HNI 19-8

PHẦN V — CON NGƯỜI TRONG XÃ HỘI

CHƯƠNG 25. NGƯỜI LÃNH ĐẠO VÀ NGƯỜI ĐI THEO

Bản chất của lãnh đạo không chỉ nằm ở quyền lực mà còn ở khả năng tạo niềm tin.

Trong bất kỳ cộng đồng nào, từ một gia đình nhỏ đến một doanh nghiệp lớn, từ một nhóm bạn đến một tổ chức xã hội, luôn xuất hiện những người dẫn đường và những người đồng hành. Có người đứng phía trước để xác định hướng đi, có người phía sau để thực hiện, hỗ trợ và cùng tạo nên kết quả. Mối quan hệ giữa người lãnh đạo và người đi theo vì thế là một trong những mối quan hệ quan trọng nhất trong đời sống con người.

Nhưng lãnh đạo không đơn giản là có chức vụ cao hơn người khác.

Một người có thể được bổ nhiệm làm lãnh đạo nhưng chưa chắc đã có khả năng dẫn dắt. Ngược lại, có những người không giữ chức vụ chính thức nhưng lại có sức ảnh hưởng rất lớn đối với cộng đồng. Người khác nghe họ nói, tin vào họ và tự nguyện đi cùng họ.

 

Điều đó cho thấy quyền lực và khả năng lãnh đạo không hoàn toàn giống nhau.

 

Quyền lực có thể khiến người khác làm theo vì họ phải làm.

 

Lãnh đạo khiến người khác muốn làm vì họ tin vào mục tiêu và con người đang dẫn đường.

 

Một người quản lý có thể nói: “Anh phải làm việc này.”

 

Một người lãnh đạo tốt sẽ giúp người khác hiểu: “Vì sao chúng ta cần làm việc này và nó có ý nghĩa gì?”

 

Sự khác biệt nằm ở chỗ đó.

 

Con người không chỉ cần mệnh lệnh. Họ cần ý nghĩa. Họ muốn biết công việc mình đang làm đóng góp vào điều gì, bản thân mình được tôn trọng ra sao và tương lai sẽ đi về đâu.

 

Một nhà lãnh đạo giỏi trước hết phải có khả năng nhìn thấy một hướng đi mà người khác chưa nhìn thấy rõ. Nhưng nhìn thấy tương lai chưa đủ. Họ còn phải có khả năng truyền đạt tầm nhìn, biến mục tiêu lớn thành những hành động cụ thể và tạo động lực để mọi người cùng thực hiện.

 

Lãnh đạo vì vậy là quá trình kết nối con người với một mục tiêu chung.

 

Người lãnh đạo không thể đi một mình.

 

Một doanh nghiệp không thể thành công chỉ nhờ một giám đốc. Một cộng đồng không thể phát triển chỉ nhờ một người sáng lập. Một gia đình cũng không thể hạnh phúc nếu mọi quyết định đều phụ thuộc vào một thành viên.

 

Lãnh đạo thực sự là khả năng tạo ra một hệ thống trong đó nhiều người cùng phát huy năng lực.

Đó cũng là lý do người đi theo không phải là những người kém quan trọng hơn.

 

Một tổ chức chỉ có lãnh đạo mà không có những người thực hiện thì không thể tạo ra kết quả. Người lãnh đạo xác định hướng đi, nhưng người đi theo biến ý tưởng thành hành động.

 

Vì vậy, một mối quan hệ lãnh đạo lành mạnh phải dựa trên sự bổ trợ lẫn nhau.

 

Người lãnh đạo cần người đồng hành.

 

Người đi theo cần người dẫn đường.

 

Hai bên đều có trách nhiệm.

 

Người lãnh đạo phải chịu trách nhiệm về hướng đi và những quyết định quan trọng. Người đi theo phải có trách nhiệm với công việc, với mục tiêu chung và với chính năng lực của mình.

 

Một trong những sai lầm phổ biến là nghĩ rằng người đi theo chỉ cần nghe lời.

 

Thực tế, một tổ chức khỏe mạnh cần những người biết suy nghĩ.

 

Người đi theo tốt không phải là người luôn đồng ý với lãnh đạo. Đó là người biết lắng nghe, biết thực hiện và cũng đủ can đảm nói ra những vấn đề khi nhận thấy nguy cơ.

 

Một người lãnh đạo chỉ nghe những lời dễ chịu rất dễ rơi vào ảo tưởng về chính mình.

 

Khi tất cả mọi người đều nói “đúng”, lãnh đạo có thể tưởng rằng mình không bao giờ sai.

 

Nhưng con người luôn có giới hạn.

 

Một quyết định tốt cần thông tin.

 

Một thông tin tốt cần nhiều góc nhìn.

 

Vì vậy, lãnh đạo càng ở vị trí cao càng cần biết lắng nghe.

 

Lắng nghe không có nghĩa là làm theo tất cả ý kiến. Lắng nghe là khả năng tiếp nhận thông tin trước khi đưa ra quyết định.

 

Người lãnh đạo cũng cần hiểu động lực của người đi theo.

 

Con người làm việc vì nhiều lý do khác nhau. Có người cần thu nhập. Có người cần sự ổn định. Có người muốn học hỏi. Có người muốn được công nhận. Có người muốn tạo ra giá trị. Có người muốn phát triển sự nghiệp.

 

Nếu lãnh đạo chỉ dùng một động lực duy nhất để quản lý tất cả mọi người, họ sẽ khó tạo ra một tập thể bền vững.

 

Tiền quan trọng, nhưng tiền không phải động lực duy nhất.

 

Một lời ghi nhận đúng lúc có thể tạo ra động lực.

 

Một cơ hội học tập có thể tạo ra động lực.

 

Một môi trường công bằng có thể tạo ra động lực.

 

Một mục tiêu có ý nghĩa có thể khiến con người sẵn sàng nỗ lực nhiều hơn.

 

Bởi con người không chỉ muốn nhận được lợi ích. Họ còn muốn cảm thấy mình có giá trị.

Một nhà lãnh đạo tốt vì vậy phải biết nhìn thấy con người phía sau công việc.

 

Nhân viên không phải chỉ là những con số trong báo cáo.

 

Thành viên cộng đồng không phải chỉ là số lượng.

 

Khách hàng không phải chỉ là doanh thu.

 

Khi lãnh đạo chỉ nhìn con người qua lợi ích, mối quan hệ sẽ trở nên lạnh lùng và dễ đổ vỡ.

 

Ngược lại, nếu chỉ có tình cảm mà không có nguyên tắc, tổ chức cũng khó phát triển.

 

Lãnh đạo cần cân bằng giữa con người và kết quả, lợi ích cá nhân và lợi ích chung, sự linh hoạt và kỷ luật.

 

Một tổ chức không có kỷ luật sẽ mất phương hướng.

 

Nhưng một tổ chức chỉ có kỷ luật mà thiếu niềm tin sẽ tạo ra sự sợ hãi.

 

Sợ hãi có thể khiến con người làm việc trong thời gian ngắn, nhưng khó tạo ra sự gắn bó lâu dài.

 

Niềm tin mới tạo ra sự tự nguyện.

 

Người lãnh đạo cần giữ lời.

 

Đã cam kết điều gì thì phải cố gắng thực hiện. Nếu không thể thực hiện, phải giải thích rõ ràng. Khi mắc sai lầm, phải dám nhận trách nhiệm.

 

Một người lãnh đạo không mất uy tín vì thừa nhận mình sai.

 

Họ mất uy tín khi biết mình sai nhưng cố tìm cách đổ lỗi cho người khác.

 

Trách nhiệm là một trong những nền tảng của quyền lãnh đạo.

 

Người đứng đầu được hưởng nhiều quyền quyết định hơn thì cũng phải chịu trách nhiệm lớn hơn.

 

Không thể chỉ nhận công khi thành công rồi đẩy lỗi cho cấp dưới khi thất bại.

 

Một nhà lãnh đạo thực sự phải biết nói:

 

“Đây là quyết định của tôi và tôi chịu trách nhiệm.”

 

Câu nói đó tạo ra sự an toàn cho tổ chức.

 

Người đi theo cũng có trách nhiệm không nhỏ.

 

Không nên biến sự trung thành thành sự phục tùng mù quáng.

 

Trung thành với một tổ chức không có nghĩa là bảo vệ mọi sai lầm của tổ chức.

 

Trung thành với một người lãnh đạo không có nghĩa là đồng ý với mọi quyết định.

 

Đôi khi, lời góp ý khó nghe lại là biểu hiện của sự trung thành sâu sắc hơn một lời khen dễ chịu.

 

Một người đi theo trưởng thành phải biết phân biệt giữa phục tùng và hợp tác.

 

Phục tùng là làm vì sợ.

 

Hợp tác là làm vì hiểu và cùng chịu trách nhiệm.

 

Một tổ chức phát triển lâu dài cần nhiều người có khả năng hợp tác.

 

Đó cũng là lý do một nhà lãnh đạo giỏi không cố giữ quyền lực cho riêng mình. Họ đào tạo người kế nhiệm, trao quyền cho người khác và xây dựng những người có thể tự đưa ra quyết định.

Nếu một tổ chức chỉ hoạt động tốt khi một người có mặt, đó chưa phải là một hệ thống mạnh.

 

Một hệ thống mạnh là hệ thống có thể tiếp tục phát triển ngay cả khi người sáng lập không trực tiếp điều hành từng việc.

 

Lãnh đạo cao nhất không phải là người khiến mọi người phụ thuộc vào mình.

 

Mà là người giúp mọi người trưởng thành đến mức có thể tự đứng vững.

 

Trong gia đình cũng vậy.

 

Cha mẹ không thể bảo vệ con suốt đời bằng cách quyết định mọi thứ thay con. Mục tiêu cuối cùng của giáo dục là giúp con có khả năng tự suy nghĩ, tự lựa chọn và tự chịu trách nhiệm.

 

Đó chính là một hình thức lãnh đạo.

 

Lãnh đạo không bắt đầu từ chức danh.

 

Nó bắt đầu từ trách nhiệm.

 

Một người biết chịu trách nhiệm với lời nói, hành động và kết quả của mình đã bắt đầu có phẩm chất lãnh đạo.

 

Một người biết giúp đỡ người khác trưởng thành cũng đang lãnh đạo.

 

Một người biết nhận lỗi, giữ lời và tạo niềm tin có thể trở thành điểm tựa cho cộng đồng.

 

Vì vậy, trong mỗi con người đều có khả năng trở thành người lãnh đạo ở một mức độ nào đó.

 

Có người lãnh đạo một doanh nghiệp.

 

Có người lãnh đạo một nhóm.

 

Có người dẫn dắt gia đình.

 

Có người chỉ cần làm tấm gương tốt cho một đứa trẻ.

 

Mỗi hành động có trách nhiệm đều có thể tạo ảnh hưởng.

 

Cuối cùng, lãnh đạo không phải là đứng cao hơn người khác.

 

Lãnh đạo là đứng ở vị trí có trách nhiệm hơn với người khác.

 

Người lãnh đạo tốt không hỏi: “Làm thế nào để mọi người phục vụ mình?”

Họ hỏi: “Làm thế nào để những người đi cùng mình trở nên tốt hơn?”

Khi người lãnh đạo tạo được niềm tin, người đi theo tạo được giá trị. Khi hai bên cùng chia sẻ mục tiêu, tôn trọng nhau và cùng chịu trách nhiệm, một tập thể nhỏ có thể tạo ra sức mạnh lớn.

Và khi một cộng đồng có những người lãnh đạo biết phụng sự cùng những người đi theo biết suy nghĩ độc lập, tổ chức ấy không chỉ có khả năng tồn tại mà còn có khả năng phát triển qua nhiều thế hệ.