CHƯƠNG 20. THÀNH CÔNG CẦN MỘT CÁI NEO

Giá trị cốt lõi giúp con người không bị cuốn khỏi phương hướng

Con thuyền muốn đi xa cần có động cơ, cánh buồm và người cầm lái. Nhưng khi gặp sóng lớn hoặc cần dừng lại giữa dòng nước mạnh, nó còn cần một thứ rất quan trọng: cái neo.

Cuộc đời con người cũng vậy.

Khát vọng giúp chúng ta tiến lên. Năng lực giúp chúng ta đi nhanh. Tiền bạc mở rộng lựa chọn. Quyền lực giúp chúng ta tạo ảnh hưởng. Nhưng càng đi xa, càng đứng cao, chúng ta càng cần một cái neo để biết mình là ai, điều gì không được đánh mất và đâu là giới hạn mình không bước qua.

Cái neo ấy chính là giá trị cốt lõi.

Nếu không có nó, con người rất dễ bị kéo đi bởi tiền bạc, danh vọng, lời khen, áp lực, cạnh tranh và những cơ hội hấp dẫn trước mắt.

Thành công giúp chúng ta đi xa.

Giá trị cốt lõi giúp chúng ta đi xa mà không lạc đường.

1. Thành công càng lớn, cám dỗ càng nhiều

Khi một người chưa có nhiều thành tựu, lựa chọn của họ thường khá giới hạn.

Nhưng khi thành công xuất hiện, nhiều cánh cửa bắt đầu mở ra.

Có thêm tiền.

Có thêm quan hệ.

Có thêm quyền quyết định.

Có thêm người tìm đến.

Có thêm những cơ hội mà trước đây chưa từng có.

Đồng thời, cám dỗ cũng tăng lên.

Một khoản lợi nhuận rất lớn nhưng phải đánh đổi một phần chữ tín.

Một cơ hội thăng tiến nhưng cần bước qua người từng đồng hành.

Một mối quan hệ có lợi nhưng đi ngược nguyên tắc.

Một quyết định có thể mang lại thành tích nhanh nhưng gây hậu quả lâu dài.

Lúc ấy, câu hỏi quan trọng không chỉ là:

“Tôi có thể làm điều này không?”

Mà phải là:

“Điều này có phù hợp với con người mà tôi muốn trở thành không?”

2. Giá trị cốt lõi là gì?

Giá trị cốt lõi là những nguyên tắc căn bản mà một người lựa chọn để định hướng suy nghĩ, hành động và quyết định của mình.

Đó có thể là:

Trung thực.

Trách nhiệm.

Chữ tín.

Tử tế.

Công bằng.

Gia đình.

Học hỏi.

Tự trọng.

Phụng sự.

Kỷ luật.

Mỗi người có thể lựa chọn những giá trị khác nhau. Điều quan trọng là chúng phải đủ rõ để trở thành tiêu chuẩn khi đứng trước những quyết định khó khăn.

Giá trị cốt lõi không phải những câu chữ đẹp để viết lên tường.

Nó chỉ thật sự có giá trị khi chúng ta chấp nhận trả giá để bảo vệ nó.

Nói mình coi trọng chữ tín rất dễ.

Giữ lời khi việc giữ lời khiến mình chịu thiệt mới khó.

Nói mình đề cao trung thực rất dễ.

Nói thật khi sự thật bất lợi cho mình mới là thử thách.

3. Không có cái neo, con người dễ sống theo ánh mắt người khác

Một trong những lực kéo mạnh nhất của cuộc đời là sự công nhận.

Chúng ta muốn được khen.

Muốn được tôn trọng.

Muốn được nhìn nhận là thành công.

Điều đó rất tự nhiên.

Nhưng nếu không có hệ giá trị riêng, con người dễ dành cả cuộc đời để đáp ứng kỳ vọng của người khác.

Người khác cho rằng phải có nhà lớn mới thành công, ta cố mua nhà lớn.

Người khác cho rằng phải có chức vụ cao mới đáng nể, ta chạy theo chức vụ.

Người khác khoe cuộc sống hào nhoáng, ta cũng muốn chứng minh mình không thua kém.

Dần dần, chúng ta có thể đạt được rất nhiều thứ nhưng lại không biết những thứ ấy có thực sự là điều mình muốn hay không.

Cái neo của giá trị giúp chúng ta nhớ rằng:

Không phải mọi thứ xã hội gọi là thành công đều cần trở thành mục tiêu của mình.

4. Cái neo giúp ta quyết định khi đứng trước ngã rẽ

Cuộc sống hiếm khi chỉ có những lựa chọn hoàn toàn đúng hoặc hoàn toàn sai.

Khó nhất là những lúc cả hai con đường đều có lợi ích và mất mát.

Một công việc lương cao nhưng khiến chúng ta gần như không còn thời gian cho gia đình.

Một cơ hội kinh doanh lợi nhuận lớn nhưng sản phẩm chưa thật sự mang lại giá trị như quảng cáo.

Một quyết định có lợi cho bản thân nhưng khiến người khác phải chịu hậu quả không công bằng.

Lúc ấy, giá trị cốt lõi trở thành chiếc la bàn.

Nếu gia đình là giá trị quan trọng, chúng ta sẽ cân nhắc thời gian dành cho gia đình.

Nếu chữ tín là nguyên tắc, chúng ta sẽ không dễ dàng phá vỡ cam kết vì một khoản lợi trước mắt.

Nếu trách nhiệm là giá trị cốt lõi, chúng ta sẽ không đẩy hậu quả từ quyết định của mình sang người khác.

Giá trị không làm cho mọi quyết định trở nên dễ dàng.

Nhưng nó giúp chúng ta biết vì sao mình lựa chọn.

5. Có những thứ phải xác định là “không bán”

Trong cuộc sống, gần như mọi thứ đều có thể đứng trước một lời đề nghị.

Thời gian có giá.

Năng lực có giá.

Tài sản có giá.

Nhưng mỗi người cần xác định một số thứ không được phép trở thành món hàng.

Danh dự.

Lương tâm.

Chữ tín.

Nguyên tắc.

Tình nghĩa.

Nếu không xác định trước những điều không thể đánh đổi, đến lúc đứng trước một lợi ích đủ lớn, chúng ta rất dễ tự thuyết phục mình rằng:

“Chỉ lần này thôi.”

Nhưng nhiều sự sa lệch trong cuộc đời không bắt đầu bằng một bước rất lớn.

Nó bắt đầu từ một lần thỏa hiệp nhỏ.

Rồi lần thứ hai trở nên dễ hơn.

Đến một ngày nhìn lại, chúng ta có thể đã đi rất xa khỏi con người ban đầu của mình.

6. Giá trị cốt lõi cần được kiểm chứng bằng hành động

Không khó để nói:

“Tôi sống có trách nhiệm.”

“Tôi coi trọng gia đình.”

“Tôi giữ chữ tín.”

“Tôi đối xử công bằng.”

Nhưng cuộc sống không đánh giá chúng ta bằng những gì chúng ta tuyên bố.

Nó được thể hiện bằng những lựa chọn cụ thể.

Nếu nói gia đình quan trọng nhưng chưa bao giờ dành thời gian cho gia đình, cần xem lại.

Nếu nói nhân viên là tài sản quý nhưng chỉ quan tâm đến họ khi doanh nghiệp cần kết quả, cần xem lại.

Nếu nói chữ tín là nền tảng nhưng sẵn sàng thay đổi lời hứa khi có lợi hơn, cần xem lại.

Giá trị cốt lõi không nằm trong lời nói.

Nó nằm trong hành vi được lặp lại.

7. Cái neo không ngăn con thuyền tiến về phía trước

Có người lo rằng sống theo nguyên tắc sẽ khiến mình chậm thành công.

Nhưng cái neo không phải thứ được thả xuống mọi lúc.

Khi biển thuận, con thuyền vẫn tiến về phía trước.

Cái neo chỉ giúp nó không bị cuốn đi khi cần giữ vị trí.

Giá trị cốt lõi cũng vậy.

Nó không ngăn chúng ta kiếm tiền.

Không ngăn chúng ta tham vọng.

Không ngăn chúng ta cạnh tranh.

Không ngăn chúng ta xây dựng doanh nghiệp lớn hay theo đuổi những mục tiêu lớn.

Nó chỉ nhắc rằng:

Có những con đường dù nhanh hơn nhưng không phải con đường mình muốn đi.

Thành công chậm hơn một chút nhưng có thể ngủ ngon mỗi tối đôi khi đáng giá hơn một thành công nhanh chóng nhưng luôn phải lo sợ những gì mình đã làm.

8. Khi thất bại, cái neo cũng giữ chúng ta lại

Giá trị cốt lõi không chỉ quan trọng khi thành công.

Nó còn đặc biệt quan trọng khi thất bại.

Khi mất tiền, mất vị trí hoặc gặp biến cố, con người rất dễ cảm thấy mình mất tất cả.

Nhưng nếu giá trị bản thân không hoàn toàn dựa trên tiền bạc và chức danh, chúng ta vẫn còn một nền tảng để đứng dậy.

Tài sản có thể mất.

Chức vụ có thể thay đổi.

Danh tiếng có thể lên xuống.

Nhưng nếu năng lực, nhân cách, chữ tín và ý chí vẫn còn, con người vẫn có thể bắt đầu lại.

Đó chính là sức mạnh của một cái neo nằm sâu bên trong.

9. Hãy tự xác định những giá trị không thể đánh mất

Mỗi người nên dành thời gian trả lời một số câu hỏi:

Tôi muốn trở thành người như thế nào?

Điều gì quan trọng nhất với tôi?

Tôi tuyệt đối không muốn đánh đổi điều gì để lấy tiền bạc hay địa vị?

Khi người khác nhắc đến tôi sau nhiều năm, tôi muốn họ nhớ điều gì?

Không cần có quá nhiều giá trị cốt lõi.

Chỉ cần một vài điều thật sự quan trọng và đủ rõ để dẫn đường.

Sau đó, hãy dùng chúng như một bộ lọc cho những quyết định lớn.

10. Đi thật xa nhưng đừng quên đường về

Thành công giống như một hành trình ra biển lớn.

Càng đi xa, chúng ta càng nhìn thấy nhiều chân trời.

Nhưng biển lớn cũng có những dòng chảy mạnh.

Tiền bạc kéo chúng ta theo một hướng.

Danh vọng kéo theo một hướng khác.

Quyền lực, sự công nhận, cạnh tranh và lòng tham lại tạo ra những dòng chảy khác.

Nếu không có cái neo bên trong, con người có thể đi rất nhanh nhưng đến một ngày chợt nhận ra mình không còn biết đang đi đâu.

Vì vậy, hãy xây dựng sự nghiệp.

Hãy tạo ra tài sản.

Hãy theo đuổi những mục tiêu lớn.

Hãy bước lên những vị trí cao hơn nếu có năng lực và cơ hội.

Nhưng trước tất cả những điều đó, hãy biết rõ mình là ai và điều gì mình nhất định không đánh mất.

Bởi thành công lớn nhất không phải là đi được bao xa.

Mà là sau tất cả những thăng trầm, tiền bạc, danh vọng và quyền lực, chúng ta vẫn có thể quay về với chính mình và nhận ra:

“Tôi vẫn là con người mà tôi muốn trở thành.”

Đó chính là ý nghĩa của cái neo.

Khát vọng đưa chúng ta đi xa. Năng lực giúp chúng ta đi nhanh. Nhưng giá trị cốt lõi mới giúp chúng ta đi đúng hướng và không đánh mất mình trên hành trình thành công.