29/09 CHƯƠNG 43. XÂY DỰNG MỘT CUỘC ĐỜI ĐÁNG SỐNG Có những người dành cả đời để xây dựng một sự nghiệp. Có người xây dựng một doanh nghiệp. Có người xây dựng một ngôi nhà thật lớn. Có người xây dựng một tài khoản ngân hàng thật nhiều con số. Có người xây dựng danh tiếng. Nhưng có một công trình quan trọng hơn tất cả những thứ ấy mà chúng ta thường quên xây dựng: Đó là chính cuộc đời mình. Một doanh nghiệp có thể được xây dựng bằng vốn. Một ngôi nhà có thể được xây dựng bằng tiền và vật liệu. Một sự nghiệp có thể được xây dựng bằng kiến thức, năng lực và thời gian. Nhưng một cuộc đời đáng sống cần nhiều hơn thế. Nó cần những lựa chọn đúng. Cần tình yêu. Cần lòng tử tế. Cần sức khỏe. Cần gia đình. Cần những người bạn thật lòng. Cần khả năng biết đủ. Và quan trọng nhất, cần một con người biết mình đang sống vì điều gì. Có thể chúng ta không thể quyết định mọi chuyện xảy ra trong đời. Nhưng chúng ta có thể quyết định cách mình sống với những điều xảy ra. Và đó chính là nơi một cuộc đời được xây dựng. 1. Cuộc đời không tự nhiên trở thành đáng sống Không phải cứ sống lâu là có một cuộc đời ý nghĩa. Cũng không phải cứ giàu có là hạnh phúc. Không phải cứ thành công là bình yên. Một cuộc đời đáng sống không tự nhiên xuất hiện. Nó được tạo nên từng ngày. Bằng cách chúng ta lựa chọn công việc. Lựa chọn người đồng hành. Lựa chọn cách đối xử với cha mẹ. Lựa chọn cách nuôi dạy con cái. Lựa chọn cách sử dụng tiền. Lựa chọn điều gì đáng để tranh đấu và điều gì nên buông bỏ. Mỗi lựa chọn giống như một viên gạch. Một viên gạch có thể rất nhỏ. Nhưng hàng nghìn viên gạch đặt cạnh nhau sẽ tạo thành một ngôi nhà. Cuộc đời cũng vậy. Những ngày bình thường chính là vật liệu xây nên một cuộc đời phi thường. 2. Hãy xây dựng một cuộc đời mà mình không cần phải trốn khỏi nó Có một câu hỏi rất đáng suy nghĩ: “Nếu ngày mai không cần phải đi làm để kiếm tiền, tôi sẽ muốn sống như thế nào?” Câu hỏi ấy có thể khiến nhiều người im lặng. Bởi chúng ta đã quen với việc bận rộn đến mức không còn biết mình thích gì khi không bận. Có người luôn muốn nghỉ hưu nhưng không biết nghỉ hưu rồi sẽ làm gì. Có người luôn mong cuối tuần nhưng đến cuối tuần lại cảm thấy trống rỗng.

Có người kiếm tiền để một ngày được tự do, nhưng đến khi có tiền lại không biết tự do để làm gì. Điều đó cho thấy một cuộc đời đáng sống không thể chỉ được xây dựng bằng những ngày chúng ta chịu đựng để chờ một ngày tốt đẹp hơn. Hãy tạo ra những ngày bình thường cũng có điều đáng mong đợi. Một công việc có ý nghĩa. Một gia đình muốn trở về. Một cơ thể đủ khỏe để tận hưởng cuộc sống. Một vài người bạn có thể trò chuyện. Một sở thích. Một không gian yên tĩnh. Một mục tiêu khiến mỗi sáng thức dậy có lý do để bắt đầu. Đừng xây dựng một cuộc đời mà mình phải liên tục tìm cách trốn khỏi nó. 3. Đừng xây cuộc đời chỉ bằng tiền Tiền quan trọng. Nhưng tiền chỉ là một phần của cuộc đời. Nếu dùng tiền làm thước đo duy nhất, chúng ta có thể trở nên giàu có về vật chất nhưng nghèo nàn về thời gian. Có nhiều tài sản nhưng ít ký ức. Có nhiều mối quan hệ nhưng ít người thân. Có nhiều thành tựu nhưng ít bình yên. Vì vậy, khi xây dựng cuộc đời, hãy tạo ra nhiều loại tài sản khác nhau. Tài sản tài chính giúp chúng ta có sự an toàn. Tài sản sức khỏe giúp chúng ta có khả năng tận hưởng. Tài sản tri thức giúp chúng ta thích nghi. Tài sản quan hệ giúp chúng ta không cô độc. Tài sản tinh thần giúp chúng ta đứng vững khi những thứ bên ngoài thay đổi. Một người thật sự giàu có không nhất thiết là người có nhiều nhất. Mà có thể là người có đủ nhiều thứ quan trọng cùng tồn tại trong cuộc đời. 4. Hãy xây dựng sức khỏe trước khi xây dựng quá nhiều tài sản Có một sai lầm rất phổ biến. Khi còn trẻ, con người dùng sức khỏe để kiếm tiền. Sau này lại dùng tiền để tìm cách lấy lại sức khỏe. Đó là một cuộc trao đổi đôi khi rất đắt giá. Cơ thể không phải một cỗ máy vô hạn. Nó cần được nghỉ ngơi. Cần được vận động. Cần thức ăn phù hợp. Cần giấc ngủ. Cần những khoảng thời gian không bị công việc chiếm hết. Chúng ta có thể kiếm thêm tiền vào ngày mai. Có thể xây thêm một căn nhà vài năm sau. Có thể mua một chiếc xe khác. Nhưng cơ thể không phải lúc nào cũng cho chúng ta cơ hội sửa chữa những năm tháng đã bỏ quên nó. Đừng đợi đến khi cơ thể lên tiếng bằng đau đớn mới bắt đầu lắng nghe. Một cuộc đời đáng sống trước hết phải là một cuộc đời còn đủ sức để sống. 5. Hãy chọn người đồng hành cẩn thận

Có những quyết định thay đổi vài năm. Có những quyết định thay đổi cả cuộc đời. Trong số đó, người chúng ta chọn để đồng hành có thể là một trong những lựa chọn quan trọng nhất. Một người bạn đời có thể làm cho những ngày khó khăn trở nên nhẹ hơn. Một người bạn tốt có thể giúp chúng ta đứng dậy khi thất bại. Một người cộng sự tử tế có thể giúp một giấc mơ trở thành hiện thực. Ngược lại, một mối quan hệ sai có thể khiến con người đánh mất rất nhiều năm tháng. Vì vậy, đừng chỉ hỏi: “Người này có giúp tôi thành công không?” Hãy hỏi: “Ở bên người này, tôi có được là chính mình không?” “Tôi có trở thành phiên bản tốt hơn của mình không?” “Chúng tôi có tôn trọng nhau không?” “Trong những lúc khó khăn, người này có còn ở đó không?” Cuộc đời dài. Hãy chọn những người mà chúng ta muốn cùng đi qua cả những ngày bình thường, không chỉ những ngày thành công. 6. Hãy dành thời gian cho những người không thể mua lại bằng tiền Một trong những điều đáng tiếc nhất của tuổi già thường không phải là: “Tôi chưa kiếm đủ tiền.” Mà có thể là: “Tôi đã không dành đủ thời gian cho những người mình yêu.” Con cái lớn lên rất nhanh. Cha mẹ già đi rất âm thầm. Người bạn đời cũng thay đổi theo năm tháng. Một ngày nào đó, chúng ta có thể có nhiều thời gian hơn nhưng những người từng cần chúng ta nhất lại không còn ở bên. Vì vậy, đừng để gia đình chỉ nhận được phần thời gian còn dư sau công việc. Hãy đặt gia đình vào trong kế hoạch của cuộc đời. Không phải sau cùng. Không phải khi có thời gian. Mà ngay từ bây giờ. Bởi tiền có thể kiếm lại. Thời gian dành cho người thân thì không. 7. Hãy học cách nói “không” Một cuộc đời đáng sống không chỉ được xây dựng bằng những điều chúng ta làm. Nó còn được xây dựng bằng những điều chúng ta quyết định không làm. Không tham gia mọi cuộc tranh luận. Không nhận mọi lời mời. Không chạy theo mọi xu hướng. Không cố làm hài lòng tất cả mọi người. Không theo đuổi mọi cơ hội kiếm tiền. Không giữ tất cả những mối quan hệ đã không còn lành mạnh. Không cần chứng minh mình đúng trong mọi chuyện. Mỗi lần nói “có” với một điều, chúng ta đang nói “không” với một điều khác. Thời gian có giới hạn. Vì vậy, trưởng thành là biết dành chữ “có” cho những điều thực sự quan trọng.

Và đủ can đảm nói “không” với những điều làm cuộc đời mình trở nên chật chội. 8. Hãy để cuộc đời có khoảng trống Một ngôi nhà không thể đẹp nếu mọi khoảng trống đều bị lấp đầy. Một bản nhạc không thể hay nếu không có những khoảng lặng. Cuộc đời cũng vậy. Chúng ta cần những khoảng thời gian không làm gì. Không phải vì lười biếng. Mà để suy nghĩ. Để thở. Để nhìn lại. Để nghe chính mình. Có những câu trả lời chỉ xuất hiện khi con người ngừng chạy. Có những điều chỉ nhìn thấy khi chúng ta đủ chậm. Một buổi sáng không vội. Một buổi chiều đi bộ. Một chuyến đi không có lịch trình dày đặc. Một tối không điện thoại. Những khoảng trống ấy tưởng như không tạo ra giá trị. Nhưng đôi khi chính chúng giúp chúng ta nhận ra điều gì đang thực sự xảy ra trong cuộc đời mình. 9. Hãy để lại những điều tốt đẹp trong lòng người khác Một cuộc đời đáng sống không chỉ được đo bằng những gì chúng ta nhận. Nó còn được đo bằng những gì chúng ta cho đi. Không nhất thiết phải làm những việc vĩ đại. Một lời động viên đúng lúc. Một bàn tay đưa ra khi ai đó khó khăn. Một cơ hội dành cho người trẻ. Một lời xin lỗi. Một lời cảm ơn. Một sự tử tế không cần được biết đến. Những điều ấy có thể rất nhỏ đối với chúng ta. Nhưng đôi khi rất lớn đối với người nhận. Đến cuối đời, chúng ta có thể không nhớ hết những người từng nhìn thấy mình. Nhưng sẽ có những người nhớ mãi cách chúng ta từng đối xử với họ. Một cuộc đời đẹp là cuộc đời để lại nhiều điều tốt đẹp hơn những gì nó đã nhận. 10. Cuối cùng, hãy xây dựng một cuộc đời mà khi nhìn lại, mình không muốn đổi lấy cuộc đời của người khác Có lẽ đây là một trong những dấu hiệu sâu sắc nhất của sự trưởng thành. Không còn nhìn sang cuộc đời người khác và nghĩ: “Ước gì tôi có cuộc sống như họ.” Bởi chúng ta hiểu rằng mỗi người chỉ nhìn thấy phần nổi của một cuộc đời. Ta thấy căn nhà, không thấy khoản nợ. Ta thấy thành công, không thấy những đêm mất ngủ. Ta thấy nụ cười, không thấy những nỗi đau. Ta thấy thành tựu, không thấy những điều đã phải đánh đổi. Vì vậy, thay vì cố sống cuộc đời của người khác, hãy xây dựng cuộc đời của chính mình. Có thể không hoàn hảo. Có thể có những thất bại. Có thể có những đoạn đường rất khó khăn.

Nhưng đó là cuộc đời mà mình đã lựa chọn với sự tỉnh thức. Một cuộc đời đáng sống không phải là cuộc đời không có tiếc nuối. Mà là cuộc đời có đủ những điều khiến chúng ta có thể nói: “Nếu được sống lại, tôi vẫn muốn sống một cuộc đời như thế.” Có lẽ đến một lúc nào đó, con người sẽ hiểu rằng xây dựng cuộc đời không phải là xây một thứ gì đó để người khác ngắm nhìn. Mà là xây một nơi để chính mình có thể trở về. Một tâm hồn đủ bình yên. Một gia đình đủ yêu thương. Một cơ thể đủ khỏe mạnh. Một công việc đủ ý nghĩa. Một vài người đủ chân thành. Một trái tim đủ rộng để tha thứ. Một cuộc sống đủ đầy nhưng không bị sở hữu bởi vật chất. Và một tâm trí đủ tỉnh táo để biết: Điều gì nên giữ. Điều gì nên buông. Điều gì đáng theo đuổi. Điều gì không đáng đánh đổi. Chúng ta không thể xây lại những năm tháng đã qua. Nhưng chúng ta vẫn có thể xây những năm tháng còn lại. Không cần bắt đầu bằng một điều lớn lao. Chỉ cần bắt đầu bằng một lựa chọn đúng. Hôm nay dành thêm một giờ cho gia đình. Ngày mai chăm sóc sức khỏe tốt hơn. Bớt một cuộc tranh cãi. Bớt một lần so sánh. Bớt một ham muốn không cần thiết. Thêm một lời cảm ơn. Thêm một cuộc trò chuyện. Thêm một hành động tử tế. Từng chút một. Từng ngày một. Cho đến khi những điều nhỏ bé ấy trở thành một cuộc đời. Và rồi, khi đứng ở cuối hành trình, có thể chúng ta sẽ nhận ra: Cuộc đời đáng sống không phải là cuộc đời có nhiều nhất, mà là cuộc đời trong đó những điều quan trọng nhất đã được đặt đúng chỗ. Bởi sau cùng, chúng ta không được nhớ đến chỉ vì đã xây bao nhiêu. Mà vì chúng ta đã sống như thế nào trong những năm tháng được trao cho mình.