CHƯƠNG 16. TIỀN LÀ CÔNG CỤ, KHÔNG PHẢI ÔNG CHỦ

Mối quan hệ lành mạnh giữa con người và tiền bạc

Tiền hiện diện trong gần như mọi mặt của đời sống. Chúng ta cần tiền để ăn uống, học tập, chăm sóc sức khỏe, xây dựng gia đình, phát triển sự nghiệp và thực hiện nhiều ước mơ. Vì vậy, mong muốn có một cuộc sống tài chính tốt hơn là điều hoàn toàn tự nhiên.

Nhưng có một ranh giới rất quan trọng mà mỗi người cần nhận ra: chúng ta sử dụng tiền, hay tiền đang điều khiển chúng ta?

Tiền vốn chỉ là một công cụ trao đổi và tích lũy giá trị. Nó không tự quyết định con người sẽ sống như thế nào. Chính thái độ, lựa chọn và cách sử dụng tiền mới tạo nên ý nghĩa của nó.

Khi con người làm chủ tiền bạc, tiền có thể tạo ra tự do và cơ hội. Nhưng khi tiền trở thành mục tiêu cao nhất, con người rất dễ đánh đổi những điều quý giá hơn để chạy theo nó.

1. Tiền tự nó không tốt cũng không xấu

Một trong những cách nhìn sai phổ biến là gắn cho tiền một phẩm chất đạo đức.

Có người cho rằng nhiều tiền đồng nghĩa với tham lam. Có người lại cho rằng giàu có đồng nghĩa với thành công. Cả hai cách nhìn đều chưa đầy đủ.

Tiền tự nó không thiện cũng không ác.

Một số tiền có thể được dùng để xây dựng trường học, giúp đỡ người khó khăn, chăm sóc cha mẹ hoặc tạo ra việc làm. Nhưng cũng số tiền ấy có thể được sử dụng cho những mục đích ích kỷ hoặc gây tổn hại.

Vấn đề không nằm ở đồng tiền.

Vấn đề nằm ở người đang cầm đồng tiền ấy và mục đích họ lựa chọn.

Bởi vậy, thay vì hỏi: “Có nhiều tiền có tốt không?”, có lẽ chúng ta nên hỏi: “Nếu có nhiều tiền hơn, tôi sẽ sử dụng nó để làm gì?”

Câu trả lời nói lên rất nhiều điều về giá trị sống của mỗi người.

2. Kiếm tiền là cần thiết, nhưng không phải toàn bộ cuộc sống

Con người cần lao động để tạo ra thu nhập. Muốn chăm sóc gia đình, phát triển bản thân hay thực hiện những kế hoạch lớn, chúng ta đều cần một nền tảng tài chính nhất định.

Vì vậy, nỗ lực kiếm tiền không có gì đáng xấu hổ.

Điều đáng suy ngẫm là khi việc kiếm tiền trở thành mục tiêu duy nhất.

Một người có thể dành phần lớn cuộc đời để làm việc, tích lũy và theo đuổi những con số ngày càng lớn. Nhưng nếu trên hành trình ấy họ đánh mất sức khỏe, gia đình, tình bạn, sự bình an và lòng tự trọng thì cái giá phải trả có thể quá lớn.

Có những thứ mất đi có thể kiếm lại.

Nhưng cũng có những thứ khi mất rồi, tiền không thể mua lại được.

Tiền có thể mua một căn nhà đẹp, nhưng không bảo đảm trong căn nhà ấy có tiếng cười.

Tiền có thể tạo điều kiện chăm sóc sức khỏe, nhưng không thể mua lại hoàn toàn những năm tháng chúng ta đã bỏ quên cơ thể mình.

Tiền có thể tạo ra nhiều lựa chọn, nhưng không tự tạo ra ý nghĩa cho cuộc đời.

3. Khi tiền trở thành ông chủ

Tiền bắt đầu trở thành “ông chủ” khi mọi quyết định của một người đều bị chi phối bởi nó.

Khi đó, người ta có thể lựa chọn công việc chỉ vì thu nhập dù mỗi ngày đều sống trong căng thẳng. Người ta có thể giữ một mối quan hệ chỉ vì lợi ích. Người ta cũng có thể từ bỏ nguyên tắc, lời hứa hoặc lòng tự trọng để đổi lấy lợi ích trước mắt.

Nguy hiểm hơn, con người có thể bắt đầu đo giá trị của chính mình bằng số tiền mình sở hữu.

“Người khác kiếm nhiều hơn tôi.”

“Nhà của họ đẹp hơn nhà tôi.”

“Họ có xe tốt hơn.”

“Tại sao tôi chưa thành công bằng họ?”

Khi cuộc sống biến thành một cuộc so sánh liên tục, tiền không còn phục vụ con người nữa. Con người bắt đầu phục vụ cho những tiêu chuẩn vật chất không có điểm dừng.

Hôm nay muốn một tỷ.

Ngày mai muốn mười tỷ.

Sau đó lại muốn nhiều hơn.

Nếu hạnh phúc luôn được đặt ở con số tiếp theo, con người có thể chạy cả đời mà vẫn cảm thấy mình chưa đủ.

4. Làm chủ tiền bắt đầu từ việc biết thế nào là “đủ”

“Đủ” không có nghĩa là ngừng phấn đấu.

Biết đủ là hiểu rõ điều gì thực sự cần thiết đối với cuộc sống của mình.

Một người vẫn có thể xây dựng doanh nghiệp lớn, tạo ra nhiều tài sản và theo đuổi những mục tiêu tài chính cao. Nhưng họ không để những con số ấy quyết định toàn bộ giá trị của bản thân.

Khi biết thế nào là đủ, chúng ta có khả năng nói:

“Tôi muốn phát triển, nhưng tôi không đánh đổi mọi thứ để phát triển.”

“Tôi muốn giàu có, nhưng tôi không đánh đổi danh dự để giàu có.”

“Tôi muốn thành công, nhưng tôi vẫn cần thời gian cho gia đình, sức khỏe và những người mình yêu thương.”

Đó không phải là thiếu tham vọng.

Đó là tham vọng có giới hạn đạo đức và có sự tỉnh thức.

5. Một mối quan hệ lành mạnh với tiền

Mối quan hệ lành mạnh với tiền bắt đầu từ ba khả năng: kiếm tiền, quản lý tiền và sử dụng tiền có mục đích.

Kiếm tiền bằng năng lực và giá trị mà mình tạo ra giúp con người có sự tự tin và độc lập.

Quản lý tiền giúp chúng ta không bị thu nhập cao nhưng chi tiêu thiếu kiểm soát đẩy vào áp lực tài chính.

Sử dụng tiền có mục đích giúp đồng tiền phục vụ những điều thực sự quan trọng.

Mỗi khoản tiền chúng ta kiếm được có thể được chia cho nhiều mục tiêu: nhu cầu hiện tại, dự phòng tương lai, học tập, đầu tư, chăm sóc gia đình và đóng góp cho cộng đồng.

Khi biết tiền của mình đang đi đâu và phục vụ điều gì, chúng ta bắt đầu thực sự làm chủ nó.

6. Đừng dùng tiền để chứng minh giá trị bản thân

Một chiếc xe sang không thể chứng minh người lái nó là người tử tế.

Một căn nhà lớn không chứng minh người sống trong đó hạnh phúc.

Một tài khoản ngân hàng lớn cũng không tự động chứng minh một người có trí tuệ, nhân cách hay được yêu thương.

Tài sản có thể phản ánh một phần thành quả lao động, nhưng giá trị của một con người lớn hơn rất nhiều so với tài sản họ sở hữu.

Nếu chúng ta phải liên tục mua sắm, phô bày hoặc tiêu tiền để được người khác công nhận, rất có thể tiền đang được sử dụng để bù đắp cho một khoảng trống bên trong.

Sự tự tin bền vững không đến từ việc người khác nhìn thấy chúng ta có bao nhiêu.

Nó đến từ việc chúng ta biết mình là ai, đang sống vì điều gì và đã tạo ra giá trị gì cho cuộc đời.

7. Tiền nên mua thêm quyền lựa chọn

Một trong những giá trị lớn nhất của tiền không phải là khả năng mua nhiều đồ vật hơn.

Đó là khả năng mở rộng quyền lựa chọn.

Có khoản dự phòng, chúng ta có thể bình tĩnh hơn khi gặp biến cố.

Có tài chính ổn định, chúng ta có thể dành thời gian học thêm một kỹ năng.

Có tài sản tích lũy, chúng ta có thể từ chối một công việc trái với nguyên tắc của mình.

Có nền tảng kinh tế tốt, chúng ta có thể chăm sóc cha mẹ, đầu tư cho con cái và giúp đỡ người khác.

Khi đó, tiền không còn là thứ để khoe rằng chúng ta có bao nhiêu.

Tiền trở thành phương tiện giúp chúng ta được quyền lựa chọn cách mình muốn sống.

8. Giàu có bên ngoài nhưng đừng nghèo đi bên trong

Con người hoàn toàn có quyền mong muốn một cuộc sống sung túc.

Hãy kiếm tiền.

Hãy phát triển sự nghiệp.

Hãy đầu tư.

Hãy xây dựng tài sản.

Hãy tạo ra sự thịnh vượng bằng năng lực, trí tuệ và lao động chân chính.

Nhưng trên hành trình ấy, đừng để tài khoản ngày càng lớn trong khi tâm hồn ngày càng nhỏ lại.

Đừng vì kiếm tiền mà đánh mất chữ tín.

Đừng vì lợi ích mà phản bội người đã tin mình.

Đừng vì muốn đứng cao hơn người khác mà quên mất cách đối xử tử tế với những người xung quanh.

Một người thực sự giàu không chỉ là người sở hữu nhiều tài sản, mà còn là người có đủ khả năng làm chủ ham muốn, giữ được nguyên tắc và sử dụng những gì mình có để tạo ra giá trị.

9. Hãy đặt tiền đúng vị trí

Tiền rất quan trọng.

Nhưng tiền không phải tất cả.

Hãy để tiền đứng đúng vị trí của nó: một công cụ phục vụ cuộc sống, chứ không phải ông chủ điều khiển cuộc đời.

Chúng ta có thể kiếm tiền mà không tôn thờ tiền.

Có thể xây dựng tài sản mà không đánh mất nhân cách.

Có thể theo đuổi sự giàu có mà vẫn giữ được tình người.

Và có thể sử dụng thành công tài chính để tạo ra một cuộc sống tốt đẹp hơn cho bản thân, gia đình và cộng đồng.

Cuối cùng, câu hỏi quan trọng không phải chỉ là:

“Tôi có bao nhiêu tiền?”

Mà còn là:

“Tiền đang giúp tôi trở thành người như thế nào?”

Khi chúng ta có thể kiếm tiền mà không đánh mất mình, sở hữu tiền mà không bị tiền sở hữu, và sử dụng tiền để mở rộng tự do, trách nhiệm và giá trị sống, đó chính là lúc con người thiết lập được một mối quan hệ lành mạnh với tiền bạc.

Tiền là một người phục vụ rất hữu ích, nhưng sẽ là một ông chủ rất khắc nghiệt. Hãy học cách làm chủ đồng tiền trước khi mong muốn có thật nhiều tiền.