CHƯƠNG 5. TRƯỜNG HỌC KHÔNG DẠY BẠN KIẾM TIỀN Lập trình tư duy tài chính từ nhỏ 1. Ngôi trường dạy chúng ta rất nhiều thứ, nhưng không phải mọi thứ cần để giàu có Trong nhiều năm, trường học đã đóng một vai trò quan trọng trong cuộc sống con người. Trường học dạy chúng ta: đọc và viết, tư duy logic, kiến thức chuyên môn, kỹ năng làm việc cùng người khác, kỷ luật và trách nhiệm. Đây đều là những nền tảng cần thiết. Nhưng có một khoảng trống lớn mà nhiều người nhận ra khi trưởng thành: Chúng ta được dạy cách trở thành một người làm việc tốt, nhưng hiếm khi được dạy cách xây dựng sự giàu có. Chúng ta học nhiều năm để chuẩn bị cho một nghề nghiệp. Nhưng ít khi được học: tiền vận hành như thế nào, tài sản là gì, dòng tiền là gì, cách tạo ra nhiều nguồn thu nhập, cách sử dụng đòn bẩy, cách biến kỹ năng thành giá trị kinh tế. Kết quả là nhiều người bước vào đời với rất nhiều kiến thức, nhưng thiếu bản đồ tài chính. 2. Hệ thống giáo dục thường ưu tiên sự ổn định hơn sự sở hữu Trong nhiều thập kỷ, một con đường phổ biến được xem là an toàn: Học tốt → Tìm việc tốt → Làm việc ổn định → Nhận lương → Nghỉ hưu. Con đường này từng phù hợp với nhiều giai đoạn của nền kinh tế. Nhưng thế giới hiện đại đã thay đổi. Ngày nay: công nghệ thay đổi nhanh, thị trường lao động cạnh tranh hơn, nhiều ngành nghề mới xuất hiện, cá nhân có nhiều cách tạo thu nhập hơn. Một người không chỉ có thể làm việc cho một tổ chức. Họ còn có thể: xây thương hiệu cá nhân, tạo sản phẩm số, kinh doanh trực tuyến, đầu tư, xây cộng đồng, phát triển hệ thống riêng. Vấn đề không phải là công việc truyền thống không còn giá trị. Vấn đề là: Nếu chỉ được trang bị tư duy làm thuê, bạn sẽ khó nhìn thấy những cơ hội ngoài tiền lương. 3. Những lập trình tài chính được cài đặt từ nhỏ Từ nhỏ, nhiều người đã tiếp nhận những niềm tin như: “Tiền rất khó kiếm” Khi lớn lên, họ nhìn tiền như một thứ khan hiếm. Họ luôn sợ mất tiền. Họ tránh mọi rủi ro. Họ không học cách làm tiền sinh ra tiền. “Chỉ người giàu mới có thể kinh doanh” Nhiều người nghĩ: “Muốn kinh doanh phải có rất nhiều vốn.” Nhưng thực tế, rất nhiều mô hình hiện đại bắt đầu từ: kỹ năng, kiến thức, khả năng giải quyết vấn đề, mạng lưới, công nghệ. Vốn là một loại đòn bẩy.

Nhưng trước vốn, cần có giá trị. “Công việc ổn định là mục tiêu cuối cùng” Sự ổn định không xấu. Nhưng nếu xem nó là đích đến duy nhất, bạn có thể bỏ lỡ khả năng phát triển. Một công việc có thể giúp bạn có thu nhập. Nhưng tài sản mới giúp bạn xây dựng sự tự do. 4. Sự khác biệt trong cách nhìn về tiền Hai người có thể kiếm cùng một mức thu nhập. Nhưng cách họ nhìn tiền có thể hoàn toàn khác nhau. Người có tư duy tiêu dùng: Khi có thêm tiền: mua thứ mình muốn, nâng cấp cuộc sống, tăng chi phí cá nhân. Họ dùng tiền để phục vụ hiện tại. Người có tư duy xây dựng: Khi có thêm tiền: đầu tư vào kỹ năng, mua tài sản, xây hệ thống, tạo nguồn thu nhập mới. Họ dùng tiền để xây dựng tương lai. Không phải việc chi tiêu là sai. Điểm khác biệt nằm ở thứ tự ưu tiên. Người tạo tài sản thường hỏi: “Khoản tiền này có giúp tôi tạo ra nhiều giá trị hơn trong tương lai không?” 5. Tư duy tài chính cần được học lại Nếu trường học không dạy đầy đủ về tiền, điều đó không có nghĩa là chúng ta không thể học. Tư duy tài chính là một kỹ năng. Và mọi kỹ năng đều có thể phát triển. Một người có thể bắt đầu bằng việc hiểu: Tiền là công cụ Tiền không tốt cũng không xấu. Nó khuếch đại khả năng của người sử dụng nó. Nếu bạn thiếu kiến thức, tiền có thể bị lãng phí. Nếu bạn có tư duy đúng, tiền có thể trở thành công cụ tạo ra nhiều giá trị hơn. Tài sản khác với tiêu sản. Một câu hỏi quan trọng: “Thứ tôi mua hôm nay có tạo ra giá trị cho tương lai không?” Tài sản thường tạo ra: dòng tiền, giá trị tăng trưởng, lợi thế lâu dài. Tiêu sản thường làm: tăng chi phí, giảm nguồn lực, tạo áp lực tài chính. Thu nhập không phải là đích cuối cùng Nhiều người tập trung cả đời để tăng lương. Nhưng câu hỏi lớn hơn là: “Làm sao để khoảng cách giữa thu nhập và tài sản ngày càng lớn hơn?” Bởi vì thu nhập giúp bạn sống. Tài sản giúp bạn tự do. 6. Internet đã thay đổi luật chơi Một trong những thay đổi lớn nhất của thời đại hiện nay là: Một cá nhân có thể tạo ra ảnh hưởng và giá trị ở quy mô chưa từng có. Trước đây, để tiếp cận hàng triệu người, bạn cần: công ty lớn, vốn lớn, hệ thống lớn. Ngày nay, một cá nhân có thể bắt đầu với: một chiếc máy tính, kiến thức, kỹ năng, sự kiên trì. Internet tạo ra những đòn bẩy mới: nội dung, thương mại điện tử, phần mềm,

cộng đồng, nền tảng số. Nhưng để tận dụng được cơ hội đó, trước tiên cần thay đổi tư duy. 7. Học cách suy nghĩ như người tạo ra giá trị Người chỉ tìm kiếm công việc hỏi: “Tôi có thể làm gì để được trả lương?” Người tạo giá trị hỏi: “Tôi có thể giải quyết vấn đề nào để được thị trường trao đổi giá trị?” Người làm thuê tập trung vào vị trí. Người xây dựng tập trung vào khả năng. Người tiêu dùng tập trung vào thứ họ có thể mua. Người kiến tạo tập trung vào thứ họ có thể tạo ra. 8. Bài tập lập trình lại tư duy tài chính Hãy viết ra: 1. Niềm tin nào về tiền tôi đã được học từ gia đình hoặc xã hội? .................................... 2. Niềm tin đó đang giúp tôi phát triển hay đang giới hạn tôi? .................................... 3. Tôi muốn tiền là mục tiêu hay là công cụ để tạo ra giá trị? .................................... 4. Ba kỹ năng tài chính tôi cần học trong 12 tháng tới là gì? .................................... 5. Nếu không sợ thất bại, tôi muốn xây dựng điều gì? .................................... Kết luận chương 5 Trường học có thể dạy bạn cách đọc, viết, tính toán và làm việc. Nhưng để tạo ra sự giàu có, bạn cần học thêm một ngôn ngữ khác: Ngôn ngữ của giá trị, tài sản và dòng tiền. Vấn đề không phải là bạn đã được dạy gì trong quá khứ. Vấn đề là: Bạn có sẵn sàng học lại cách nhìn về tiền hay không? Bởi vì trong một thế giới thay đổi nhanh, lợi thế lớn nhất không còn thuộc về người chỉ biết làm việc chăm chỉ. Lợi thế thuộc về người biết: tạo giá trị, sử dụng đòn bẩy, xây dựng tài sản, và tự viết lại tư duy tài chính của chính mình. Trước khi tạo ra tiền bên ngoài, bạn phải tạo ra một tư duy tạo tiền bên trong.