HNI 29-7

CHƯƠNG 4: TƯ DUY TẠO NHIỀU NGUỒN THU NHẬP

 

Trong một thế giới luôn biến động, phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn thu nhập duy nhất là một rủi ro mà nhiều gia đình chưa nhìn nhận đầy đủ. Khi công việc ổn định, doanh nghiệp phát triển và nền kinh tế thuận lợi, chúng ta thường có cảm giác rằng nguồn thu nhập hiện tại sẽ tiếp tục tồn tại mãi mãi. Nhưng thực tế không bao giờ đứng yên. Một ngành nghề có thể thay đổi bởi công nghệ, một doanh nghiệp có thể tái cấu trúc, một thị trường có thể suy giảm, sức khỏe của một thành viên có thể biến động hoặc một biến cố bất ngờ có thể làm đảo lộn kế hoạch tài chính của cả gia đình. Vì vậy, tư duy tạo nhiều nguồn thu nhập không phải là một phong trào làm giàu, càng không phải là lời kêu gọi chạy theo thật nhiều công việc cùng lúc. Đó là một tư duy quản trị rủi ro và xây dựng khả năng tự chủ kinh tế cho gia đình trong dài hạn.

 

Mỗi gia đình cần bắt đầu bằng việc hiểu rõ nguồn thu nhập hiện tại của mình. Tiền lương, tiền công, lợi nhuận kinh doanh, thu nhập từ tài sản, tiền cho thuê, thu nhập từ hoạt động trực tuyến hay các khoản thu khác đều cần được nhìn nhận một cách minh bạch. Khi biết tiền đến từ đâu, gia đình mới có thể đánh giá được mức độ ổn định của từng nguồn. Nếu 90% tổng thu nhập phụ thuộc vào một người hoặc một công việc duy nhất, đó là một điểm yếu cần được nhận diện. Nếu thu nhập đến từ nhiều nguồn nhưng tất cả đều phụ thuộc vào cùng một ngành hoặc cùng một thị trường, rủi ro vẫn còn rất lớn.

 

Tư duy nhiều nguồn thu nhập bắt đầu từ việc đa dạng hóa một cách có chiến lược.

 

Điều này không có nghĩa là một người phải cùng lúc làm mười công việc. Làm quá nhiều việc có thể khiến con người mất tập trung, suy giảm sức khỏe và không tạo ra giá trị thực sự ở bất kỳ lĩnh vực nào. Điều quan trọng là xây dựng một hệ thống thu nhập có sự bổ trợ lẫn nhau. Một nguồn thu nhập chính tạo ra sự ổn định. Một nguồn thu nhập phụ khai thác kỹ năng hoặc thời gian còn lại. Một phần tiền được tích lũy để hình thành tài sản có khả năng tạo giá trị trong tương lai. Một thành viên khác trong gia đình có thể phát triển một lĩnh vực phù hợp với năng lực riêng. Như vậy, gia đình không chỉ có nhiều nguồn thu mà còn có nhiều năng lực tạo ra thu nhập.

Có thể hình dung thu nhập gia đình giống như một khu vườn. Nếu chỉ trồng duy nhất một loại cây, khi sâu bệnh hoặc thời tiết bất lợi xảy ra, toàn bộ mùa vụ có thể bị ảnh hưởng. Nhưng nếu khu vườn có nhiều loại cây phù hợp, được chăm sóc đúng cách, rủi ro sẽ được phân tán và khả năng duy trì giá trị sẽ cao hơn. Tuy nhiên, nhiều cây không đồng nghĩa với việc trồng tùy tiện. Mỗi loại cần có điều kiện sinh trưởng riêng, cần người chăm sóc và cần thời gian để phát triển. Nguồn thu nhập cũng vậy, không thể chỉ nhìn vào số lượng mà phải quan tâm đến chất lượng, tính bền vững và khả năng quản trị.

 

Một trong những nguồn thu nhập quan trọng nhất vẫn là thu nhập chủ động từ lao động và chuyên môn. Đây là nền tảng của phần lớn gia đình. Vì vậy, thay vì vội vàng tìm kiếm nguồn thu nhập thứ hai, mỗi người trước hết cần nâng cao năng lực trong công việc chính. Một người có chuyên môn tốt, tạo ra giá trị cao và có khả năng thích ứng với thay đổi sẽ có nhiều cơ hội hơn để duy trì thu nhập. Học tập, cập nhật kiến thức và nâng cao kỹ năng chính là cách đầu tư trực tiếp vào khả năng kiếm tiền của bản thân.

 

Sau nền tảng đó, gia đình có thể phát triển những nguồn thu nhập bổ sung phù hợp. Kinh doanh nhỏ, cung cấp dịch vụ chuyên môn, kinh doanh trực tuyến, sáng tạo nội dung, tiếp thị liên kết hoặc tham gia các mô hình thương mại số là những hướng có thể được nghiên cứu tùy theo năng lực và điều kiện của từng người. Công nghệ đã làm giảm đáng kể chi phí để bắt đầu một hoạt động kinh doanh. Một người có thể xây dựng thương hiệu cá nhân, tiếp cận khách hàng và giới thiệu sản phẩm mà không nhất thiết phải sở hữu một cửa hàng truyền thống.

 

Tuy nhiên, cơ hội càng dễ tiếp cận thì yêu cầu về sự tỉnh táo càng cao. Không phải mô hình kinh doanh trực tuyến nào cũng đáng tin cậy. Không phải lời mời đầu tư nào cũng là cơ hội. Không phải sản phẩm tài chính hay tài sản số nào cũng phù hợp với mọi gia đình. Vì vậy, trước khi tham gia bất kỳ hoạt động tạo thu nhập nào, cần tìm hiểu kỹ về mô hình, sản phẩm, pháp lý, chi phí, rủi ro và khả năng mất vốn. Đặc biệt, không nên vay nợ hoặc sử dụng toàn bộ tài sản thiết yếu của gia đình để theo đuổi một cơ hội chưa được kiểm chứng.

 

Tạo nhiều nguồn thu nhập phải đi cùng với quản trị rủi ro.

Một nguồn thu nhập mới chỉ thực sự có giá trị khi nó không khiến gia đình rơi vào tình trạng mất cân đối tài chính. Nếu một người đang có thu nhập ổn định nhưng dành toàn bộ thời gian cho quá nhiều dự án nhỏ, cuối cùng có thể đánh mất cả nguồn thu nhập chính lẫn nguồn thu nhập phụ. Vì vậy, cần xác định rõ nguồn nào là nền tảng, nguồn nào đang thử nghiệm và nguồn nào có tiềm năng phát triển lâu dài.

 

Một nguyên tắc quan trọng là không mở rộng quá nhanh.

 

Gia đình có thể bắt đầu bằng một thử nghiệm nhỏ. Nếu một người có kỹ năng viết, có thể thử xây dựng nội dung trong thời gian rảnh. Nếu có sản phẩm tốt, có thể thử bán trên một nền tảng phù hợp. Nếu có chuyên môn, có thể thử cung cấp một dịch vụ quy mô nhỏ. Sau một khoảng thời gian, cần đánh giá kết quả dựa trên dữ liệu thực tế. Nguồn thu nhập đó có tạo ra lợi nhuận không? Có thể mở rộng không? Có phù hợp với thời gian và sức khỏe không? Có rủi ro pháp lý hay tài chính nào không? Nếu câu trả lời tích cực, mới cân nhắc đầu tư thêm nguồn lực.

 

Trong gia đình, tư duy tạo nhiều nguồn thu nhập cũng cần được nhìn ở cấp độ nhiều thế hệ. Không nhất thiết một người phải tự mình xây dựng tất cả các nguồn thu. Một gia đình có thể phân bổ năng lực tự nhiên của từng thành viên. Người có công việc ổn định duy trì nguồn thu nhập chính. Người có năng khiếu kinh doanh phát triển hoạt động thương mại. Người trẻ có khả năng công nghệ hỗ trợ chuyển đổi số. Người có chuyên môn truyền thông xây dựng thương hiệu. Người lớn tuổi có kinh nghiệm có thể tham gia cố vấn hoặc truyền lại kiến thức.

 

Khi đó, gia đình trở thành một hệ thống có nhiều trung tâm tạo giá trị.

 

Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng giữa tư duy cá nhân và tư duy gia đình. Một cá nhân có thể chỉ có một nguồn thu nhập, nhưng một gia đình có nhiều thành viên với nhiều năng lực có thể tạo ra nhiều dòng giá trị khác nhau. Điều quan trọng là các thành viên không cạnh tranh với nhau mà bổ trợ cho nhau. Một người kiếm tiền, người khác quản lý tài chính. Một người kinh doanh, người khác chăm sóc khách hàng. Một người tạo sản phẩm, người khác xây dựng thương hiệu. Khi những năng lực đó được kết nối, tổng giá trị có thể lớn hơn rất nhiều so với từng cá nhân hoạt động riêng lẻ.

Tuy nhiên, để nhiều nguồn thu nhập thực sự tạo ra sự thịnh vượng, gia đình cần phân biệt rõ giữa thu nhập và tài sản. Thu nhập là dòng tiền đi vào. Tài sản là những nguồn lực có thể tiếp tục tạo ra giá trị trong tương lai. Nếu gia đình kiếm được nhiều tiền nhưng sử dụng hết cho tiêu dùng, số lượng nguồn thu nhập dù lớn cũng không tạo ra nền tảng tài chính bền vững. Ngược lại, nếu một phần thu nhập được tích lũy và chuyển hóa thành những tài sản phù hợp, gia đình có thể từng bước xây dựng năng lực tài chính dài hạn.

 

Vì vậy, mục tiêu cuối cùng của tư duy nhiều nguồn thu nhập không chỉ là kiếm nhiều tiền hơn, mà là tạo ra một hệ thống trong đó thu nhập được phân bổ hợp lý để hình thành tài sản, đầu tư cho con người và bảo vệ tương lai.

 

Một gia đình có thể xây dựng ba tầng tài chính. Tầng thứ nhất là nguồn thu nhập chủ động, bảo đảm nhu cầu thiết yếu. Tầng thứ hai là những nguồn thu nhập bổ sung, giúp tăng khả năng tích lũy và giảm phụ thuộc. Tầng thứ ba là tài sản và những khoản đầu tư dài hạn, được xây dựng từ phần nguồn lực gia đình có thể dành cho tương lai. Mỗi tầng có chức năng khác nhau và cần được quản trị theo nguyên tắc riêng.

 

Trong kỷ nguyên AI, tư duy này càng trở nên quan trọng. Trí tuệ nhân tạo có thể giúp một người làm việc nhanh hơn, tạo nội dung tốt hơn, phân tích thông tin hiệu quả hơn và tiếp cận nhiều cơ hội hơn. Nhưng AI cũng có thể làm thay đổi cấu trúc của nhiều ngành nghề. Vì vậy, gia đình không nên chỉ sử dụng AI để kiếm tiền trong hiện tại mà cần sử dụng nó để nâng cao năng lực học tập và thích ứng. Một kỹ năng hôm nay có thể tạo ra thu nhập, nhưng khả năng học một kỹ năng mới ngày mai mới là tài sản lâu dài.

Hệ sinh thái HGroup, trong tư duy của cuốn sách này, có thể đóng vai trò là một không gian kết nối để các gia đình tiếp cận những lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế số. Một gia đình có thể học tập qua HSchool, tiếp cận tri thức qua HBook, ứng dụng AI thông qua H.AI, tham gia thương mại điện tử qua HMarket hoặc H-Ecom, xây dựng truyền thông qua HMedia và kết nối đối tác thông qua HPartner. Các nền tảng khác trong hệ sinh thái có thể mở ra những hướng tiếp cận về thanh toán, tài chính, tài sản, công nghệ và cộng đồng. Nhưng việc lựa chọn sử dụng nền tảng nào vẫn phải dựa trên nhu cầu thực tế, khả năng hiểu biết và mức độ phù hợp của từng gia đình.

 

Một hệ sinh thái chỉ có thể tạo ra giá trị khi người tham gia biết cách sử dụng nó.

 

Vì vậy, trước khi tìm kiếm nguồn thu nhập thứ hai, mỗi gia đình nên xây dựng một “bản đồ nguồn lực”. Hãy liệt kê năng lực của từng thành viên, thời gian có thể dành ra, tài sản đang sở hữu, mối quan hệ có thể hỗ trợ, kiến thức đang có và những lĩnh vực muốn học thêm. Từ bản đồ đó, gia đình có thể xác định đâu là nguồn thu nhập cần duy trì, đâu là nguồn có thể phát triển và đâu là năng lực cần đầu tư.

 

Đừng bắt đầu bằng câu hỏi: “Làm gì để kiếm thật nhiều tiền?” Hãy bắt đầu bằng câu hỏi: “Gia đình mình có thể tạo ra giá trị gì cho người khác?” Khi tạo ra giá trị thật, thu nhập thường là kết quả của quá trình đó.

 

Tư duy nhiều nguồn thu nhập cũng cần gắn với tư duy nhiều nguồn giá trị. Một người có thể tạo giá trị bằng công việc. Người khác tạo giá trị bằng tri thức. Người khác nữa tạo giá trị bằng sản phẩm, dịch vụ, công nghệ hoặc khả năng kết nối. Khi những giá trị đó được tổ chức thành một hệ thống, gia đình có thể từng bước hình thành