CHƯƠNG 4. BIẾT SAI NHƯNG VẪN CỐ CHẤP
Tại sao con người thường bảo vệ một quyết định sai chỉ vì đã đầu tư quá nhiều vào nó?
1. Biết mình sai nhưng không muốn thừa nhận
Có một nghịch lý rất lớn trong cuộc sống:
Con người đôi khi không tiếp tục một con đường vì nó đúng, mà vì họ đã đi quá xa trên con đường ấy.
Ban đầu, chúng ta lựa chọn bằng niềm tin.
Sau đó, chúng ta đầu tư thời gian, tiền bạc, công sức, cảm xúc và cả danh dự vào lựa chọn ấy.
Đến một lúc nào đó, dù nhận ra vấn đề, chúng ta vẫn không muốn dừng lại.
Không phải vì không nhìn thấy sai lầm.
Mà vì không muốn chấp nhận mình đã sai.
Chúng ta sợ người khác đánh giá.
Sợ bản thân thất vọng.
Sợ những gì đã bỏ ra trở thành vô nghĩa.
Và thế là chúng ta tiếp tục.
Một quyết định sai vốn chỉ gây ra một tổn thất.
Nhưng sự cố chấp có thể biến tổn thất ấy thành một chuỗi tổn thất lớn hơn.
2. Cái giá của “đã đầu tư quá nhiều”
Trong kinh doanh, có người biết một dự án không còn hiệu quả nhưng vẫn tiếp tục đổ tiền vào.
Trong công việc, có người biết mình không còn phù hợp nhưng vẫn cố gắng chịu đựng nhiều năm.
Trong một mối quan hệ, có người nhận ra hai người không còn chung hướng nhưng vẫn níu kéo chỉ vì đã ở bên nhau quá lâu.
Tất cả đều có chung một suy nghĩ:
“Tôi đã bỏ ra quá nhiều, bây giờ bỏ thì tiếc.”
Nhưng hãy thử đặt một câu hỏi khác:
“Nếu hôm nay tôi chưa đầu tư gì vào việc này, tôi có lựa chọn nó không?”
Nếu câu trả lời là “không”, chúng ta cần suy nghĩ thật nghiêm túc.
Những gì đã mất thuộc về quá khứ.
Điều chúng ta cần quyết định là có nên tiếp tục trả thêm giá trong tương lai hay không.
3. Cái tôi thường đứng sau sự cố chấp
Một trong những nguyên nhân khiến con người khó quay đầu chính là cái tôi.
Chúng ta muốn mình đúng.
Muốn người khác công nhận.
Muốn chứng minh rằng lựa chọn của mình không sai.
Vì vậy, đôi khi chúng ta không còn bảo vệ mục tiêu.
Chúng ta đang bảo vệ hình ảnh của mình.
Một người lãnh đạo có thể biết chiến lược đang không hiệu quả nhưng ngại thay đổi vì sợ nhân viên mất niềm tin.
Một người từng tuyên bố rất mạnh mẽ về một quyết định có thể tiếp tục bảo vệ quyết định đó chỉ vì không muốn thừa nhận mình đã đánh giá sai.
Nhưng thực tế là:
Thừa nhận sai không làm con người nhỏ đi.
Ngược lại, nó cho thấy người đó đủ trưởng thành để đặt sự thật cao hơn cái tôi.
4. Sợ mất những gì đã có
Con người thường sợ mất hơn là mong đạt được.
Khi đã có một công việc, một vị trí, một mối quan hệ hay một khoản đầu tư, chúng ta thường cố giữ nó, ngay cả khi nó không còn phù hợp.
Bởi chúng ta nghĩ:
“Nếu bỏ thì tôi còn gì?”
Nhưng đôi khi câu hỏi cần đặt ra là:
“Nếu tiếp tục, tôi sẽ mất thêm điều gì?”
Có thể là sức khỏe.
Có thể là thời gian.
Có thể là tiền bạc.
Có thể là niềm tin.
Có thể là cơ hội mới.
Có thể là sự bình an.
Một cánh cửa không phù hợp nếu cứ đứng mãi trước đó sẽ khiến chúng ta không còn thời gian để nhìn thấy những cánh cửa khác.
5. Sai lầm không đáng sợ bằng việc không chịu học từ sai lầm
Không ai có thể bảo đảm mọi quyết định đều chính xác.
Sai là điều có thể xảy ra.
Nhưng sau khi sai, chúng ta có quyền lựa chọn.
Một là phủ nhận.
Hai là đổ lỗi.
Ba là học hỏi.
Người trưởng thành không cố chứng minh rằng mình chưa từng sai.
Họ tìm cách hiểu:
-
Tôi đã sai ở đâu?
-
Vì sao tôi sai?
-
Dấu hiệu nào tôi đã bỏ qua?
-
Tôi cần thay đổi điều gì?
-
Nếu làm lại, tôi sẽ làm khác ra sao?
Khi đó, sai lầm trở thành học phí.
Một khoản học phí chỉ thực sự đáng giá khi chúng ta không phải trả lại nó lần thứ hai cho cùng một bài học.
6. Biết dừng đúng lúc là một loại trí tuệ
Có người nghĩ rằng kiên trì nghĩa là không bao giờ dừng lại.
Nhưng kiên trì và cố chấp không giống nhau.
Kiên trì là tiếp tục khi mục tiêu còn đúng và phương pháp cần được cải thiện.
Cố chấp là tiếp tục chỉ vì không muốn thừa nhận mình sai.
Kiên trì cần bản lĩnh.
Nhưng biết dừng đúng lúc cũng cần bản lĩnh.
Một người biết thay đổi chiến lược không có nghĩa là thiếu kiên định.
Một người biết rời khỏi một mối quan hệ không lành mạnh không có nghĩa là yếu đuối.
Một người biết đóng lại một dự án không hiệu quả không có nghĩa là thất bại.
Đôi khi, đó chính là khả năng bảo vệ tương lai bằng cách chấp nhận sự thật của hiện tại.
7. Đừng để quá khứ điều khiển tương lai
Thời gian đã qua không thể lấy lại.
Tiền đã mất không thể quay về.
Những cơ hội đã bỏ lỡ không thể sống lại.
Nhưng chúng ta vẫn có quyền quyết định điều gì xảy ra tiếp theo.
Đừng vì đã đi sai một đoạn đường mà bắt buộc phải đi sai cả hành trình.
Đừng vì từng tin một người mà phải tiếp tục tin khi thực tế đã thay đổi.
Đừng vì từng lựa chọn một mục tiêu mà phải theo đuổi nó suốt đời.
Con người có quyền cập nhật lựa chọn của mình khi có thêm thông tin.
Đó không phải là thiếu nhất quán.
Đó là trưởng thành.
8. Hãy học cách nói: “Tôi đã sai”
Ba từ này đôi khi rất khó nói:
“Tôi đã sai.”
Nhưng chính ba từ ấy có thể mở ra một cánh cửa mới.
Nói “tôi đã sai” không làm mất đi những gì đã trải qua.
Nó giúp chúng ta nhìn những trải nghiệm ấy bằng một góc nhìn khác.
Không còn là:
“Tôi đã mất tất cả.”
Mà là:
“Tôi đã trả một cái giá để hiểu điều gì không phù hợp.”
Không còn là:
“Tôi thất bại.”
Mà là:
“Tôi đã có thêm dữ liệu để lựa chọn tốt hơn.”
Không còn là:
“Tôi phải tiếp tục vì đã đi quá xa.”
Mà là:
“Tôi sẽ không để những gì đã mất buộc mình phải mất thêm.”
9. Quay đầu trước khi cái giá quá lớn
Có những sai lầm càng sớm nhận ra thì càng dễ sửa.
Một khoản đầu tư có thể dừng trước khi tổn thất lớn hơn.
Một chiến lược có thể thay đổi trước khi doanh nghiệp gặp khủng hoảng.
Một mối quan hệ có thể được đối thoại trước khi tổn thương trở nên sâu sắc.
Một thói quen xấu có thể được thay đổi trước khi trở thành lối sống.
Vì vậy, hãy tập cho mình một thói quen:
Định kỳ nhìn lại con đường đang đi.
Không phải để nghi ngờ mọi quyết định.
Mà để chắc rằng chúng ta vẫn đang đi đúng hướng.
10. Lời kết
Cố chấp đôi khi bắt đầu bằng một điều rất con người:
Sợ thừa nhận mình sai.
Nhưng sự thật không thay đổi chỉ vì chúng ta không muốn nhìn vào nó.
Một quyết định sai không đáng sợ.
Đáng sợ là biết sai nhưng vẫn tiếp tục chỉ vì sĩ diện, vì tiếc những gì đã đầu tư, vì sợ người khác đánh giá hoặc vì không đủ dũng khí để bắt đầu lại.
Hãy nhớ:
Không phải cứ đi tiếp mới là mạnh mẽ.
Có khi dừng lại mới là bản lĩnh.
Không phải cứ giữ mới là trân trọng.
Có khi buông đúng lúc mới là khôn ngoan.
Không phải cứ bảo vệ quyết định cũ mới là kiên định.
Có khi thay đổi mới là trưởng thành.
Đừng để những gì đã mất trong quá khứ
trở thành lý do khiến bạn tiếp tục đánh mất tương lai.
Khi biết mình sai,
hãy đủ can đảm để sửa.
Khi biết mình lạc đường,
hãy đủ bản lĩnh để quay đầu.
Quay đầu là bờ.
Và đôi khi, quay đầu sớm chính là cách giữ lại những điều quý giá nhất của cuộc đời.
English