những vết nứt trong niềm tin.

 

Vì vậy, văn hóa chữ tín phải bắt đầu từ trong gia đình trước khi được mang ra xã hội.

 

Giá trị thứ hai là trách nhiệm.

 

Trong một gia đình có nhiều hoạt động, mỗi người cần hiểu rằng mình không chỉ có quyền hưởng lợi mà còn có trách nhiệm đóng góp. Người lớn có trách nhiệm chăm lo và định hướng. Người trẻ có trách nhiệm học tập và phát triển năng lực. Người có chuyên môn cần phát huy thế mạnh. Người quản lý tài chính cần minh bạch. Người tham gia kinh doanh cần chịu trách nhiệm với công việc của mình.

 

Không nên hình thành tâm lý rằng vì là người nhà nên có thể làm việc tùy ý.

 

Nếu một thành viên được giao nhiệm vụ nhưng không hoàn thành, gia đình cần có cách trao đổi thẳng thắn. Nếu một người có năng lực hơn, người đó có thể được giao trách nhiệm lớn hơn. Nếu một người chưa đủ khả năng, cần được đào tạo thay vì chỉ trích. Mục tiêu của quản trị gia đình không phải là tìm người để phê bình, mà là giúp mỗi thành viên phát triển đúng năng lực.

 

Giá trị thứ ba là minh bạch.

 

Tiền bạc là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra mâu thuẫn trong gia đình. Nhiều tranh chấp không bắt đầu từ việc thiếu tiền mà bắt đầu từ việc thiếu rõ ràng. Ai sở hữu tài sản? Ai quản lý? Tiền được sử dụng vào đâu? Khoản đầu tư này thuộc về cá nhân hay gia đình? Lợi nhuận được phân chia thế nào? Những câu hỏi không được trả lời rõ ràng sẽ dễ trở thành nguyên nhân của bất đồng.

 

Vì vậy, khi gia đình bước vào hoạt động kinh doanh hoặc quản trị tài sản chung, cần xây dựng nguyên tắc minh bạch ngay từ đầu. Những tài sản chung cần được xác định rõ. Những khoản thu chi quan trọng cần được ghi nhận. Những quyết định lớn cần có sự thống nhất phù hợp.

 

Minh bạch không phải là thiếu tình cảm. Ngược lại, minh bạch giúp bảo vệ tình cảm.

 

Khi mọi thứ rõ ràng, các thành viên ít phải nghi ngờ nhau. Khi trách nhiệm được phân định, mọi người ít đổ lỗi cho nhau. Khi quyền lợi được thống nhất, gia đình giảm được những tranh chấp không đáng có.

 

Một giá trị quan trọng khác là tinh thần học tập.

 

Gia đình doanh nghiệp không thể phát triển nếu chỉ dựa vào kiến thức của một thế hệ. Thế giới thay đổi quá nhanh. Công nghệ mới xuất hiện. Thị trường mới hình thành. Những phương thức kinh doanh cũ có thể không còn phù hợp.

 

Vì vậy, gia đình cần xây dựng văn hóa học tập suốt đời.

 

Cha mẹ có thể học công nghệ từ con. Người trẻ có thể học kinh nghiệm sống từ ông bà. Người có chuyên môn có thể chia sẻ kiến thức với các thành viên khác. Mỗi người vừa là người học vừa có thể trở thành người hướng dẫn.

 

Trong một gia đình có văn hóa học tập, không ai bị coi thường vì chưa biết. Người chưa biết được khuyến khích học. Người biết nhiều không dùng kiến thức để áp đặt mà dùng nó để giúp người khác tiến bộ.

 

Đặc biệt, cần xây dựng văn hóa chấp nhận sai lầm có trách nhiệm.

 

Kinh doanh luôn có rủi ro. Đầu tư có thể thất bại. Một dự án có thể không đạt kết quả như mong muốn. Một thành viên có thể đưa ra quyết định sai. Nếu mỗi sai lầm đều bị chế giễu hoặc trách móc, mọi người sẽ sợ thử nghiệm và sợ chịu trách nhiệm.

 

Nhưng chấp nhận sai lầm không có nghĩa là dung túng cho sự cẩu thả.

 

Một sai lầm đáng được tha thứ khi người mắc lỗi trung thực, nhận trách nhiệm và rút kinh nghiệm. Một sai lầm lặp đi lặp lại do thiếu kỷ luật cần được nhìn nhận nghiêm túc. Văn hóa tốt là văn hóa cho phép con người đứng dậy sau thất bại nhưng cũng yêu cầu họ học từ thất bại.

 

Gia đình cũng cần có văn hóa tranh luận lành mạnh.

 

Những gia đình mạnh không phải là những gia đình không bao giờ bất đồng. Họ là những gia đình biết bất đồng mà không làm tổn thương nhau. Khi có một quyết định quan trọng, mọi người có quyền đưa ra ý kiến. Người lớn tuổi có kinh nghiệm nhưng không phải lúc nào cũng đúng. Người trẻ có kiến thức mới nhưng cũng cần lắng nghe kinh nghiệm.

 

Một ý kiến tốt không phụ thuộc vào tuổi tác của người nói mà phụ thuộc vào chất lượng của lập luận.

 

Khi tranh luận, hãy tập trung vào vấn đề thay vì tấn công con người. Không dùng những lỗi lầm trong quá khứ để làm vũ khí. Không biến một cuộc thảo luận tài chính thành cuộc chiến tình cảm. Không vì bất đồng một quyết định mà phủ nhận toàn bộ giá trị của một thành viên.

 

Đó là kỹ năng rất quan trọng khi gia đình trở thành một đơn vị kinh tế.

 

Bên cạnh đó, gia đình cần xây dựng văn hóa ghi nhận và biết ơn.

 

Trong một doanh nghiệp, nhân viên cần được ghi nhận những đóng góp. Trong gia đình, điều này càng quan trọng. Người mẹ chăm sóc gia đình, người cha làm việc, người con học tập, người ông bà hỗ trợ cháu đều đang đóng góp theo những cách khác nhau.

 

Không phải đóng góp nào cũng có thể đo bằng tiền.

 

Một người kiếm được nhiều tiền không có nghĩa là người đó có giá trị hơn người chăm sóc gia đình. Một người trẻ thành công trong công việc không có nghĩa là kinh nghiệm của người lớn tuổi trở nên vô ích. Mỗi thành viên có một vai trò khác nhau trong hệ thống.

 

Văn hóa tốt là biết nhìn thấy giá trị của nhau.

 

Khi xây dựng gia đình như một công ty đa ngành, cần đặc biệt tránh một sai lầm: biến quyền lực kinh tế thành quyền lực trong gia đình. Người kiếm nhiều tiền không nên có quyền quyết định mọi thứ. Người sở hữu nhiều tài sản không nên coi thường những người đóng góp bằng thời gian, công sức hoặc tình cảm.

 

Gia đình là một hệ thống hợp tác, không phải một tổ chức nơi người có tiền được quyền áp đặt tất cả.

 

Một nguyên tắc quan trọng là phân biệt giữa quyền sở hữu, quyền quản lý và quyền quyết định. Một người có thể sở hữu tài sản nhưng không trực tiếp quản lý. Một người có thể quản lý một hoạt động nhưng không có quyền tự ý sử dụng tài sản chung. Những ranh giới rõ ràng sẽ giúp hạn chế xung đột.

 

Trong bối cảnh HGroup, tư duy văn hóa gia đình có thể được mở rộng thành văn hóa cộng đồng. Khi nhiều gia đình cùng tham gia một hệ sinh thái, những giá trị như chữ tín, trách nhiệm, minh bạch, hợp tác và chia sẻ sẽ trở thành nền tảng để kết nối. Một cộng đồng lớn không thể bền vững nếu từng thành viên chỉ quan tâm đến lợi ích riêng.

 

Mỗi gia đình cần xây dựng văn hóa tốt từ bên trong, sau đó mang văn hóa ấy ra cộng đồng.

 

Nếu mỗi gia đình là một doanh nghiệp đa ngành, thì mỗi thành viên chính là một “đồng đội”. Không phải ai cũng làm cùng một việc, nhưng mọi người cùng hướng về một mục tiêu lớn hơn. Có người tạo ra thu nhập. Có người quản trị tài sản. Có người phát triển tri thức. Có người chăm sóc thế hệ sau. Có người kết nối cộng đồng.

 

Sức mạnh của gia đình không nằm ở việc một người giỏi đến đâu, mà ở khả năng những người khác nhau cùng làm việc với nhau như thế nào.

 

Một nền văn hóa tốt sẽ giúp gia đình vượt qua những thời điểm khó khăn mà không tan rã. Khi tài chính thuận lợi, văn hóa giúp gia đình không kiêu ngạo. Khi gặp thất bại, văn hóa giúp mọi người không đổ lỗi. Khi có nhiều tài sản, văn hóa giúp con người không đánh mất mình. Khi thế hệ mới trưởng thành, văn hóa giúp những giá trị tốt đẹp được truyền tiếp.

 

Cuối cùng, văn hóa doanh nghiệp trong gia đình không bắt đầu bằng những quy định phức tạp. Nó bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản: Gia đình chúng ta muốn trở thành một gia đình như thế nào?

 

Muốn có chữ tín, hãy giữ lời từ những việc nhỏ. Muốn có trách nhiệm, hãy bắt đầu bằng việc hoàn thành phần việc của mình. Muốn có minh bạch, hãy rõ ràng trong tiền bạc. Muốn có hợp tác, hãy biết lắng nghe. Muốn có thế hệ kế thừa, hãy trao cho con cái không chỉ tài sản mà cả giá trị sống.

 

Khi tình yêu thương được nâng đỡ bởi nguyên tắc, khi tài sản được dẫn dắt bởi trách nhiệm, khi quyền lợi đi cùng nghĩa vụ và khi mỗi thành viên đều hiểu rằng mình vừa là người hưởng lợi vừa là người kiến tạo, gia đình sẽ có một nền văn hóa đủ mạnh để phát triển qua nhiều thế hệ.

 

Đó chính là nền móng vô hình nhưng quý giá nhất của một “công ty gia đình đa ngành”: không phải chỉ có bao nhiêu tài sản, mà là có bao nhiêu niềm tin; không phải chỉ tạo ra bao nhiêu tiền, mà là tạo ra được bao nhiêu giá trị; không phải chỉ để lại cho thế hệ sau bao nhiêu của cải, mà còn để lại một nền văn hóa đủ tốt để họ biết cách sử dụng và phát triển những gì đã được trao truyền.