01/09 PHẦN II — NGUYÊN TẮC 1: TRẢ CHO CHÍNH MÌNH TRƯỚC CHƯƠNG 6. GIỮ LẠI ÍT NHẤT 10% THU NHẬP Mỗi khi nhận được tiền, phần lớn chúng ta thường nghĩ ngay đến những khoản phải trả. Tiền nhà. Tiền điện. Tiền ăn. Tiền học. Tiền đi lại. Tiền trả nợ. Tiền mua sắm. Tiền cho gia đình. Và sau khi tất cả những khoản đó được thanh toán, chúng ta mới nhìn vào số tiền còn lại và tự hỏi: “Mình còn bao nhiêu để tiết kiệm?” Đây là cách rất nhiều người quản lý tiền trong nhiều năm. Và cũng chính cách này khiến họ thường xuyên rơi vào tình trạng: Có thu nhập nhưng không có tích lũy. Nguyên tắc đầu tiên của một hệ thống tài chính cá nhân bền vững là thay đổi thứ tự đó: Đừng chỉ trả tiền cho người khác. Hãy trả cho chính mình trước. Một trong những cách đơn giản nhất để bắt đầu là: Giữ lại ít nhất 10% thu nhập. 10% không phải con số thần kỳ. Nó không đảm bảo bạn sẽ giàu. Nhưng nó đủ đơn giản để hầu hết mọi người có thể hiểu, bắt đầu và duy trì. Quan trọng hơn, 10% tạo ra một thay đổi về tư duy: Bạn không còn coi toàn bộ thu nhập là tiền để tiêu. Một phần thu nhập ngay từ đầu đã được dành cho tương lai của chính bạn. 1. “Trả cho chính mình trước” nghĩa là gì? Hãy hình dung bạn nhận được 20 triệu đồng tiền lương. Cách thông thường có thể là: 20 triệu đồng vào tài khoản. Sau đó trả tiền nhà. Mua thức ăn. Thanh toán hóa đơn. Mua sắm. Gặp bạn bè. Chi phí phát sinh. Cuối tháng còn 500.000 đồng. Bạn nghĩ: “Tháng này mình chỉ tiết kiệm được 500.000 đồng.” Nhưng một hệ thống khác sẽ bắt đầu như sau: 20 triệu đồng vào tài khoản. 2 triệu đồng được chuyển ngay sang tài khoản tương lai. 18 triệu đồng còn lại được dùng để tổ chức cuộc sống. Lúc này, câu hỏi không còn là: “Cuối tháng còn bao nhiêu để tiết kiệm?” Mà là: “Tôi sẽ tổ chức cuộc sống thế nào với số tiền còn lại?” Đó chính là “trả cho chính mình trước”. Bạn đang trả cho tương lai của mình trước khi tiền bị phân tán vào những khoản chi khác. 2. Tại sao lại là 10%? 10% có một ưu điểm rất lớn: Đơn giản. Bạn không cần một công thức phức tạp. Không cần mỗi tháng phải tính lại quá nhiều. Không cần chờ đến khi thu nhập cao. Nếu nhận 10 triệu, giữ 1 triệu. Nếu nhận 20 triệu, giữ 2 triệu. Nếu nhận 30 triệu, giữ 3 triệu. Nguyên tắc dễ nhớ giúp bạn dễ duy trì.

Tuy nhiên, 10% không phải mức bắt buộc cho tất cả mọi người. Nếu hiện tại bạn có thu nhập thấp, chi phí thiết yếu rất cao hoặc đang xử lý một số khoản nợ quan trọng, bạn có thể bắt đầu thấp hơn. Nếu khả năng tài chính tốt, bạn hoàn toàn có thể giữ lại 15%, 20%, 30% hoặc nhiều hơn. Điều quan trọng là: 10% là điểm bắt đầu của một thói quen, không phải giới hạn của sự tích lũy. 3. 10% đầu tiên có giá trị hơn con số của nó Một triệu đồng có thể không thay đổi cuộc đời bạn. Nhưng việc bạn đều đặn giữ lại một triệu đồng mỗi tháng có thể thay đổi cách bạn nhìn về tiền. Bạn bắt đầu có ý thức rằng: “Tôi có trách nhiệm với tương lai của mình.” Bạn bắt đầu biết trì hoãn một phần mong muốn hiện tại. Bạn bắt đầu suy nghĩ trước khi tiêu. Bạn bắt đầu quan tâm đến tài sản. Bạn bắt đầu tìm hiểu về đầu tư. Bạn bắt đầu nhìn thấy sức mạnh của thời gian. Vì vậy, giá trị của 10% không chỉ nằm ở số tiền. Giá trị lớn hơn nằm ở kỷ luật mà nó tạo ra. 4. Đừng chờ thu nhập cao Có một suy nghĩ rất phổ biến: “Thu nhập của tôi hiện tại thấp, giữ lại 10% cũng chẳng đáng bao nhiêu.” Nhưng nếu bạn không hình thành thói quen khi thu nhập thấp, chưa có gì đảm bảo rằng bạn sẽ hình thành nó khi thu nhập cao. Thói quen thường đi theo con người. Nếu hôm nay bạn nhận 15 triệu và tiêu hết 15 triệu, ngày mai nhận 30 triệu bạn có thể vẫn tiêu hết 30 triệu. Nếu hôm nay bạn nhận 15 triệu và biết giữ lại 1,5 triệu, ngày mai khi nhận 30 triệu, bạn đã có sẵn một nguyên tắc: Một phần thu nhập của mình phải được dành cho tương lai. Đây là lý do chúng ta không nên chờ đến khi giàu mới bắt đầu quản lý tiền. Hãy xây dựng thói quen trước khi xây dựng tài sản lớn. 5. Hãy coi 10% là khoản tiền “không tồn tại” Một cách rất hiệu quả để duy trì nguyên tắc này là thay đổi cách bạn nhìn khoản tiền đã giữ lại. Nếu bạn chuyển 2 triệu đồng sang tài khoản tương lai, đừng nghĩ: “Tháng này mình mất 2 triệu.” Hãy nghĩ: “Tháng này mình đã mua thêm 2 triệu đồng cho tương lai.” Khoản tiền đó vẫn là của bạn. Chỉ là nó đang phục vụ một mục tiêu khác. Bạn đang chuyển tiền từ: Tiêu dùng hiện tại sang: An toàn và tài sản tương lai. Nếu cứ xem khoản tiền này là “tiền còn dư”, bạn sẽ dễ lấy lại để tiêu. Nhưng nếu xem nó là vốn của chính mình, bạn sẽ có xu hướng bảo vệ nó.

6. Tách tiền ngay khi nhận thu nhập Một nguyên tắc rất đơn giản: Tiền đến đâu, phân bổ đến đó. Nếu nhận lương vào ngày 5 hàng tháng, hãy đặt lịch chuyển một phần tiền sang tài khoản tương lai ngay trong ngày đó hoặc theo một quy trình tự động phù hợp. Đừng để khoản tiền đó nằm trong tài khoản chi tiêu quá lâu. Bởi càng để lâu, bạn càng có nhiều cơ hội sử dụng nó. Tốt nhất, việc chuyển tiền phải diễn ra trước khi bạn bắt đầu những hoạt động chi tiêu trong tháng. Khi đó, tiết kiệm không còn là quyết định phải đưa ra mỗi ngày. Nó trở thành một phần cố định của hệ thống. 7. Tài khoản tương lai không phải tài khoản chi tiêu Nếu bạn chỉ có một tài khoản ngân hàng và mọi khoản tiền đều nằm chung, ranh giới giữa: “Tiền có thể tiêu” Và “Tiền dành cho tương lai” rất dễ bị xóa nhòa. Bạn nhìn thấy số dư lớn và cảm thấy mình vẫn còn nhiều tiền. Sau đó một khoản chi xuất hiện. Rồi một khoản khác. Cuối tháng, khoản tích lũy lại giảm. Một tài khoản riêng giúp tạo ra một ranh giới tâm lý. Ví dụ: Tài khoản chi tiêu: phục vụ cuộc sống hiện tại. Tài khoản tương lai: phục vụ dự phòng, tích lũy và tài sản. Không cần phải phức tạp. Chỉ cần rõ ràng. 8. Đừng lấy tiền tương lai để giải quyết những ham muốn hiện tại Một khi đã bắt đầu tài khoản tương lai, hãy đặt ra nguyên tắc: Không rút tiền ra chỉ vì một mong muốn nhất thời. Bạn nhìn thấy một chiếc điện thoại mới. Không dùng tiền tương lai. Bạn thấy một món đồ đang giảm giá. Không dùng tiền tương lai. Bạn muốn một chuyến du lịch ngoài kế hoạch. Không dùng tiền tương lai. Bởi nếu mỗi khi muốn mua một thứ gì đó bạn lại lấy tiền đã dành cho tương lai, nguyên tắc “trả cho chính mình trước” sẽ mất ý nghĩa. Tất nhiên, cuộc sống vẫn có những tình huống thật sự cần thiết. Đó là lý do chúng ta cần phân biệt rõ: Tiền cho dự phòng Và : tiền cho đầu tư dài hạn. Mỗi khoản có nhiệm vụ riêng. 9. 10% đầu tiên nên đi đâu? Khi bắt đầu, không nhất thiết phải lập tức nghĩ đến việc đầu tư. Thứ tự ưu tiên có thể đơn giản như sau: Bước 1: Xây dựng quỹ dự phòng. Nếu chưa có khoản dự phòng phù hợp, một phần lớn số tiền giữ lại có thể được dành cho mục tiêu này. Bước 2: Kiểm soát nợ. Nếu đang có những khoản nợ với chi phí cao, cần có kế hoạch xử lý phù hợp. Bước 3: Xây dựng tài sản dài hạn.

Sau khi nền tảng tài chính ổn định hơn, khoản tiền dành cho tương lai có thể được phân bổ vào các tài sản phù hợp với mục tiêu và mức độ rủi ro của bạn. Bước 4: Đầu tư vào năng lực. Một phần tiền cũng có thể được sử dụng để học tập, nâng cao kỹ năng và tăng khả năng tạo ra thu nhập. Điều quan trọng là không nên nhảy ngay vào những khoản đầu tư mà bạn chưa hiểu chỉ vì muốn tiền tăng nhanh. Bảo vệ vốn trước, sau đó mới tìm cách làm vốn tăng trưởng. 10. Khi có nợ, có nên tiết kiệm 10% không? Đây là một câu hỏi rất thực tế. Câu trả lời không phải lúc nào cũng giống nhau. Nếu bạn đang có những khoản nợ lớn và chi phí tài chính cao, việc phân bổ toàn bộ 10% vào đầu tư có thể không hợp lý. Nhưng điều đó không có nghĩa bạn phải bỏ hoàn toàn thói quen dành tiền cho tương lai. Bạn có thể duy trì một khoản nhỏ để tạo thói quen và đồng thời ưu tiên xử lý nợ. Ví dụ, thay vì cố giữ đúng 10%, bạn có thể bắt đầu với một tỷ lệ thấp hơn trong giai đoạn khó khăn. Mục tiêu là tránh hai cực đoan: Một: tiêu hết mọi thứ và không có dự phòng. Hai: cố tiết kiệm một tỷ lệ cứng nhắc đến mức không thể xử lý những nghĩa vụ tài chính cấp thiết. Quản lý tiền luôn cần đặt trong hoàn cảnh thực tế. Nguyên tắc phải phục vụ cuộc sống, không phải ngược lại. 11. Khi thu nhập không ổn định thì sao? Không phải ai cũng nhận một mức lương cố định hàng tháng. Người kinh doanh. Người làm tự do. Người làm theo hoa hồng. Người có thu nhập theo mùa. Người có nhiều nguồn thu. Với những người này, việc giữ đúng một số tiền cố định mỗi tháng có thể khó hơn. Có thể sử dụng tỷ lệ thay thế. Ví dụ: Mỗi khoản thu nhập nhận được, giữ lại 10% ngay khi tiền về. Tháng kiếm được nhiều thì giữ nhiều. Tháng kiếm được ít thì giữ ít. Cách này giúp nguyên tắc thích nghi với dòng tiền. Quan trọng là: Tỷ lệ có thể ổn định ngay cả khi số tiền thay đổi. 12. Tiền thưởng không phải là tiền “được phép tiêu hết” Khi nhận được tiền thưởng, hoa hồng hoặc một khoản thu nhập bất thường, nhiều người nghĩ: “Đây là tiền ngoài dự kiến, mình có thể tiêu.” Nhưng đây lại là cơ hội rất tốt để tăng tốc tài chính. Ví dụ, khi nhận thêm 20 triệu đồng, bạn có thể chia: Một phần để tận hưởng. Một phần cho mục tiêu gia đình. Một phần cho dự phòng. Một phần cho tài sản dài hạn.

Không cần phải giữ toàn bộ. Nhưng cũng không nên mặc định rằng: Tiền bất ngờ = tiền tiêu. Mỗi khoản thu nhập bất thường đều có thể trở thành một bước tiến lớn nếu được sử dụng có chủ đích. 13. Tăng thu nhập nhưng giữ nguyên tỷ lệ Giả sử hiện tại bạn kiếm 20 triệu và giữ lại 2 triệu. Một năm sau, thu nhập tăng lên 30 triệu. Nếu vẫn duy trì tỷ lệ 10%, khoản giữ lại sẽ tăng lên 3 triệu. Nếu bạn có khả năng, thậm chí có thể nâng tỷ lệ lên 15% hoặc 20%. Điều này tạo ra một hiệu ứng rất mạnh: Thu nhập tăng → khoản tích lũy tăng → vốn tăng → tài sản tăng → khả năng tạo thu nhập tương lai tăng. Nếu đồng thời kiểm soát lạm phát lối sống, khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu có thể ngày càng lớn. Đó là khoảng cách giúp bạn tiến nhanh hơn về phía tự do tài chính. 14. Hãy tăng mức tiết kiệm theo từng nấc Không cần phải từ 10% nhảy ngay lên 30%. Bạn có thể tiến từng bước. Ví dụ: Năm đầu tiên: 10%. Khi thu nhập tăng: 12%. Sau đó: 15%. Khi chi phí ổn định hơn: 18%. Sau vài năm: 20%. Điều này giúp cơ thể và cuộc sống của bạn thích nghi với mức chi tiêu mới. Một người đột ngột cắt một phần rất lớn chi tiêu có thể cảm thấy quá khắc khổ và dễ bỏ cuộc. Một người điều chỉnh từ từ thường có khả năng duy trì lâu hơn. Mục tiêu không phải là tiết kiệm nhiều nhất trong một tháng. Mục tiêu là tạo ra tỷ lệ tích lũy có thể duy trì trong nhiều năm. 15. Hãy dùng tiền tăng thu nhập để mua tự do Khi thu nhập tăng, đừng chỉ nghĩ: “Mình có thể mua gì thêm?” Hãy nghĩ: “Mình có thể mua thêm bao nhiêu tự do?” Một phần tiền tăng thêm có thể giúp: Quỹ dự phòng lớn hơn. Nợ giảm nhanh hơn. Tài sản tăng nhanh hơn. Khả năng nghỉ việc trong tương lai tốt hơn. Khả năng học một lĩnh vực mới. Khả năng hỗ trợ gia đình. Khả năng lựa chọn công việc phù hợp hơn. Đó là cách biến thu nhập thành quyền lựa chọn. 16. Hãy nhớ “10% của hôm nay” có thể trở thành “100% của ngày mai” Khi bạn còn trẻ và đang có thu nhập từ công việc, có thể bạn nghĩ: “10% chẳng đáng bao nhiêu.” Nhưng hãy nhìn xa hơn. Nếu bạn duy trì thói quen đó trong nhiều năm, khoản tiền sẽ tích lũy. Sau đó nó có thể tạo ra lợi nhuận. Lợi nhuận được tái đầu tư. Tài sản tăng lên. Thu nhập từ tài sản có thể xuất hiện.

Và một ngày, bạn có thể đạt đến trạng thái mà một phần đáng kể chi phí cuộc sống không còn hoàn toàn phụ thuộc vào tiền lương. Đó là quá trình chuyển từ: Làm việc để kiếm tiền sang: Sử dụng vốn để tạo thêm giá trị. Không ai đi thẳng từ bước đầu tiên đến bước cuối cùng. Nhưng mọi hành trình đều bắt đầu từ một khoản vốn ban đầu. 17. Đừng so sánh khoản tiết kiệm của bạn với người khác Một người có thể giữ lại 10 triệu mỗi tháng. Người khác chỉ giữ lại 1 triệu. Không có nghĩa người thứ nhất chắc chắn quản lý tiền tốt hơn. Họ có thể có hoàn cảnh khác. Thu nhập khác. Chi phí gia đình khác. Nghĩa vụ khác. Giai đoạn cuộc sống khác. Mục tiêu khác. Điều quan trọng nhất là so sánh bạn với chính mình của tháng trước hoặc năm trước. Tháng trước tỷ lệ tiết kiệm 5%. Năm nay lên 10%. Đó là tiến bộ. Năm sau lên 15%. Đó là tiến bộ tiếp theo. Tài chính cá nhân không phải cuộc thi. Đó là hành trình xây dựng một cuộc sống phù hợp với chính bạn. 18. Đừng biến 10% thành lý do để chi 90% còn lại vô trách nhiệm Một sai lầm khác là nghĩ: “Đã tiết kiệm 10% rồi, 90% còn lại tôi muốn làm gì cũng được.” Không. 10% chỉ là một nguyên tắc nền tảng. 90% còn lại vẫn cần được quản lý. Bạn vẫn cần: Lập ngân sách. Kiểm soát chi phí. Trả nợ. Chuẩn bị cho các khoản chi lớn. Tránh mua sắm bốc đồng. Dành tiền cho các mục tiêu quan trọng. Nếu giữ 10% nhưng tiêu 90% còn lại một cách mất kiểm soát, hệ thống tài chính vẫn chưa thực sự tốt. Tiết kiệm là nền móng, không phải toàn bộ ngôi nhà. 19. Hãy biến việc trả cho chính mình thành một cam kết Một khi đã quyết định dành một phần thu nhập cho tương lai, hãy coi đó là một nghĩa vụ quan trọng. Bạn không thể nói: “Tháng này tôi bận nên không làm.” “Tháng này có khuyến mại.” “Tháng này tôi muốn tự thưởng.” “Tháng sau tôi sẽ bù.” Nếu việc này xảy ra quá thường xuyên, thói quen sẽ biến mất. Hãy xem khoản tiền tương lai giống như một hóa đơn. Bạn có thể không muốn trả tiền điện nhưng vẫn phải trả. Bạn có thể không muốn trả tiền thuê nhà nhưng vẫn phải trả. Tương tự: Bạn cần có trách nhiệm với chính tương lai của mình. 20. Một nguyên tắc đơn giản cho cả gia đình Nếu gia đình có nhiều nguồn thu nhập, nguyên tắc này có thể được áp dụng chung. Ví dụ:

Hai vợ chồng thống nhất rằng một tỷ lệ nhất định của tổng thu nhập gia đình sẽ được dành cho tương lai trước khi chi tiêu. Điều này giúp giảm những tranh luận kiểu: “Anh kiếm được bao nhiêu?” “Em đã tiêu bao nhiêu?” Thay vào đó, cả hai cùng nhìn vào một mục tiêu: Gia đình đang xây dựng tài sản với tốc độ nào? Khi tiền được quản lý theo mục tiêu chung, việc tiết kiệm trở thành một hoạt động của cả gia đình thay vì trách nhiệm của một người. 21. Một bài tập đơn giản: Bắt đầu ngay tháng này Hãy lấy tổng thu nhập tháng gần nhất của bạn. Ví dụ: 20.000.000 đồng. Tính 10%: 2.000.000 đồng. Bây giờ hãy xác định: 2 triệu đồng này sẽ đi đâu? Nếu chưa có quỹ dự phòng: → Dành cho quỹ dự phòng. Nếu đang có khoản nợ cần ưu tiên: → Dành một phần phù hợp để xử lý nợ. Nếu nền tảng đã ổn định: → Có thể dành cho tài sản dài hạn phù hợp. Nếu bạn đang cần nâng cao năng lực: → Có thể dành một phần cho học tập và phát triển bản thân. Sau đó: Tách khoản tiền này ngay khi nhận thu nhập. Đừng đợi cuối tháng. Đừng chờ “nếu còn”. Hãy thực hiện trước. Lặp lại trong tháng tiếp theo. Rồi tháng sau nữa. Sau một năm, nhìn lại. Bạn sẽ không chỉ thấy một khoản tiền. Bạn sẽ thấy một thói quen đã được hình thành. Kết luận: Hãy trả cho chính mình trước Trong cuộc sống, chúng ta thường rất có trách nhiệm với người khác. Chúng ta trả tiền nhà. Trả hóa đơn. Trả ngân hàng. Trả tiền mua hàng. Trả tiền cho các dịch vụ. Nhưng đôi khi chúng ta quên mất một người cũng cần được thanh toán: Chính mình của tương lai. Mỗi lần nhận thu nhập, hãy dành một phần cho người đó. Không cần quá nhiều. Có thể bắt đầu từ 10%. Có thể thấp hơn nếu hoàn cảnh hiện tại chưa cho phép. Có thể cao hơn khi năng lực tài chính tăng lên. Điều quan trọng là bạn hình thành một nguyên tắc: Tôi không tiêu hết những gì mình kiếm được. Một phần thu nhập của tôi sẽ được giữ lại. Một phần sẽ trở thành dự phòng. Một phần sẽ trở thành vốn. Một phần sẽ trở thành tài sản. Và theo thời gian, những khoản nhỏ đó sẽ tạo thành một nền tảng lớn. Hãy nhớ: Người khác có thể được trả trước vì họ cung cấp cho bạn một sản phẩm hoặc dịch vụ. Nhưng tương lai của bạn cũng xứng đáng được nhận một phần thu nhập của chính bạn.

Đừng đợi giàu mới tiết kiệm. Đừng đợi dư dả mới xây dựng tài sản. Đừng đợi có nhiều tiền mới bắt đầu. Hãy trả cho chính mình trước, ngay từ khoản thu nhập tiếp theo. Bởi tự do tài chính không được xây dựng bằng số tiền còn lại sau khi bạn đã tiêu hết. Nó được xây dựng từ số tiền bạn quyết định giữ lại ngay từ đầu.