SÁCH TRẮNG
XÃ HỘI PHI TẬP TRUNG
Mô hình xã hội của tự chủ cộng đồng • phân quyền • minh bạch • hợp tác • đổi mới
Tác giả: HENRYLE – LÊ ĐÌNH HẢI
LỜI MỞ ĐẦU
Từ xã hội tập trung đến xã hội phân tán quyền lực
- Bối cảnh hình thành tư tưởng xã hội phi tập trung
- Những giới hạn của mô hình quản trị quá tập trung
- Sự phát triển của Internet, AI, blockchain và kinh tế số
- Con người trong một xã hội có nhiều trung tâm quyền lực
- Mục tiêu của Sách trắng
- Tuyên ngôn về quyền tự chủ và trách nhiệm cộng đồng
PHẦN I — NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG
Chương 1. Khái niệm xã hội phi tập trung
- Định nghĩa
- Phạm vi áp dụng
- Phi tập trung không đồng nghĩa với vô chính phủ
- Quan hệ giữa tự do và trách nhiệm
Chương 2. Triết lý con người tự chủ
- Cá nhân
- Gia đình
- Cộng đồng
- Quyền và nghĩa vụ
Chương 3. Nguyên tắc phân quyền
- Phân quyền theo lãnh thổ
- Phân quyền theo chức năng
- Phân quyền theo cộng đồng
- Phân quyền bằng công nghệ
Chương 4. Quyền lực phải được kiểm soát
- Minh bạch
- Kiểm soát quyền lực
- Trách nhiệm giải trình
- Chống độc quyền quyền lực
Chương 5. Nguyên tắc subsidiarity
Những vấn đề có thể giải quyết ở cấp thấp hơn nên được giải quyết ở cấp đó; cấp cao hơn hỗ trợ và chỉ can thiệp khi cần thiết.
PHẦN II — KIẾN TRÚC XÃ HỘI PHI TẬP TRUNG
Chương 6. Mô hình nhiều trung tâm
Chương 7. Cộng đồng tự quản
Chương 8. Thành phố và khu dân cư tự chủ
Chương 9. Mạng lưới công dân
Chương 10. Tổ chức xã hội mở
Chương 11. Doanh nghiệp phi tập trung
Chương 12. Hợp tác xã thế hệ mới
PHẦN III — NHÀ NƯỚC TRONG XÃ HỘI PHI TẬP TRUNG
Chương 13. Nhà nước không biến mất
Phi tập trung là tái phân bổ quyền lực, không phải xóa bỏ nhà nước.
Chương 14. Chính quyền đa tầng
- Trung ương
- Vùng
- Tỉnh/thành
- Quận/huyện
- Phường/xã
- Cộng đồng
Chương 15. Chính quyền gần người dân
Chương 16. Ngân sách phân quyền
Chương 17. Dịch vụ công phân tán
Chương 18. Cơ chế giám sát xã hội
Chương 19. Quyền tiếp cận thông tin
Chương 20. Trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền
PHẦN IV — KINH TẾ PHI TẬP TRUNG
Chương 21. Nền kinh tế mạng lưới
Chương 22. Doanh nghiệp nhỏ và cộng đồng
Chương 23. Kinh tế địa phương
Chương 24. Chuỗi cung ứng phân tán
Chương 25. Tài chính cộng đồng
Chương 26. Tài sản số và blockchain
Chương 27. DAO và mô hình quản trị cộng đồng
Chương 28. Quyền sở hữu dữ liệu
Chương 29. Kinh tế sáng tạo
Chương 30. Không để phi tập trung trở thành độc quyền mới
PHẦN V — CÔNG NGHỆ VÀ HẠ TẦNG SỐ
Chương 31. Internet như hạ tầng xã hội
Chương 32. Danh tính số
Chương 33. Dữ liệu phân tán
Chương 34. AI phục vụ cộng đồng
Chương 35. Chính quyền số
Chương 36. Bỏ phiếu và tham vấn số
Chương 37. An ninh mạng
Chương 38. Quyền riêng tư
Chương 39. Khả năng chống kiểm duyệt và chống thao túng
Chương 40. Nguyên tắc công nghệ lấy con người làm trung tâm
PHẦN VI — XÃ HỘI, GIÁO DỤC VÀ VĂN HÓA
Chương 41. Giáo dục phi tập trung
Chương 42. Đại học và tri thức mở
Chương 43. Học tập suốt đời
Chương 44. Y tế cộng đồng phân tán
Chương 45. Văn hóa địa phương
Chương 46. Nghệ thuật và sáng tạo cộng đồng
Chương 47. Truyền thông đa trung tâm
Chương 48. Công dân số
Chương 49. Đạo đức trong xã hội phi tập trung
Chương 50. Xây dựng niềm tin xã hội
PHẦN VII — DÂN CHỦ VÀ THAM GIA CỘNG ĐỒNG
Chương 51. Công dân là chủ thể
Chương 52. Tham gia trực tiếp
Chương 53. Tham vấn cộng đồng
Chương 54. Hội đồng công dân
Chương 55. Quyền sáng kiến cộng đồng
Chương 56. Cơ chế đồng thuận
Chương 57. Bảo vệ nhóm thiểu số
Chương 58. Giải quyết xung đột
Chương 59. Trách nhiệm của người có quyền
Chương 60. Văn hóa đối thoại
PHẦN VIII — MÔ HÌNH THÍ ĐIỂM
Chương 61. Làng phi tập trung
Chương 62. Khu dân cư phi tập trung
Chương 63. Thành phố phi tập trung
Chương 64. Doanh nghiệp phi tập trung
Chương 65. Trường học phi tập trung
Chương 66. Hệ sinh thái nông nghiệp cộng đồng
Chương 67. Mô hình năng lượng cộng đồng
Chương 68. Mạng lưới y tế địa phương
Chương 69. Chợ và thương mại cộng đồng
Chương 70. Thành phố thông minh đa trung tâm
PHẦN IX — QUẢN TRỊ RỦI RO
Chương 71. Rủi ro phân mảnh
Chương 72. Rủi ro thông tin sai lệch
Chương 73. Rủi ro thao túng thuật toán
Chương 74. Rủi ro độc quyền công nghệ
Chương 75. Rủi ro tài chính
Chương 76. Rủi ro an ninh mạng
Chương 77. Rủi ro bất bình đẳng
Chương 78. Cơ chế kiểm toán độc lập
Chương 79. Cơ chế xử lý khủng hoảng
Chương 80. Giới hạn của phi tập trung
PHẦN X — KHUNG TRIỂN KHAI
Chương 81. Bộ nguyên tắc xã hội phi tập trung
Chương 82. Bộ tiêu chuẩn quản trị cộng đồng
Chương 83. Chỉ số phi tập trung
Chương 84. Chỉ số minh bạch
Chương 85. Chỉ số tham gia của công dân
Chương 86. Chỉ số tự chủ kinh tế
Chương 87. Chỉ số an toàn dữ liệu
Chương 88. Lộ trình 5 năm
Chương 89. Lộ trình 10 năm
Chương 90. Mô hình thí điểm và đánh giá
PHẦN XI — TẦM NHÌN
Chương 91. Xã hội mạng lưới
Chương 92. Thành phố của các cộng đồng
Chương 93. Kinh tế tự chủ và liên kết
Chương 94. Công dân toàn cầu và cộng đồng địa phương
Chương 95. AI trong quản trị tương lai
Chương 96. Nhà nước kiến tạo thay vì nhà nước tập trung
Chương 97. Từ quyền lực sang phục vụ
Chương 98. Từ mệnh lệnh sang hợp tác
Chương 99. Từ tập trung sang đa trung tâm
Chương 100. Tuyên ngôn Xã hội Phi tập trung
TUYÊN NGÔN XÃ HỘI PHI TẬP TRUNG
Một — Quyền lực phải được phân bổ và kiểm soát.
Hai — Cộng đồng có quyền tham gia vào những quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến mình.
Ba — Công nghệ phải phục vụ con người, không biến con người thành đối tượng bị kiểm soát.
Bốn — Dữ liệu phải được quản trị minh bạch, an toàn và có trách nhiệm.
Năm — Phi tập trung phải đi cùng pháp quyền.
Sáu — Tự do phải đi cùng trách nhiệm.
Bảy — Không một trung tâm quyền lực nào được trở thành độc quyền tuyệt đối.
Tám — Mọi mô hình phi tập trung phải bảo vệ quyền con người, phẩm giá con người và lợi ích công cộng.
PHỤ LỤC
Phụ lục 1
Bộ thuật ngữ Xã hội Phi tập trung.
Phụ lục 2
Mô hình tổ chức cộng đồng.
Phụ lục 3
Mẫu điều lệ cộng đồng.
Phụ lục 4
Bộ chỉ số đánh giá mức độ phi tập trung.
Phụ lục 5
Khung quản trị dữ liệu cộng đồng.
Phụ lục 6
Khung quản trị AI.
Phụ lục 7
Mô hình ngân sách cộng đồng.
Phụ lục 8
Bộ nguyên tắc minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Phụ lục 9
Các mô hình thí điểm.
Phụ lục 10
Lời kết của tác giả.
LỜI KẾT CỦA TÁC GIẢ
HENRYLE – LÊ ĐÌNH HẢI
Xã hội phi tập trung không phải là một lời kêu gọi phá bỏ trật tự. Đó là lời kêu gọi thiết kế lại trật tự theo hướng quyền lực được phân bổ hợp lý hơn, cộng đồng có tiếng nói lớn hơn, công dân có trách nhiệm hơn và công nghệ được sử dụng để mở rộng năng lực của con người.
Mục tiêu cuối cùng không phải là có thật nhiều trung tâm quyền lực, mà là xây dựng một xã hội trong đó không một trung tâm nào có thể tùy tiện áp đặt lên toàn bộ cộng đồng, đồng thời mọi cấp độ xã hội đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước những người mà mình phục vụ.
XÃ HỘI PHI TẬP TRUNG — NHIỀU TRUNG TÂM, MỘT NGUYÊN TẮC: CON NGƯỜI, PHÁP QUYỀN VÀ TRÁCH NHIỆM.
English