HNI 02-9
CHƯƠNG 31. XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI LÀNH MẠNH
Những mối quan hệ tích cực có thể hỗ trợ sức khỏe và chất lượng cuộc sống
Khi nói đến sức khỏe, nhiều người thường nghĩ ngay đến ăn gì, uống gì, tập thể dục bao nhiêu phút mỗi ngày hay ngủ mấy tiếng một đêm. Những điều đó rất quan trọng, nhưng sức khỏe của một con người còn chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi một yếu tố khác: môi trường xã hội mà chúng ta đang sống trong đó.
Một người có thể ăn uống khá tốt, chăm chỉ vận động, ngủ đủ giấc nhưng nếu mỗi ngày phải sống trong sự căng thẳng, cô đơn, thường xuyên bị chỉ trích, xúc phạm hoặc ở trong những mối quan hệ tiêu cực thì chất lượng cuộc sống vẫn có thể bị ảnh hưởng.
Ngược lại, một gia đình biết yêu thương, một người bạn biết lắng nghe, một tập thể biết tôn trọng nhau hay một cộng đồng tích cực có thể trở thành nguồn động viên rất lớn. Khi gặp khó khăn, chỉ một câu “Có tôi ở đây” đôi khi cũng đủ giúp một người có thêm sức mạnh để bước tiếp.
Vì vậy, xây dựng môi trường xã hội lành mạnh không phải là một khái niệm xa vời. Nó bắt đầu từ chính cách chúng ta đối xử với những người xung quanh mỗi ngày.
SỨC KHỎE KHÔNG CHỈ LÀ CHUYỆN CỦA RIÊNG MỖI NGƯỜI
Con người không sống một mình.
Chúng ta sinh ra trong gia đình, lớn lên cùng bạn bè, học tập, làm việc, giao tiếp với hàng xóm, đồng nghiệp và tham gia vào những cộng đồng khác nhau. Mỗi mối quan hệ đều ít nhiều tác động đến cảm xúc, suy nghĩ và hành vi của chúng ta.
Một lời động viên có thể tạo ra hy vọng. Một lời xúc phạm có thể khiến người khác buồn cả ngày. Một người bạn tốt có thể giúp chúng ta nhìn thấy giải pháp khi bản thân đang bế tắc. Một môi trường làm việc thiếu tôn trọng có thể khiến mỗi ngày đi làm trở thành một áp lực.
Điều đó cho thấy chăm sóc sức khỏe không chỉ là chăm sóc cơ thể, mà còn là chăm sóc những mối quan hệ đang bao quanh cuộc sống của mình.
MỐI QUAN HỆ TÍCH CỰC LÀ “NGUỒN DINH DƯỠNG” CHO TINH THẦN
Cơ thể cần thức ăn để duy trì hoạt động. Tâm trí cũng cần những điều tích cực để duy trì sự cân bằng.
Một mối quan hệ lành mạnh thường có sự tôn trọng, tin cậy, chân thành và biết lắng nghe. Hai người có thể không đồng ý với nhau nhưng vẫn có thể nói chuyện mà không xúc phạm nhau. Có thể góp ý nhưng không hạ thấp. Có thể đặt giới hạn nhưng không làm tổn thương.
Trong gia đình, điều này càng quan trọng.
Nhiều khi chúng ta dành rất nhiều tình cảm cho người thân nhưng lại nói với họ những lời khó nghe nhất. Với người ngoài, chúng ta giữ phép lịch sự; về đến nhà lại dễ cáu gắt vì nghĩ rằng “người nhà thì không sao”.
Nhưng chính những người gần gũi nhất lại là những người chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ lời nói và thái độ của chúng ta.
Một gia đình khỏe mạnh không phải là gia đình không bao giờ xảy ra mâu thuẫn. Đó là gia đình biết cách giải quyết mâu thuẫn mà vẫn giữ được tình yêu và sự tôn trọng.
HỌC CÁCH CHỌN NGƯỜI ĐỂ ĐỒNG HÀNH
Trong cuộc sống, chúng ta không thể lựa chọn tất cả những người mình gặp, nhưng có thể lựa chọn những người mình muốn dành nhiều thời gian để đồng hành.
Hãy quan sát những người ở bên cạnh mình.
Sau một cuộc trò chuyện, bạn cảm thấy được động viên hay kiệt sức? Bạn được khuyến khích trở thành phiên bản tốt hơn hay luôn bị kéo vào than phiền, tiêu cực? Người đó có tôn trọng ranh giới của bạn không? Khi bạn gặp khó khăn, họ có biết lắng nghe không?
Không phải ai cũng cần trở thành bạn thân của chúng ta.
Có những người chỉ nên giữ ở mức xã giao. Có những mối quan hệ cần khoảng cách. Và cũng có những người chúng ta nên trân trọng vì họ mang đến sự tử tế, chân thành và những giá trị tốt đẹp.
Chọn môi trường sống cũng là một cách chăm sóc sức khỏe.
ĐỪNG CHỈ TÌM NGƯỜI TỐT, HÃY TRỞ THÀNH NGƯỜI TỐT
Một cộng đồng lành mạnh không thể được tạo nên chỉ bằng việc chờ người khác thay đổi.
Nếu muốn có những người biết lắng nghe, trước hết chúng ta hãy học cách lắng nghe.
Nếu muốn được tôn trọng, hãy biết tôn trọng.
Nếu muốn nhận được sự tử tế, hãy bắt đầu bằng một lời nói tử tế.
Đừng đợi người khác hỏi thăm mới quan tâm. Đừng đợi người khác xin lỗi mới biết tha thứ. Đừng đợi đến khi một người rời xa mới nhận ra họ từng quan trọng với mình.
Đôi khi xây dựng môi trường xã hội lành mạnh chỉ bắt đầu bằng những việc rất nhỏ: chào nhau khi gặp mặt, hỏi thăm một người đang mệt, cảm ơn khi được giúp đỡ, xin lỗi khi mình sai, không lan truyền chuyện chưa kiểm chứng và không dùng mạng xã hội để làm tổn thương người khác.
Những hành động nhỏ ấy, khi được nhiều người cùng thực hiện, sẽ tạo thành một văn hóa lớn.
MẠNG XÃ HỘI CŨNG LÀ MỘT MÔI TRƯỜNG SỐNG
Ngày nay, môi trường xã hội không chỉ nằm ngoài đời.
Chúng ta còn sống trong một “không gian xã hội số” thông qua Facebook, Zalo, TikTok, YouTube và nhiều nền tảng khác.
Mỗi ngày chúng ta nhìn thấy hàng trăm, thậm chí hàng nghìn thông tin. Nếu thường xuyên tiếp xúc với tranh cãi, tiêu cực, công kích và những nội dung gây lo âu, tâm trí cũng có thể trở nên mệt mỏi.
Vì vậy, hãy biết dọn dẹp môi trường số giống như dọn dẹp ngôi nhà của mình.
Theo dõi những người mang lại giá trị. Hạn chế những nội dung khiến mình liên tục tức giận hoặc bất an. Trước khi chia sẻ một thông tin, hãy kiểm tra nguồn. Trước khi bình luận một câu nặng lời, hãy tự hỏi: “Nếu người nhận câu này là cha mẹ, con cái hoặc người tôi yêu thương, tôi có muốn họ đọc nó không?”
Mạng xã hội sẽ trở nên tốt đẹp hơn nếu mỗi người chịu trách nhiệm với lời nói của chính mình.
ĐỪNG ĐỂ CÔ ĐƠN TRỞ THÀNH THÓI QUEN
Có những người sống giữa rất nhiều người nhưng vẫn cảm thấy cô đơn.
Họ có gia đình, có đồng nghiệp, có hàng trăm người kết nối trên mạng nhưng lại không có một người để thật lòng chia sẻ.
Vì thế, hãy chủ động xây dựng những kết nối có ý nghĩa.
Có thể là một cuộc điện thoại cho người bạn cũ. Một buổi uống trà với người thân. Một lần cùng nhau đi bộ. Một bữa cơm gia đình không điện thoại. Một hoạt động cộng đồng. Một nhóm học tập, đọc sách, thể thao hoặc thiện nguyện.
Không cần quá nhiều mối quan hệ. Quan trọng là có những mối quan hệ thật.
BIẾT ĐẶT RANH GIỚI CŨNG LÀ SỐNG LÀNH MẠNH
Xây dựng môi trường xã hội lành mạnh không có nghĩa là phải làm hài lòng tất cả mọi người.
Chúng ta có quyền nói “không” với những điều không phù hợp. Có quyền rời khỏi một cuộc trò chuyện khi nó trở nên xúc phạm. Có quyền giữ lại những thông tin riêng tư. Có quyền lựa chọn thời gian nghỉ ngơi và những người mình muốn tiếp xúc.
Một mối quan hệ tốt không phải là mối quan hệ không có giới hạn.
Tình yêu cần sự tôn trọng. Tình bạn cần sự tin cậy. Hợp tác cần sự rõ ràng. Và mọi mối quan hệ đều cần những ranh giới lành mạnh.
CÙNG NHAU TẠO RA MỘT CỘNG ĐỒNG KHỎE MẠNH
Một xã hội khỏe mạnh được tạo nên từ những gia đình khỏe mạnh. Một cộng đồng khỏe mạnh được tạo nên từ những con người biết sống có trách nhiệm với nhau.
Mỗi chúng ta có thể bắt đầu từ chính nơi mình đang sống.
Trong gia đình, hãy nói lời yêu thương nhiều hơn.
Trong công việc, hãy tôn trọng đồng nghiệp hơn.
Ngoài xã hội, hãy biết giúp đỡ khi có thể.
Trên mạng, hãy chia sẻ thông tin có ích và hạn chế những lời làm tổn thương người khác.
Khi gặp một người đang khó khăn, nếu không thể giúp họ giải quyết vấn đề, ít nhất hãy đừng làm vấn đề của họ nặng thêm.
Đó cũng là một cách chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
LỜI KẾT
Sức khỏe của một con người không chỉ được xây dựng trong phòng tập, nhà bếp hay phòng ngủ. Nó còn được xây dựng trong gia đình, nơi làm việc, tình bạn và cộng đồng.
Một môi trường xã hội lành mạnh không tự nhiên mà có. Nó được tạo nên từ hàng triệu hành động nhỏ: một lời nói tử tế, một lần lắng nghe, một sự tôn trọng, một cái nắm tay, một lời xin lỗi, một lời cảm ơn và đôi khi đơn giản chỉ là sự có mặt đúng lúc.
Hãy chọn những mối quan hệ giúp mình sống tốt hơn.
Hãy rời xa những điều liên tục làm mình tổn thương khi có thể.
Và quan trọng hơn, hãy trở thành một người mà khi người khác ở bên, họ cảm thấy được tôn trọng, được lắng nghe và được tiếp thêm sức mạnh.
Bởi một cuộc sống khỏe mạnh không chỉ là “tôi khỏe”, mà còn là “chúng ta cùng khỏe”.
Khi con người biết yêu thương nhau, cộng đồng sẽ trở thành nơi nâng đỡ mỗi cá nhân. Và khi mỗi cá nhân biết sống tử tế, chính họ đang góp một phần nhỏ để xây dựng một xã hội khỏe mạnh, nhân văn và đáng sống hơn.
English