CHƯƠNG 10. NGƯỜI DÙNG QUYỀN LỰC ĐỂ VỤ LỢI

 

“Quyền lực được trao để thực hiện trách nhiệm, không phải để biến lợi ích chung thành tài sản riêng.”

 

1. QUYỀN LỰC – TRÁCH NHIỆM HAY ĐẶC QUYỀN?

 

Trong mọi tổ chức, quyền lực là công cụ cần thiết để điều hành, quản lý và đưa ra quyết định. Từ gia đình, doanh nghiệp đến các cơ quan và cộng đồng, quyền lực giúp xác định trách nhiệm, duy trì trật tự và phối hợp hoạt động.

 

Tuy nhiên, bản chất của quyền lực không nằm ở khả năng buộc người khác phục tùng, mà ở trách nhiệm sử dụng thẩm quyền đúng mục đích.

 

Một người lãnh đạo được giao quyền quản lý nhân sự phải bảo đảm sự công bằng. Người quản lý tài chính phải bảo vệ tài sản được giao. Người đứng đầu tổ chức phải đặt lợi ích chính đáng của tập thể trong khuôn khổ pháp luật.

 

Khi quyền lực bị sử dụng để phục vụ lợi ích cá nhân trái với trách nhiệm được giao, nguy cơ lạm quyền và vụ lợi xuất hiện.

 

2. KHI QUYỀN LỰC TRỞ THÀNH CÔNG CỤ TRỤC LỢI

 

Vụ lợi bằng quyền lực có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức.

 

Một người quản lý ưu ái doanh nghiệp của người thân trong quá trình lựa chọn nhà cung cấp mà không xử lý xung đột lợi ích.

 

Một người lãnh đạo sử dụng tài sản chung phục vụ nhu cầu cá nhân.

 

Một cá nhân có thẩm quyền gây khó khăn để buộc người khác phải đưa lợi ích không chính đáng.

 

Trong doanh nghiệp, việc dùng quyền quyết định tiền lương, thăng chức hoặc phân chia cơ hội để đổi lấy lợi ích riêng cũng là biểu hiện đáng lo ngại.

 

Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại vật chất mà còn làm suy giảm niềm tin vào sự công bằng.

 

Quyền lực càng lớn, hậu quả của việc sử dụng sai mục đích càng có thể nghiêm trọng.

 

3. NGUYÊN NHÂN CỦA SỰ THA HÓA QUYỀN LỰC

 

Sự tha hóa thường không xuất hiện chỉ trong một ngày.

 

Ban đầu, một người có thể sử dụng một đặc quyền nhỏ ngoài quy định và không bị nhắc nhở.

 

Sau đó, họ tiếp tục mở rộng lợi ích cá nhân.

 

Nếu thiếu kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, những hành vi sai trái có thể dần trở thành thói quen.

 

Một nguyên nhân khác là sự nhầm lẫn giữa chức vụ và giá trị con người.

 

Có người cho rằng nắm giữ vị trí cao đồng nghĩa với việc mình có quyền hưởng những ưu đãi không dành cho người khác.

 

Một số tổ chức còn hình thành văn hóa phục tùng cá nhân, khiến cấp dưới ngại phản ánh sai phạm.

 

Khi quyền lực không được kiểm soát, lòng tham có thêm điều kiện phát triển.

 

4. LẠM QUYỀN TRONG QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP

 

Doanh nghiệp muốn phát triển cần có cơ cấu quản trị rõ ràng.

 

Người điều hành có thể được trao quyền tuyển dụng, ký hợp đồng, quản lý ngân sách và phân bổ nguồn lực.

 

Nhưng quyền hạn phải đi cùng nghĩa vụ bảo vệ lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, cổ đông, khách hàng và người lao động.

 

Một người quản lý không được tự ý sử dụng tiền của công ty như tài sản riêng.

 

Không được lợi dụng thông tin nội bộ trái quy định để thu lợi.

 

Không được cố tình lựa chọn đối tác gây bất lợi cho doanh nghiệp chỉ vì nhận được lợi ích cá nhân.

 

Những hành vi như vậy có thể dẫn đến tranh chấp, tổn thất tài chính và trách nhiệm pháp lý.

 

Quản trị minh bạch là điều kiện quan trọng để ngăn ngừa các nguy cơ này.

 

5. KHI QUYỀN LỰC ĐƯỢC CHE GIẤU BẰNG DANH NGHĨA TẬP THỂ

 

Một biểu hiện tinh vi của sự vụ lợi là sử dụng những khẩu hiệu tốt đẹp để che giấu mục đích riêng.

 

Người có quyền lực có thể nhân danh sự phát triển của tổ chức để yêu cầu đóng góp không minh bạch.

 

Có người nhân danh đoàn kết để ngăn cản những câu hỏi chính đáng.

 

Có người sử dụng hình ảnh thành công của tập thể để củng cố quyền lực cá nhân.

 

Cần khẳng định rằng lợi ích chung phải được xác định bằng những mục tiêu rõ ràng, cơ chế công bằng và kết quả có thể kiểm chứng.

 

Không thể lấy danh nghĩa cộng đồng để miễn trừ trách nhiệm giải trình.

 

Không thể yêu cầu thành viên hy sinh quyền lợi hợp pháp chỉ để bảo vệ uy tín của người đứng đầu.

 

Một tổ chức thực sự mạnh là tổ chức có khả năng tự kiểm tra và sửa chữa sai lầm.

 

6. HẬU QUẢ ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀ CỘNG ĐỒNG

 

Khi quyền lực bị lạm dụng, người chịu thiệt hại thường là những người ít có khả năng tự bảo vệ.

 

Người lao động có thể mất cơ hội thăng tiến công bằng.

 

Khách hàng có thể phải chịu chi phí bất hợp lý.

 

Đối tác có thể bị đối xử thiếu minh bạch.

 

Trong cộng đồng, sự thiên vị và đặc quyền làm nảy sinh nghi ngờ, chia rẽ và mất đoàn kết.

 

Đặc biệt, những người có năng lực và chính trực có thể rời bỏ tổ chức nếu nhận thấy thành tích không được đánh giá công bằng.

 

Về lâu dài, lạm quyền làm suy giảm hiệu quả quản trị và cản trở sự phát triển bền vững.

 

7. PHÂN BIỆT QUYỀN LÃNH ĐẠO VÀ SỰ ĐỘC ĐOÁN

 

Lãnh đạo cần có quyền đưa ra quyết định.

 

Nhưng quyết đoán không đồng nghĩa với độc đoán.

 

Người lãnh đạo quyết đoán biết lắng nghe, đánh giá thông tin và chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.

 

Người độc đoán có xu hướng xem ý kiến khác biệt là sự chống đối.

 

Lãnh đạo chân chính sử dụng quyền lực để phát huy năng lực của tập thể.

 

Lãnh đạo vụ lợi sử dụng quyền lực để bảo vệ đặc quyền cá nhân.

 

Sự khác biệt không chỉ nằm ở lời nói mà thể hiện trong cách phân chia lợi ích, xử lý sai phạm và đối xử với người yếu thế.

 

8. CƠ CHẾ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC

 

Muốn hạn chế lạm quyền, không thể chỉ trông chờ vào đạo đức cá nhân.

 

Tổ chức cần xây dựng hệ thống kiểm soát phù hợp.

 

Trước hết, phải phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm của từng vị trí.

 

Các quyết định tài chính quan trọng cần có quy trình phê duyệt và chứng từ.

 

Những giao dịch có nguy cơ xung đột lợi ích phải được công khai và xử lý theo quy định.

 

Hoạt động kiểm tra, kiểm toán và giám sát cần bảo đảm tính độc lập phù hợp.

 

Người phản ánh sai phạm một cách thiện chí phải được bảo vệ trước hành vi trả đũa.

 

Đặc biệt, không nên tập trung toàn bộ quyền quyết định, thực hiện và kiểm tra vào một cá nhân.

 

9. ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI NẮM GIỮ QUYỀN LỰC

 

Bên cạnh cơ chế kiểm soát, phẩm chất cá nhân vẫn giữ vai trò quan trọng.

 

Người lãnh đạo cần rèn luyện lòng tự trọng, sự khiêm tốn và tinh thần phục vụ.

 

Phải biết phân biệt tài sản chung với tài sản riêng.

 

Phải biết từ chối những lợi ích không phù hợp với trách nhiệm được giao.

 

Phải dám nhận sai khi quyết định gây hậu quả.

 

Phải tôn trọng pháp luật và quyền lợi chính đáng của những người chịu ảnh hưởng.

 

Một người có quyền lực thực sự đáng kính không phải vì họ có thể ra lệnh cho bao nhiêu người, mà vì họ biết sử dụng thẩm quyền để tạo ra những kết quả công bằng và có ích.

 

10. THÔNG ĐIỆP KẾT CHƯƠNG – QUYỀN LỰC PHẢI ĐƯỢC RÀNG BUỘC BỞI LƯƠNG TÂM

 

Quyền lực không tự nó là điều xấu.

 

Khi được sử dụng đúng đắn, quyền lực giúp tổ chức phát triển, bảo vệ người yếu thế và thúc đẩy những giá trị tích cực.

 

Nhưng khi bị lòng tham chi phối, quyền lực có thể trở thành công cụ gây bất công.

 

Một chức vụ có thể được trao trong một thời điểm.

 

Một quyền hạn có thể thay đổi theo nhiệm kỳ hoặc cơ cấu tổ chức.

 

Nhưng những hậu quả từ việc lạm quyền có thể kéo dài nhiều năm.

 

Vì vậy, người lãnh đạo phải luôn tự hỏi: Quyết định này phục vụ ai? Có công bằng không? Có minh bạch không? Có thể giải trình trước những người bị ảnh hưởng hay không?

 

Đừng dùng quyền lực để chiếm lấy những gì không thuộc về mình.

 

Đừng biến tài sản chung thành đặc quyền cá nhân.

 

Đừng lấy sự phục tùng làm thước đo của lòng trung thành.

 

Hãy xây dựng tổ chức bằng sự công bằng, phát triển doanh nghiệp bằng năng lực và giữ gìn uy tín bằng trách nhiệm.

 

Một xã hội văn minh cần những người lãnh đạo có đạo đức, đồng thời cần những thiết chế đủ mạnh để ngăn chặn sự lạm quyền.

 

Quyền lực chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng để phụng sự những mục tiêu chính đáng, không phải để thỏa mãn lòng tham.

 

Và khi con người biết đặt lương tâm lên trên đặc quyền, đặt trách nhiệm lên trên lợi ích riêng, quyền lực mới trở thành động lực của sự tiến bộ.