CHƯƠNG 19. QUYỀN LỰC THỬ LÒNG NGƯỜI

Khi địa vị thay đổi cách người khác nhìn ta và cách ta nhìn người khác

Tiền bạc có thể thử cách con người sử dụng vật chất. Thành công có thể thử khả năng giữ mình. Còn quyền lực thường thử một điều sâu hơn: nhân cách.

Khi chưa có địa vị, chúng ta dễ nói về sự khiêm tốn, công bằng và tôn trọng. Nhưng khi có quyền quyết định công việc, lợi ích hay cơ hội của người khác, những nguyên tắc ấy mới thực sự được thử thách.

Quyền lực không nhất thiết chỉ thuộc về những người đứng đầu một tổ chức. Một người quản lý có quyền lực với nhân viên. Người thầy có ảnh hưởng với học trò. Cha mẹ có quyền quyết định nhiều vấn đề của con cái. Người có tiền, kiến thức, danh tiếng hay mạng lưới quan hệ cũng có những dạng quyền lực nhất định.

Vì vậy, câu hỏi không chỉ là:

“Tôi có bao nhiêu quyền lực?”

Mà quan trọng hơn:

“Quyền lực đang biến tôi thành người như thế nào?”

1. Quyền lực không xấu, vấn đề nằm ở cách sử dụng

Quyền lực tự nó không phải điều tiêu cực.

Một tổ chức muốn hoạt động cần có người chịu trách nhiệm và có quyền quyết định. Một doanh nghiệp muốn phát triển cần lãnh đạo đủ thẩm quyền để lựa chọn chiến lược, phân bổ nguồn lực và xử lý những vấn đề khó khăn.

Quyền lực được sử dụng đúng có thể tạo ra trật tự, bảo vệ người yếu thế, thúc đẩy những thay đổi tích cực và giúp tập thể tiến về phía trước.

Nhưng quyền lực cũng có thể trở thành công cụ phục vụ cái tôi.

Khi đó, người có quyền không còn hỏi:

“Điều gì tốt cho tập thể?”

Mà bắt đầu hỏi:

“Điều gì có lợi cho vị trí của tôi?”

Ranh giới giữa lãnh đạo và lạm quyền đôi khi bắt đầu từ một sự thay đổi rất nhỏ trong cách suy nghĩ ấy.

2. Khi có địa vị, cách người khác đối xử với ta thay đổi

Một người khi bước lên vị trí cao hơn thường nhận thấy một điều thú vị: mọi người bắt đầu đối xử với mình khác đi.

Có người trở nên kính trọng hơn.

Có người nói chuyện cẩn trọng hơn.

Có người thường xuyên đồng ý với ý kiến của mình.

Có người chủ động tìm đến, khen ngợi hoặc xây dựng quan hệ.

Điều nguy hiểm là chúng ta có thể nhầm sự tôn trọng dành cho vị trí với sự yêu quý dành cho con người.

Không phải mọi lời khen đều phản ánh sự thật.

Không phải mọi cái gật đầu đều có nghĩa người khác đồng tình.

Và không phải tất cả những người đứng bên cạnh khi chúng ta có quyền lực đều sẽ còn ở đó khi chức vụ không còn.

Hiểu được điều này giúp người có địa vị giữ được sự tỉnh táo.

3. Quyền lực dễ tạo ra khoảng cách với sự thật

Một người càng ở vị trí cao càng có nguy cơ ít được nghe sự thật.

Nhân viên có thể ngại nói những điều lãnh đạo không muốn nghe.

Cấp dưới có thể báo cáo thành tích nhiều hơn khó khăn.

Người xung quanh có thể lựa chọn những lời dễ nghe để tránh rủi ro cho bản thân.

Dần dần, người lãnh đạo có thể sống trong một thế giới mà mọi thứ dường như đều tốt đẹp.

Đây là một trong những nguy cơ lớn nhất của quyền lực.

Bởi quyết định đúng cần thông tin đúng.

Một người lãnh đạo khôn ngoan không chỉ tìm những người biết nói “vâng”, mà còn cần những người đủ trung thực để nói:

“Tôi nghĩ chúng ta có thể đang sai.”

Người dám nói thật với mình đôi khi quý hơn rất nhiều người chỉ biết khen ngợi.

4. Cách ta đối xử với người không thể mang lại lợi ích nói lên nhiều điều

Muốn hiểu nhân cách của một người, đừng chỉ nhìn cách họ đối xử với cấp trên.

Hãy nhìn cách họ đối xử với cấp dưới.

Đừng chỉ nhìn cách họ tiếp một đối tác quan trọng.

Hãy nhìn cách họ nói chuyện với người phục vụ, bảo vệ, nhân viên mới hay một người đang cần sự giúp đỡ.

Bởi con người thường rất lịch sự với những người có thể ảnh hưởng đến lợi ích của mình.

Nhưng khi đứng trước một người không thể mang lại tiền bạc, quyền lực hay cơ hội, cách ứng xử lúc ấy mới thể hiện rõ hơn sự tôn trọng xuất phát từ bên trong.

Người có địa vị thật sự đáng kính không cần hạ thấp người khác để chứng minh mình đang đứng cao.

5. Đừng để chức danh trở thành căn cước của mình

Chức vụ chỉ là một vai trò trong một giai đoạn.

Hôm nay có thể là giám đốc.

Ngày mai có thể nghỉ hưu.

Hôm nay có thể là người đưa ra quyết định.

Ngày mai có thể trở thành người cần người khác quyết định giúp mình.

Nếu một người xây dựng toàn bộ giá trị bản thân dựa trên chức danh, họ rất dễ rơi vào khủng hoảng khi chức danh ấy không còn.

Vì vậy, hãy phân biệt rõ:

“Tôi đang giữ một vị trí” khác với “Tôi chính là vị trí ấy.”

Chức danh có thể được trao và cũng có thể được thay thế.

Nhưng kiến thức, nhân cách, trải nghiệm và những giá trị chúng ta đã tạo ra mới là những thứ thực sự thuộc về mình.

6. Quyền lực lớn cần trách nhiệm lớn

Quyền quyết định càng nhiều, hậu quả của quyết định càng lớn.

Một nhân viên sai có thể ảnh hưởng đến một công việc.

Một người lãnh đạo sai có thể ảnh hưởng đến cả một tập thể.

Một quyết định thiếu suy nghĩ có thể tác động đến thu nhập, cơ hội và tương lai của nhiều người.

Bởi vậy, quyền lực không chỉ là quyền được quyết định.

Nó còn là nghĩa vụ chịu trách nhiệm về quyết định ấy.

Người lãnh đạo trưởng thành không nhận hết công lao khi thành công rồi đổ lỗi cho cấp dưới khi thất bại.

Họ biết rằng quyền lực và trách nhiệm phải đi cùng nhau.

Có quyền mà không chịu trách nhiệm rất dễ dẫn đến lạm quyền.

7. Đừng dùng quyền lực để tạo ra nỗi sợ

Có hai cách khiến người khác nghe lời.

Một là khiến họ sợ.

Hai là khiến họ tin.

Nỗi sợ có thể tạo ra sự phục tùng rất nhanh.

Nhưng nó hiếm khi tạo ra lòng trung thành thực sự.

Khi nhân viên chỉ làm việc vì sợ bị trách phạt, họ thường chọn im lặng trước vấn đề, che giấu sai sót và chỉ làm những gì cần thiết để tránh rắc rối.

Ngược lại, khi con người cảm thấy được tôn trọng, họ có xu hướng chủ động đóng góp nhiều hơn.

Người lãnh đạo giỏi không cần khiến căn phòng im lặng mỗi khi mình bước vào.

Điều đáng quý hơn là khi họ bước vào, mọi người vẫn đủ an toàn để nói lên suy nghĩ thật.

8. Quyền lực bộc lộ những gì đã có bên trong

Khi chưa có quyền, nhiều mong muốn của con người chưa có điều kiện để biểu hiện.

Khi quyền lực xuất hiện, cơ hội cũng xuất hiện.

Người vốn có lòng trách nhiệm có thể dùng quyền lực để bảo vệ và phát triển người khác.

Người thích kiểm soát có thể trở nên độc đoán.

Người có lòng tham có thể tận dụng vị trí để tìm lợi ích cá nhân.

Người có lòng tử tế có thể sử dụng ảnh hưởng của mình để mở thêm cơ hội cho những người xung quanh.

Vì thế, quyền lực giống như một chiếc kính phóng đại.

Nó có thể làm những phẩm chất bên trong con người trở nên rõ hơn.

Bởi vậy, trước khi học cách quản lý người khác, một người cần học cách quản lý chính mình.

9. Khiêm tốn khi đang ở vị trí cao

Khiêm tốn không có nghĩa là phủ nhận năng lực hay né tránh trách nhiệm.

Khiêm tốn là hiểu rằng dù đứng ở vị trí nào, chúng ta vẫn có thể sai.

Vẫn có điều chưa biết.

Vẫn cần học hỏi.

Vẫn cần người khác.

Không có nhà lãnh đạo nào tự mình xây dựng được một tổ chức lớn.

Phía sau mỗi thành tựu thường là công sức của rất nhiều con người.

Nhớ điều đó giúp chúng ta biết nói lời cảm ơn.

Biết lắng nghe.

Biết chia sẻ thành quả.

Và quan trọng nhất, không xem sự đóng góp của người khác là điều hiển nhiên.

10. Hãy sống sao để khi không còn quyền lực, người khác vẫn tôn trọng mình

Đây có lẽ là một trong những phép thử rõ nhất của một người từng có địa vị.

Khi không còn chức vụ, mọi người còn muốn gặp bạn không?

Khi bạn không còn quyền quyết định lợi ích của họ, họ còn tôn trọng bạn không?

Khi không còn danh thiếp với một chức danh lớn, lời nói của bạn còn có giá trị không?

Nếu câu trả lời là có, có lẽ bạn đã xây dựng được thứ lớn hơn quyền lực: uy tín.

Quyền lực có thể khiến người khác đứng lên khi bạn bước vào phòng.

Nhưng nhân cách mới khiến họ nhắc đến bạn bằng sự kính trọng khi bạn không còn ở đó.

Chức vụ có thể khiến người khác nghe lời.

Nhưng niềm tin mới khiến họ muốn đồng hành.

Địa vị có thể cho chúng ta quyền ra lệnh.

Nhưng chỉ có cách sống mới tạo nên ảnh hưởng lâu dài.

Vì vậy, khi cuộc đời trao cho chúng ta quyền lực, đừng chỉ nghĩ đó là phần thưởng.

Hãy xem đó là một bài kiểm tra.

Bài kiểm tra xem ta có còn biết lắng nghe khi mọi người bắt đầu im lặng trước mình.

Có còn khiêm tốn khi được nhiều người khen ngợi.

Có còn công bằng khi quyền lợi nằm trong tay mình.

Có còn nhớ những người từng đồng hành khi mình chưa có gì.

Và có còn đối xử tử tế với một con người khi họ không thể mang lại cho mình bất kỳ lợi ích nào.

Quyền lực có thể nâng vị trí của một người, nhưng không tự nâng được giá trị của người đó.

Cuối cùng, điều đáng tự hào không phải là đã từng có bao nhiêu người dưới quyền mình, mà là khi có quyền trong tay, ta đã dùng quyền ấy để tạo ra điều gì, bảo vệ ai, nâng đỡ ai và để lại điều gì tốt đẹp sau khi vị trí ấy không còn thuộc về mình.