HNI 25/8

CHƯƠNG 5. TẦM NHÌN PHÁT TRIỂN TRONG THẾ KỶ XXI

1. Mở đầu – Từ phát triển để bắt kịp đến phát triển để dẫn đầu

Bước sang thế kỷ XXI, Việt Nam đứng trước một bối cảnh hoàn toàn khác so với những giai đoạn trước. Nếu thế kỷ XX đặt lên hàng đầu nhiệm vụ giành độc lập, thống nhất và khôi phục đất nước, thì thế kỷ XXI đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Việt Nam sẽ trở thành quốc gia như thế nào trong một thế giới biến đổi nhanh chóng?

Câu hỏi ấy không chỉ liên quan đến tốc độ tăng trưởng GDP. Một quốc gia phát triển trong thế kỷ XXI phải đồng thời có nền kinh tế năng suất cao, thể chế hiệu quả, con người có tri thức, khoa học – công nghệ tiên tiến, xã hội bao trùm, môi trường bền vững và khả năng hội nhập sâu rộng.

Tầm nhìn phát triển vì vậy không thể chỉ là một danh sách các mục tiêu kinh tế. Đó phải là một tư duy phát triển dài hạn, trong đó con người là trung tâm, tri thức là nguồn lực, đổi mới sáng tạo là động lực và phát triển bền vững là nguyên tắc.

2. Bối cảnh mới của Việt Nam trong thế kỷ XXI

Thế giới đang bước vào một thời kỳ chuyển đổi sâu sắc.

Trí tuệ nhân tạo, robot, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng sạch đang làm thay đổi phương thức sản xuất và đời sống.

Cùng lúc đó, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, cạnh tranh địa chính trị, bất ổn chuỗi cung ứng và những thay đổi trong thương mại toàn cầu đang tạo ra nhiều thách thức.

Đối với Việt Nam, quá trình này vừa tạo ra cơ hội vừa tạo ra áp lực.

Cơ hội nằm ở khả năng ứng dụng công nghệ để rút ngắn khoảng cách phát triển. Việt Nam không nhất thiết phải đi lại toàn bộ con đường mà các quốc gia phát triển đã trải qua. Công nghệ số cho phép một quốc gia đang phát triển tiếp cận tri thức, thị trường và mô hình quản trị mới nhanh hơn.

Nhưng công nghệ cũng làm thay đổi lợi thế cạnh tranh. Lao động giá rẻ không thể mãi là nền tảng của tăng trưởng. Lợi thế tương lai sẽ thuộc về những quốc gia có nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực đổi mới và khả năng tạo ra giá trị bằng tri thức.

3. Tầm nhìn quốc gia và các mục tiêu dài hạn

Tầm nhìn phát triển của Việt Nam trong thế kỷ XXI đã được thể hiện qua nhiều chiến lược và định hướng quốc gia.