HNI 25/8

CHƯƠNG 3. HIẾN PHÁP VÀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT

1. Mở đầu – Pháp luật là nền tảng của Nhà nước hiện đại

Trong tiến trình phát triển của mỗi quốc gia, Hiến pháp và hệ thống pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu Nhà nước là thiết chế tổ chức và quản lý xã hội, thì pháp luật là khuôn khổ xác lập quyền hạn, trách nhiệm và cách thức vận hành của các thiết chế đó.

Đối với Việt Nam, quá trình xây dựng Hiến pháp và hoàn thiện hệ thống pháp luật gắn liền với quá trình hình thành Nhà nước hiện đại, bảo vệ độc lập, thống nhất đất nước, tiến hành công cuộc Đổi mới và hội nhập quốc tế.

Pháp luật không chỉ là những quy định bắt buộc mà còn là công cụ tạo lập trật tự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, định hướng phát triển kinh tế – xã hội và tạo môi trường ổn định cho đổi mới sáng tạo.

Trong một xã hội hiện đại, không thể có phát triển bền vững nếu thiếu một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, khả thi và thích ứng với sự thay đổi.

2. Hiến pháp – Đạo luật cơ bản của quốc gia

Hiến pháp là văn bản pháp lý có vị trí cao nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Hiến pháp xác lập những nguyên tắc nền tảng về chế độ chính trị, tổ chức quyền lực nhà nước, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, chính sách kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng và đối ngoại.

Vì vậy, có thể xem Hiến pháp như một “bản thiết kế pháp lý nền tảng” của Nhà nước.

Khác với các đạo luật thông thường, Hiến pháp không điều chỉnh mọi quan hệ xã hội một cách chi tiết mà xác định những nguyên tắc cơ bản để các đạo luật và hoạt động của bộ máy nhà nước được xây dựng và thực hiện thống nhất.

Trong quá trình phát triển của Việt Nam, các bản Hiến pháp lần lượt ra đời vào các năm 1946, 1959, 1980, 1992 và 2013. Mỗi bản Hiến pháp phản ánh bối cảnh lịch sử, yêu cầu quản trị và định hướng phát triển của đất nước trong từng giai đoạn.

3. Hiến pháp năm 1946 – Nền tảng pháp lý của Nhà nước mới

Hiến pháp năm 1946 là bản Hiến pháp đầu tiên của Việt Nam.

Được ban hành trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, bản Hiến pháp này có ý nghĩa đặc biệt trong việc xác lập cơ sở pháp lý cho Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.