HNI 18-9

CHƯƠNG 3: THỊ TRƯỜNG KINH TẾ TRI THỨC

Từ sách số, audiobook đến nền kinh tế của người sáng tạo

Thế giới đang bước vào một giai đoạn mà tri thức không chỉ được lưu giữ trong sách giấy, thư viện hay trường học.

 

Tri thức đang trở thành một dòng chảy liên tục trên môi trường số.

 

Một cuốn sách có thể được đọc trên điện thoại. Một chương sách có thể được chuyển thành audiobook. Một ý tưởng trong sách có thể trở thành video ngắn, podcast, bài viết, khóa học hoặc một cuộc thảo luận trong cộng đồng.

 

Sự thay đổi đó đang tạo ra một thị trường mới: thị trường kinh tế tri thức số.

 

Trong thị trường này, giá trị không chỉ nằm ở việc tạo ra một sản phẩm nội dung. Giá trị còn nằm ở khả năng sở hữu, quản lý, phân phối, tái sử dụng, kết nối và phát triển nội dung trong nhiều hình thức khác nhau.

 

Đây chính là không gian mà HBook hướng tới.

 

1. Xu hướng đọc sách số

 

Sự phát triển của Internet và thiết bị di động đã làm thay đổi cách con người tiếp cận sách.

 

Người đọc ngày nay có thể mang theo hàng trăm hoặc hàng nghìn đầu sách trên một thiết bị nhỏ.

 

Họ có thể tìm kiếm nhanh một nội dung, đánh dấu một đoạn văn, ghi chú, đồng bộ dữ liệu và chuyển đổi giữa nhiều thiết bị.

 

Sách số vì thế không còn chỉ là phiên bản điện tử của sách giấy.

 

Nó đang trở thành một phần của hệ sinh thái nội dung số.

 

Dữ liệu của ngành xuất bản Hoa Kỳ cho thấy thị trường sách vẫn có sự hiện diện lớn của sách in, nhưng các định dạng số tiếp tục giữ vai trò đáng kể. Theo Association of American Publishers, năm 2025, doanh thu Digital Audio và eBook chiếm 14,2% tổng doanh thu xuất bản sách và tài liệu khóa học tại Mỹ; riêng Digital Audio đạt khoảng 2,5 tỷ USD và eBook khoảng 2,2 tỷ USD.

 

Những con số này không đại diện cho toàn bộ thế giới, nhưng cho thấy một điều quan trọng:

 

Thị trường sách đang tồn tại đồng thời ở nhiều định dạng.

 

Sách giấy không biến mất chỉ vì sách số phát triển.

 

Ngược lại, người dùng có thêm lựa chọn.

 

Có người thích cảm giác cầm sách giấy.

 

Có người thích đọc trên điện thoại.

 

Có người sử dụng máy đọc sách.

 

Có người thích nghe audiobook.

 

Vì vậy, chiến lược của một nền tảng tri thức hiện đại không nhất thiết phải đặt “sách giấy” và “sách số” vào thế đối lập.

Điều quan trọng hơn là tạo ra nhiều phương thức để tri thức tiếp cận người dùng.

 

Đây là cơ hội để HBook xây dựng trải nghiệm đọc và tiếp nhận tri thức phù hợp với đời sống số.

 

2. Audiobook và nội dung âm thanh

 

Nếu eBook mở rộng không gian đọc thì audiobook mở rộng thời gian tiếp nhận tri thức.

 

Đây là một khác biệt rất quan trọng.

 

Một người không thể vừa lái xe vừa đọc sách.

 

Nhưng họ có thể nghe một cuốn sách trong điều kiện phù hợp và an toàn.

 

Một người đang đi bộ, tập luyện, làm việc nhà hoặc di chuyển có thể dành một phần thời gian đó để tiếp nhận nội dung âm thanh.

 

Audiobook vì thế không đơn giản là “sách được đọc thành tiếng”.

 

Nó tạo ra một phương thức trải nghiệm nội dung khác.

 

Dữ liệu AAP cho thấy doanh thu Digital Audio tại thị trường xuất bản Mỹ năm 2024 tăng 22,5%, đạt khoảng 2,4 tỷ USD; trong giai đoạn 2020–2024, doanh thu Digital Audio tăng 78,1%.

 

Sang năm 2025, Digital Audio tiếp tục tăng 5,3%, đạt khoảng 2,5 tỷ USD theo báo cáo thường niên của AAP.

 

Những dữ liệu này cho thấy âm thanh đang trở thành một định dạng quan trọng trong hệ sinh thái nội dung.

 

Với HBook, audiobook có thể trở thành một trong những trụ cột phát triển nội dung.

 

Một cuốn sách có thể có nhiều cách tiếp cận:

 

Đọc bằng mắt.

Nghe bằng tai.

Tìm kiếm bằng công nghệ.

Trao đổi thông qua cộng đồng.

 

Từ đó, sách không còn bị giới hạn bởi một phương thức tiêu thụ duy nhất.

 

3. Từ nền kinh tế nội dung đến Creator Economy

 

Một thay đổi lớn khác của thời đại số là sự phát triển của Creator Economy – nền kinh tế người sáng tạo.

 

Trước đây, để xuất bản một nội dung đến đông đảo công chúng, người sáng tạo thường phải phụ thuộc vào các tổ chức xuất bản, truyền thông hoặc hệ thống phân phối truyền thống.

 

Ngày nay, Internet đã mở ra nhiều con đường mới.

 

Một chuyên gia có thể viết sách.

 

Một doanh nhân có thể xây dựng thương hiệu cá nhân bằng nội dung.

 

Một giáo viên có thể tạo bài giảng số.

 

Một người có kinh nghiệm thực tế có thể viết lại hành trình của mình.

 

Một tác giả có thể kết hợp sách, podcast, video và cộng đồng để xây dựng thương hiệu.

 

Theo cách đó, người sáng tạo trở thành một chủ thể kinh tế mới.

 

Họ không chỉ tạo ra nội dung.

 

Họ có thể xây dựng thương hiệu cá nhân, cộng đồng độc giả và nhiều nguồn doanh thu xoay quanh tài sản trí tuệ của mình.

WIPO cũng ghi nhận rằng môi trường kỹ thuật số đã làm thay đổi cách nội dung sáng tạo được tiếp thị, phân phối, cung cấp và sử dụng; người dùng ngày nay có thể đồng thời trở thành người tiêu dùng, nhà sản xuất, người sáng tạo và nhà phân phối nội dung.

 

Đây là một chuyển dịch rất đáng chú ý đối với ngành sách.

 

Một tác giả không nhất thiết chỉ có “một cuốn sách”.

 

Một tác giả có thể xây dựng một hệ sinh thái nội dung.

 

Một cuốn sách có thể là tài sản trung tâm.

 

Từ đó phát triển audiobook, podcast, video, bài viết, chương trình giao lưu và cộng đồng.

 

HBook có thể trở thành một trong những môi trường để mô hình đó được tổ chức và phát triển.

 

4. Kinh tế bản quyền và nội dung số

 

Khi nội dung chuyển lên môi trường số, một vấn đề trở nên đặc biệt quan trọng:

 

Ai sở hữu nội dung? Ai được phép sử dụng? Ai được hưởng lợi từ việc sử dụng nội dung?

 

Trong thế giới số, một nội dung có thể được sao chép và phân phối với tốc độ rất nhanh.

 

Điều này tạo ra cơ hội lớn về khả năng tiếp cận, nhưng đồng thời đặt ra những yêu cầu nghiêm túc về bản quyền và cấp phép.

 

WIPO xác định bản quyền là một quyền sở hữu trí tuệ đặc biệt quan trọng đối với ngành xuất bản. Nhà xuất bản thường phải có được các quyền phù hợp từ tác giả để sao chép, phân phối và khai thác tác phẩm.

 

Trong môi trường kỹ thuật số, việc quản lý quyền còn phức tạp hơn bởi nội dung có thể được khai thác trên nhiều định dạng và nhiều thị trường.

 

Một tác phẩm có thể có:

 

- Quyền xuất bản sách điện tử.

- Quyền phát hành audiobook.

- Quyền dịch sang ngôn ngữ khác.

- Quyền phân phối theo khu vực.

- Quyền sử dụng trong giáo dục.

- Quyền cấp phép cho doanh nghiệp.

- Quyền chuyển thể sang các định dạng nội dung khác.

 

Vì vậy, bản quyền không chỉ là vấn đề pháp lý.

 

Nó còn là một cấu phần của mô hình kinh tế nội dung.

 

WIPO cũng lưu ý rằng công nghệ số đang tạo ra những hình thức cấp phép mới, giúp xác định bên cấp quyền, bên nhận quyền và hỗ trợ các quy trình hợp đồng, thanh toán và phân phối nội dung.

 

Đây là nền tảng quan trọng để HBook định hướng xây dựng hệ thống quản lý tác giả, tác phẩm, phiên bản và quyền khai thác nội dung một cách minh bạch.

 

5. Tri thức trở thành tài sản

Trong nền kinh tế truyền thống, tài sản thường được nhìn thấy dưới dạng nhà cửa, máy móc, hàng hóa hoặc tiền vốn.

 

Trong nền kinh tế tri thức, một tài sản quan trọng khác là tài sản trí tuệ.

 

Một cuốn sách là tài sản nội dung.

 

Một bài giảng là tài sản tri thức.

 

Một phương pháp làm việc có thể trở thành nội dung đào tạo.

 

Một câu chuyện kinh doanh có thể trở thành một cuốn sách.

 

Một thương hiệu cá nhân có thể được xây dựng từ hàng nghìn nội dung được tạo ra trong nhiều năm.

 

Điều quan trọng là những tài sản đó cần được tạo lập, quản lý và khai thác một cách phù hợp với pháp luật và thỏa thuận quyền sử dụng.

 

Đây chính là tư tưởng “Biến tri thức thành tài sản” trong chiến lược HBook.

 

Không phải biến tri thức thành tài sản theo nghĩa biến mọi kiến thức thành hàng hóa.

 

Mà là nhận diện giá trị của tri thức, giúp người tạo ra tri thức có thể lưu giữ, xuất bản, quản lý quyền và phát triển những giá trị hợp pháp từ tác phẩm của mình.

 

6. Cơ hội của HBook trong nền kinh tế tri thức

 

Nhìn từ bốn xu hướng lớn – sách số, audiobook, Creator Economy và kinh tế bản quyền – có thể thấy thị trường đang chuyển từ mô hình “một cuốn sách – một sản phẩm” sang cách tiếp cận rộng hơn:

 

Một ý tưởng → một tác phẩm → nhiều định dạng → nhiều điểm tiếp xúc → một cộng đồng.

 

Đây là khoảng không gian chiến lược mà HBook hướng tới.

 

HBook có thể kết nối nhiều nhóm đối tượng:

 

Tác giả cần một môi trường để phát triển tác phẩm và thương hiệu.

 

Người đọc cần nội dung phù hợp và trải nghiệm thuận tiện.

 

Người nghe cần audiobook và nội dung âm thanh.

 

Doanh nghiệp cần nguồn tri thức phục vụ đào tạo.

 

Trường học và cộng đồng cần môi trường học tập và chia sẻ.

 

Nhà xuất bản và đối tác cần các kênh phân phối và khai thác nội dung số phù hợp.

 

Nếu được tổ chức tốt, những nhóm này không hoạt động riêng lẻ mà tạo thành một mạng lưới giá trị.

 

7. Thị trường của HBook không chỉ là thị trường sách

 

Đây là điểm cần được nhấn mạnh trong chiến lược thương hiệu.

 

HBook không nên tự giới hạn mình trong khái niệm “thị trường bán sách”.

 

Không gian lớn hơn là thị trường tri thức và nội dung số.

 

Ở đó, sách là một điểm khởi đầu.

 

Audiobook là một định dạng.

 

Tác giả là người sáng tạo.

 

Cộng đồng là môi trường kết nối.

 

Công nghệ là hạ tầng hỗ trợ.

Bản quyền là nền tảng bảo vệ và quản lý giá trị.

 

Dữ liệu giúp hiểu hành vi người dùng.

 

AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, khám phá và cá nhân hóa trải nghiệm.

 

Tất cả cùng hướng tới một mục tiêu:

 

Đưa tri thức đến đúng người, đúng thời điểm và bằng phương thức phù hợp.

 

8. Từ thị trường hôm nay đến tầm nhìn HBook

 

Nền kinh tế tri thức đang mở ra một cách nhìn mới về giá trị.

 

Một người có kiến thức có thể trở thành người sáng tạo.

 

Một người sáng tạo có thể trở thành tác giả.

 

Một tác giả có thể xây dựng cộng đồng.

 

Một cộng đồng có thể tạo ra nhu cầu học tập mới.

 

Và nhu cầu học tập mới lại thúc đẩy những nội dung mới được tạo ra.

 

Đó là một vòng tuần hoàn.

 

HBook hướng tới việc tham gia vào vòng tuần hoàn đó bằng cách kết nối sách – tác giả – công nghệ – người đọc – người nghe – cộng đồng.

 

Tầm nhìn này cũng phù hợp với xu hướng rộng hơn của kinh tế sáng tạo. Tại Việt Nam, WIPO và các cơ quan trong nước đã triển khai Mô hình Dữ liệu Kinh tế Sáng tạo (CEDM) nhằm tăng cường cơ sở dữ liệu và đo lường đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo; sáng kiến được công bố tại Hà Nội vào năm 2025