SÁCH TRẮNG DRHOUSES – NGÔI NHÀ TẠO GIÁ TRỊ PHẦN I – TRIẾT LÝ NGÔI NHÀ TẠO GIÁ TRỊ CHƯƠNG 2 TỪ “XÂY NHÀ” ĐẾN “KIẾN TẠO GIÁ TRỊ” “Một ngôi nhà có thể được xây trong vài tháng hoặc vài năm, nhưng những quyết định tạo nên nó có thể ảnh hưởng đến cuộc sống của một gia đình trong nhiều thập kỷ. Vì vậy, trước khi nghĩ đến việc xây bao nhiêu mét vuông, hãy nghĩ đến việc mỗi mét vuông ấy sẽ tạo ra giá trị gì.” MỞ ĐẦU Trong một thời gian dài, khi nói đến việc làm nhà, chúng ta thường sử dụng một cụm từ rất quen thuộc: “xây nhà”. Xây nhà thường được hiểu là chuẩn bị đất, tìm mẫu, tính chi phí, mua vật liệu, thuê đội thi công và hoàn thành một công trình để ở. Nhưng trong tư duy “Ngôi nhà tạo giá trị”, như thế vẫn chưa đủ. Một ngôi nhà không chỉ là tập hợp của bê tông, thép, gạch, kính và đồ nội thất. Đó là nơi con người sẽ dành một phần rất lớn cuộc đời; nơi trẻ em lớn lên, cha mẹ già đi, gia đình gặp gỡ, ký ức được hình thành và tài sản được tích lũy. Vì thế, câu hỏi không nên chỉ là: “Xây ngôi nhà này như thế nào?” Mà cần đi xa hơn: “Ngôi nhà này sẽ tạo ra những giá trị gì trong 10 năm, 20 năm hay lâu hơn?” Đó chính là bước chuyển từ tư duy “xây nhà” sang tư duy “kiến tạo giá trị”. 1. XÂY NHÀ LÀ MỘT HOẠT ĐỘNG – KIẾN TẠO GIÁ TRỊ LÀ MỘT TƯ DUY Xây dựng tập trung vào việc tạo nên công trình vật chất. Kiến tạo giá trị bắt đầu từ câu hỏi công trình ấy phục vụ ai, phục vụ điều gì và tồn tại để làm gì. Hai ngôi nhà có thể cùng diện tích, cùng mức đầu tư và sử dụng những vật liệu tương đương nhưng giá trị tạo ra hoàn toàn khác nhau. Một căn nhà có thể có rất nhiều phòng nhưng các thành viên hiếm khi gặp nhau. Một căn khác nhỏ hơn nhưng được tổ chức hợp lý, có ánh sáng, cây xanh, không gian chung ấm áp và những khoảng riêng tư vừa đủ. Sự khác biệt không nhất thiết nằm ở số tiền. Nó nằm ở tư duy thiết kế. “Xây nhà” thường hỏi: Cần bao nhiêu phòng? Xây bao nhiêu tầng? Dùng vật liệu gì? “Kiến tạo giá trị” hỏi thêm: Con người sẽ sống như thế nào? Không gian nào tạo nên sự gắn kết? Đâu là nơi nuôi dưỡng sức khỏe và tinh thần? Công trình sẽ thích ứng thế nào khi gia đình thay đổi? Giá trị của tài sản sẽ được bảo vệ ra sao? Khi câu hỏi thay đổi, chất lượng của quyết định cũng thay đổi. 2. NGÔI NHÀ LÀ MỘT KHOẢN ĐẦU TƯ DÀI HẠN Đối với phần lớn gia đình, ngôi nhà là một trong những khoản đầu tư lớn nhất của cuộc đời. Nhưng giá trị đầu tư của nhà ở không chỉ nằm ở giá đất hay giá bán. Một ngôi nhà tạo ra nhiều loại lợi ích. Nó cung cấp nơi ở. Nó giảm hoặc phát sinh chi phí vận hành. Nó có thể tạo dòng tiền. Nó có thể thích ứng thành văn phòng, nơi kinh doanh hoặc không gian cho thuê. Nó có thể giữ giá trị tốt hơn nếu công năng hợp lý, kiến trúc có bản sắc và chất lượng xây dựng được kiểm soát. Ngược lại, một công trình đầu tư thiếu tính toán có thể khiến chủ nhà phải trả chi phí nhiều lần. Chi phí sửa mặt bằng. Chi phí chống nóng. Chi phí chống thấm. Chi phí cải tạo hệ thống điện nước. Chi phí phá bỏ những phần đã xây nhưng không sử dụng hiệu quả. Vì vậy, tiết kiệm trong xây dựng không có nghĩa là chi ít nhất. Tiết kiệm thông minh là: Đầu tư đúng thứ. Đúng thời điểm. Đúng mức độ. Và tạo ra giá trị lâu dài. 3. THIẾT KẾ TRƯỚC KHI XÂY DỰNG Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của tư duy kiến tạo giá trị là: Những quyết định rẻ nhất để thay đổi là những quyết định còn nằm trên bản vẽ. Di chuyển một bức tường trên máy tính có thể chỉ mất vài phút. Di chuyển nó sau khi đã xây có thể mất nhiều ngày, tiền bạc và vật liệu. Thay đổi vị trí một hộp kỹ thuật trong thiết kế tương đối đơn giản. Nhưng nếu hệ thống điện nước đã được thi công, việc thay đổi có thể ảnh hưởng đến nhiều hạng mục khác. Thiết kế vì thế không phải một khoản chi phí phụ trước khi xây dựng. Nó là công cụ giúp kiểm soát những khoản chi phí lớn hơn sau đó. Một quy trình đúng cần đi từ: Khảo sát → xác định nhu cầu → tư vấn ý tưởng → thiết kế → phối hợp kỹ thuật → dự toán → thi công. Không nên đảo ngược quy trình bằng cách xây trước rồi giải quyết vấn đề sau. Ngôi nhà càng được suy nghĩ kỹ trước khi xây, khả năng sửa sai bằng vật chất càng giảm. 4. GIÁ TRỊ BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG CÂU HỎI ĐÚNG Trước khi đặt bút thiết kế, chủ đầu tư và kiến trúc sư cần cùng nhau trả lời những câu hỏi căn bản. Ai sẽ sống trong ngôi nhà? Gia đình hiện tại có bao nhiêu người? Mười năm nữa có thể thay đổi thế nào? Có người cao tuổi không? Có trẻ nhỏ không? Gia đình thường sinh hoạt chung ở đâu? Có làm việc tại nhà không? Có nhu cầu kinh doanh hay cho thuê không? Mức đầu tư thực tế là bao nhiêu? Điều gì quan trọng nhất: diện tích, sân vườn, riêng tư, hình ảnh, khả năng tạo dòng tiền hay sự linh hoạt? Không có một ngôi nhà lý tưởng cho tất cả mọi người. Một thiết kế tốt phải bắt đầu từ con người cụ thể. Kiến trúc không nên bắt con người thích nghi với ngôi nhà. Ngôi nhà phải được tổ chức để hỗ trợ cuộc sống của con người. 5. MỖI MÉT VUÔNG PHẢI CÓ LÝ DO ĐỂ TỒN TẠI Diện tích lớn không tự động tạo ra chất lượng sống cao. Một ngôi nhà 300 m² nhưng có nhiều hành lang, phòng bỏ trống và không gian khó sử dụng có thể kém hiệu quả hơn một ngôi nhà 180 m² được tổ chức tốt. Mỗi mét vuông xây dựng đều có chi phí. Chi phí kết cấu. Chi phí hoàn thiện. Chi phí chiếu sáng. Chi phí điều hòa. Chi phí vệ sinh. Chi phí bảo trì. Vì vậy, trước khi tăng diện tích, hãy hỏi: Không gian này phục vụ hoạt động gì? Nó được sử dụng bao nhiêu lần? Có thể dùng chung với chức năng khác không? Có cần xây kín hay có thể là sân, hiên hoặc khoảng bán ngoài trời? Tối ưu diện tích không phải làm nhà nhỏ đi. Đó là làm cho diện tích trở nên có ý nghĩa hơn. 6. XÂY ÍT HƠN ĐÔI KHI TẠO RA NHIỀU GIÁ TRỊ HƠN Một trong những nghịch lý của kiến trúc là khoảng trống cũng có giá trị. Nếu xây kín toàn bộ khu đất, chúng ta có thể có thêm diện tích sàn nhưng mất đi ánh sáng, thông gió, cây xanh và khoảng thở. Một sân nhỏ có thể không được tính như một phòng nhưng lại mang ánh sáng đến nhiều phòng. Một khoảng thông tầng làm giảm diện tích sàn nhưng tạo kết nối giữa các tầng. Một mái hiên không phải phòng ở nhưng tạo vùng chuyển tiếp quý giá giữa trong và ngoài. Một khu vườn chiếm đất nhưng có thể tạo giá trị cho toàn bộ ngôi nhà. Vì vậy, bài toán kiến trúc không phải: “Có thể xây được bao nhiêu?” Mà là: “Nên xây bao nhiêu để tổng giá trị đạt mức tốt nhất?” Đôi khi, giá trị lớn nhất của một mảnh đất nằm ở phần chúng ta quyết định không xây. 7. TƯ DUY VÒNG ĐỜI THAY CHO TƯ DUY NGÀY BÀN GIAO Nhiều công trình được đánh giá vào ngày hoàn thành. Nhưng ngày bàn giao chỉ là ngày đầu tiên của cuộc đời ngôi nhà. Sau đó là hàng nghìn ngày vận hành. Điện được tiêu thụ. Nước được sử dụng. Máy móc cần bảo trì. Vật liệu chịu nắng mưa. Gia đình thay đổi. Công nghệ thay đổi. Một thiết kế tốt phải nhìn xa hơn khoảnh khắc chụp ảnh hoàn thiện. Vật liệu này sau mười năm sẽ như thế nào? Hệ thống này có dễ sửa chữa không? Không gian có thể thay đổi chức năng không? Thiết bị có thể nâng cấp không? Mặt đứng có dễ bảo trì không? Chi phí vòng đời đôi khi lớn hơn rất nhiều khoản chênh lệch đầu tư ban đầu. Vì vậy, kiến tạo giá trị là thiết kế cho cả thời gian. 8. TỪ “NHÀ ĐẸP” ĐẾN “NHÀ SỐNG TỐT” Cái đẹp rất quan trọng. Con người cần cái đẹp. Nhưng vẻ đẹp của kiến trúc không nên chỉ tồn tại trong hình ảnh. Một căn nhà đẹp trên ảnh nhưng nóng, thiếu ánh sáng, khó vệ sinh hay bất tiện trong sử dụng chưa phải một thiết kế thành công. Kiến trúc tốt cần đẹp bằng nhiều giác quan. Đẹp khi nhìn. Dễ chịu khi chạm. Thoải mái khi thở. Yên tĩnh khi nghỉ ngơi. Thuận tiện khi di chuyển. Ấm áp khi gia đình tụ họp. Cái đẹp lúc ấy không còn là lớp trang trí. Nó trở thành một phần của trải nghiệm sống. Một ngôi nhà thực sự đẹp là ngôi nhà khiến người sống trong đó cảm thấy cuộc sống của mình tốt hơn. 9. TỪ CHI PHÍ XÂY DỰNG ĐẾN GIÁ TRỊ TÀI SẢN Một công trình có giá xây dựng. Nhưng một ngôi nhà có giá trị tài sản. Hai khái niệm không hoàn toàn giống nhau. Chi phí xây dựng phản ánh số tiền bỏ ra để tạo nên công trình. Giá trị tài sản còn chịu ảnh hưởng bởi vị trí, công năng, chất lượng kiến trúc, chất lượng thi công, khả năng vận hành, khả năng thích ứng và nhiều yếu tố khác. Một thiết kế hợp lý có thể giúp tài sản dễ sử dụng hơn, dễ cho thuê hơn hoặc phù hợp với nhiều nhu cầu hơn. Ngược lại, một công trình quá cá biệt, khó cải tạo hoặc có công năng bất hợp lý có thể hạn chế khả năng sử dụng về sau. Vì vậy, thiết kế không chỉ phục vụ chủ nhà hôm nay. Trong một số trường hợp, nó còn cần nghĩ đến người sử dụng của ngày mai. 10. NGÔI NHÀ CÓ THỂ TẠO DÒNG TIỀN Một ngôi nhà không nhất thiết chỉ tiêu tiền. Nếu được quy hoạch từ đầu, một phần công trình có thể phục vụ cho thuê, kinh doanh, văn phòng, homestay hoặc các chức năng phù hợp khác. Điều quan trọng là khả năng này phải được tính từ giai đoạn thiết kế. Lối vào có độc lập không? Hệ thống điện nước có thể tách không? Không gian riêng tư của gia đình có bị ảnh hưởng không? Có thể thay đổi công năng mà không phá bỏ quá nhiều không? Một công trình linh hoạt có nhiều cơ hội tạo giá trị hơn một công trình bị đóng cứng vào một kịch bản duy nhất. Tuy nhiên, tạo dòng tiền không phải mục tiêu bắt buộc của mọi ngôi nhà. Điều quan trọng là kiến trúc phải phục vụ đúng mục tiêu của chủ đầu tư. 11. KIẾN TẠO GIÁ TRỊ CHO CON NGƯỜI Cuối cùng, mọi giá trị của ngôi nhà đều quay về con người. Một căn phòng đầy ánh sáng giúp buổi sáng dễ chịu hơn. Một khu bếp hợp lý làm công việc hằng ngày nhẹ nhàng hơn. Một khu vườn tạo nơi trẻ em chơi và người lớn nghỉ. Một phòng ngủ yên tĩnh giúp cơ thể phục hồi. Một bàn ăn đủ ấm áp giúp gia đình ngồi lại cùng nhau. Những giá trị ấy khó quy đổi hoàn toàn thành tiền. Nhưng chúng chính là lý do sâu xa khiến con người xây nhà. Ngôi nhà không chỉ chứa cuộc sống. Nó âm thầm định hình cuộc sống. 12. KIẾN TẠO GIÁ TRỊ CHO MÔI TRƯỜNG Mỗi công trình đều sử dụng tài nguyên. Đất. Vật liệu. Nước. Năng lượng. Vì vậy, kiến tạo giá trị không thể chỉ tính phần lợi ích bên trong ranh giới khu đất. Một ngôi nhà tốt cần cố gắng giảm những tác động không cần thiết đến môi trường. Khai thác ánh sáng tự nhiên hợp lý. Hạn chế nhiệt không mong muốn. Tận dụng thông gió khi điều kiện phù hợp. Tiết kiệm nước. Lựa chọn vật liệu có trách nhiệm. Tạo thêm cây xanh. Kéo dài tuổi thọ công trình. Công trình càng tồn tại lâu và vận hành hiệu quả, nguồn lực xã hội càng được sử dụng có ý nghĩa hơn. Bền vững vì thế không phải một khẩu hiệu. Đó là cách chúng ta chịu trách nhiệm với những gì mình xây dựng. 13. KIẾN TẠO GIÁ TRỊ TINH THẦN Có những giá trị không xuất hiện trong dự toán. Cảm giác trở về. Sự an toàn. Ký ức tuổi thơ. Một góc thờ tổ tiên. Một cây được trồng từ ngày ngôi nhà hoàn thành. Một chiếc bàn nơi gia đình đã dùng hàng nghìn bữa cơm. Theo thời gian, ngôi nhà hấp thụ ký ức của con người. Và chính những ký ức ấy khiến một công trình trở thành “nhà”. Kiến trúc có thể tạo điều kiện cho những giá trị tinh thần ấy xuất hiện bằng cách tạo ra những không gian đủ gần gũi, đủ riêng tư và đủ kết nối với thiên nhiên, gia đình và văn hóa. Một ngôi nhà không có linh hồn khi nó chỉ có vật chất. Linh hồn được hình thành khi vật chất trở thành nơi chứa đựng ý nghĩa. 14. TỪ “TÔI MUỐN XÂY MỘT CĂN NHÀ” ĐẾN “TÔI MUỐN KIẾN TẠO MỘT TƯƠNG LAI” Khi thay đổi cách đặt vấn đề, toàn bộ quá trình xây nhà thay đổi. Thay vì bắt đầu bằng mẫu mặt tiền, chúng ta bắt đầu bằng mục tiêu sống. Thay vì chạy theo diện tích, chúng ta tìm kiếm hiệu quả không gian. Thay vì chỉ hỏi giá xây dựng, chúng ta xem xét chi phí vòng đời. Thay vì chỉ nghĩ đến hôm nay, chúng ta chuẩn bị cho những thay đổi của ngày mai. Đó là bước chuyển từ xây dựng sang kiến tạo. Một bên tạo ra vật thể. Một bên tạo ra giá trị. Và khi hai điều ấy được kết hợp, ngôi nhà mới có cơ hội trở thành một tài sản đúng nghĩa – tài sản của vật chất, sức khỏe, gia đình, ký ức và tương lai. THÔNG ĐIỆP CHƯƠNG Đừng bắt đầu hành trình làm nhà bằng câu hỏi: “Xây bao nhiêu mét vuông?” Hãy bắt đầu bằng câu hỏi: “Ngôi nhà này cần tạo ra giá trị gì cho cuộc sống của chúng ta?” Khi câu hỏi đúng, thiết kế sẽ khác. Khi thiết kế khác, cách đầu tư sẽ khác. Khi cách đầu tư đúng, công trình sẽ có cơ hội tạo ra giá trị lâu dài hơn số tiền đã bỏ vào nó. Xây dựng tạo nên một căn nhà. Tư duy tạo nên giá trị. Và khi kiến trúc, kỹ thuật, kinh tế, thiên nhiên cùng hướng về con người, chúng ta không còn đơn thuần xây một nơi để ở. Chúng ta đang kiến tạo một nền tảng cho tương lai. HENRYLE – LÊ ĐÌNH HẢI Kiến trúc sư – Công trình sư | Nhà sáng lập DRHOUSES DRHOUSES – NGÔI NHÀ TẠO GIÁ TRỊ Từ nơi ở đến tài sản, từ kiến trúc đến chất lượng sống. Hotline: 0828 157 786 #DRHOUSES #NgoiNhaTaoGiaTri #Henryle #LeDinhHai #KienTruc #XayDung #KienTaoGiaTri #KienTrucVietNam