HNI 21/8

CHƯƠNG 38. ĐẠO ĐỨC TRONG KỶ NGUYÊN AI

AI phải phục vụ con người, không thay thế trách nhiệm của con người

AI đang trở thành một phần ngày càng quan trọng trong đời sống nhân loại. Từ giáo dục, y tế, tài chính, sản xuất, kinh doanh đến sáng tạo nghệ thuật, AI đang giúp con người làm được những điều trước đây tưởng như không thể.

Nhưng khi một công nghệ có khả năng suy nghĩ, phân tích và tạo ra nội dung ngày càng giống con người, vấn đề lớn nhất không còn là “AI có thể làm được gì?” mà là “Con người nên sử dụng AI như thế nào?”

Đó chính là câu hỏi về đạo đức.

1. Công nghệ càng mạnh, trách nhiệm càng lớn

Mọi tiến bộ công nghệ đều mang trong mình hai mặt. AI có thể giúp con người giải quyết những vấn đề lớn, nhưng cũng có thể bị sử dụng để lừa đảo, thao túng, xâm phạm quyền riêng tư, lan truyền thông tin sai lệch hoặc tạo ra những quyết định thiếu công bằng.

Vì vậy, AI không thể chỉ được phát triển theo tiêu chí “nhanh hơn, mạnh hơn, thông minh hơn”.

Một hệ thống AI tốt còn phải hướng tới những giá trị:

An toàn – minh bạch – công bằng – nhân văn – trách nhiệm.

Công nghệ không tự tạo ra đạo đức. Chính con người phải đưa đạo đức vào cách thiết kế, triển khai và sử dụng công nghệ.

2. AI là công cụ, con người là chủ thể

AI có thể đưa ra hàng nghìn phương án trong vài giây. Nhưng phương án tốt nhất không phải lúc nào cũng là phương án đúng nhất về mặt đạo đức.

Một thuật toán có thể tính toán lợi ích, nhưng không thể thay thế hoàn toàn lương tâm của con người.

Một doanh nghiệp có thể dùng AI để lựa chọn nhân sự, nhưng không thể giao toàn bộ trách nhiệm đối với số phận của một con người cho máy móc.

Một bác sĩ có thể sử dụng AI để hỗ trợ chẩn đoán, nhưng trách nhiệm chăm sóc bệnh nhân vẫn thuộc về con người.

Một giáo viên có thể dùng AI để cá nhân hóa việc học, nhưng việc giáo dục nhân cách vẫn cần tình thương, sự kiên nhẫn và trách nhiệm của người thầy.

Vì vậy, nguyên tắc căn bản phải là:

AI hỗ trợ quyết định; con người chịu trách nhiệm về quyết định.

3. Không giao trách nhiệm đạo đức cho máy móc

Một trong những nguy cơ lớn của thời đại AI là con người có thể tìm cách né tránh trách nhiệm bằng cách nói: “Máy đã quyết định như vậy.”

Đó là một sai lầm nguy hiểm