HNI 09-8

PHẦN V – QUẢN TRỊ VÀ CỘNG ĐỒNG

CHƯƠNG 35: DAO HCOIN – QUẢN TRỊ BẰNG SỰ ĐỒNG THUẬN

 

Khi một hệ sinh thái phát triển từ một nhóm nhỏ thành một cộng đồng lớn, câu hỏi quan trọng không còn là “Ai quyết định?”, mà là “Quyết định được đưa ra như thế nào để minh bạch, công bằng và có trách nhiệm?”

 

DAO, viết tắt của Decentralized Autonomous Organization, có thể được hiểu là mô hình tổ chức tự quản dựa trên các quy tắc được công khai và công nghệ blockchain. Trong tầm nhìn HCoin, DAO có thể trở thành một cơ chế để cộng đồng tham gia vào một số quyết định quan trọng của hệ sinh thái.

 

Tuy nhiên, DAO không có nghĩa là mọi vấn đề đều phải đưa ra bỏ phiếu. Một hệ thống quản trị hiệu quả cần xác định rõ việc gì cộng đồng được quyết định, việc gì thuộc trách nhiệm của đội ngũ vận hành và việc gì bắt buộc phải tuân thủ pháp luật hoặc các yêu cầu kỹ thuật chuyên môn.

 

1. CỘNG ĐỒNG LÀ MỘT PHẦN CỦA HỆ SINH THÁI

 

Một hệ sinh thái không chỉ được tạo nên bởi công nghệ.

 

Nó được tạo nên bởi con người.

 

Người dùng tạo ra hoạt động.

 

Doanh nghiệp tạo ra sản phẩm và dịch vụ.

 

Nhà phát triển tạo ra công nghệ.

 

Nhà sáng tạo tạo ra nội dung.

 

Các thành viên đóng góp ý tưởng, phản hồi và nguồn lực.

 

Vì vậy, cộng đồng cần có một cơ chế để tiếng nói của mình được lắng nghe.

 

DAO có thể tạo ra không gian để những thành viên đủ điều kiện tham gia vào quá trình đó.

 

2. DAO KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI “AI CŨNG QUYẾT ĐỊNH MỌI THỨ”

 

Đây là một nguyên tắc cần được xác định ngay từ đầu.

 

Không phải mọi vấn đề đều phù hợp để biểu quyết.

 

Ví dụ, các quyết định liên quan đến:

 

An toàn hệ thống.

 

Bảo mật.

 

Xử lý sự cố khẩn cấp.

 

Tuân thủ pháp luật.

 

Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

 

Vận hành kỹ thuật.

 

Có thể cần được giao cho những người có chuyên môn và trách nhiệm rõ ràng.

 

DAO có thể tham gia vào những vấn đề phù hợp, nhưng không nên biến quản trị cộng đồng thành một cuộc bỏ phiếu cho mọi quyết định.

 

Phân quyền phải đi cùng trách nhiệm.

 

3. NHỮNG NỘI DUNG CÓ THỂ ĐƯA RA BIỂU QUYẾT

 

Trong một mô hình được thiết kế phù hợp, cộng đồng có thể tham gia biểu quyết đối với một số vấn đề như:

 

Định hướng phát triển hệ sinh thái.

 

Đề xuất cải tiến sản phẩm.

 

Ưu tiên phát triển một số tính năng.

 

Các chương trình cộng đồng.

 

Quỹ hỗ trợ sáng kiến.

 

Tiêu chí lựa chọn một số chương trình phát triển.

 

Một số thay đổi trong cơ chế vận hành đã được quy định trước.

 

Những nội dung này cần được công bố rõ ràng trước khi đưa ra biểu quyết.

 

Người tham gia phải biết mình đang bỏ phiếu cho điều gì, tác động ra sao và kết quả được thực hiện như thế nào.

 

4. MINH BẠCH LÀ NỀN TẢNG

 

Một hệ thống quản trị cộng đồng chỉ có thể tạo dựng niềm tin khi thông tin được công khai ở mức phù hợp.

 

Một đề xuất cần có:

 

Mục tiêu.

 

Lý do.

 

Tác động dự kiến.

 

Chi phí nếu có.

 

Rủi ro.

 

Thời gian thực hiện.

 

Đơn vị chịu trách nhiệm.

 

Cách đánh giá kết quả.

 

Thành viên không nên bỏ phiếu chỉ dựa trên một khẩu hiệu hoặc một thông điệp ngắn.

 

Muốn cộng đồng quyết định tốt, cộng đồng phải được cung cấp thông tin đủ tốt.

 

5. QUYỀN BIỂU QUYẾT

 

Một trong những vấn đề khó nhất của DAO là xác định:

 

Ai có quyền bỏ phiếu?

 

Có thể có nhiều mô hình khác nhau.

 

Quyền biểu quyết có thể dựa trên tư cách thành viên, mức độ đóng góp, thời gian tham gia hoặc một cơ chế kết hợp.

 

Nếu quyền biểu quyết phụ thuộc hoàn toàn vào số lượng token nắm giữ, những người sở hữu nhiều tài sản có thể có ảnh hưởng lớn hơn.

 

Nếu mỗi người chỉ có một phiếu, hệ thống có thể công bằng hơn ở một số khía cạnh nhưng lại phát sinh nguy cơ tạo nhiều tài khoản để tăng ảnh hưởng.

 

Vì vậy, cơ chế quản trị cần được thiết kế cẩn trọng, có thử nghiệm và có khả năng điều chỉnh.

 

Không có một mô hình duy nhất phù hợp với mọi cộng đồng.

 

6. NGUYÊN TẮC “MỘT NGƯỜI – MỘT TIẾNG NÓI” HAY “ĐÓNG GÓP – TRÁCH NHIỆM”?

 

Đây là một câu hỏi lớn.

 

Một người tham gia lâu năm và đóng góp nhiều cho hệ sinh thái có thể có mức độ ảnh hưởng khác với một tài khoản mới tạo.

 

Nhưng nếu quyền lực được tập trung quá mức vào một nhóm nhỏ, DAO có thể mất đi ý nghĩa phân quyền.

 

Do đó, mục tiêu cần hướng tới là sự cân bằng giữa:

 

Tính đại diện – năng lực – đóng góp – trách nhiệm – chống thao túng.

 

Cơ chế cuối cùng cần được công bố minh bạch để mọi thành viên hiểu được cách quyền biểu quyết được hình thành.

 

7. QUY TRÌNH ĐỀ XUẤT

 

Một hệ thống DAO tốt cần có quy trình rõ ràng.

 

Có thể bắt đầu từ:

 

Ý tưởng → Đề xuất → Thảo luận → Hoàn thiện → Biểu quyết → Công bố kết quả → Thực hiện → Báo cáo.

 

Như vậy, biểu quyết không phải là điểm kết thúc.

 

Nó chỉ là một bước trong toàn bộ chu trình quản trị.

 

Sau khi quyết định được thông qua, cộng đồng cần biết:

 

Ai thực hiện?

 

Thực hiện trong bao lâu?

 

Kết quả như thế nào?

 

Có đạt mục tiêu hay không?

 

Nếu không đạt thì xử lý ra sao?

 

Đây chính là sự khác biệt giữa bỏ phiếu và quản trị thực sự.

 

8. BẢO VỆ CỘNG ĐỒNG KHỎI THAO TÚNG

 

Một DAO cũng có những rủi ro riêng.

 

Có thể xảy ra việc một nhóm người tập trung quyền biểu quyết.

 

Có thể xuất hiện tài khoản giả.

 

Có thể có hành vi mua ảnh hưởng.

 

Có thể có thông tin sai lệch nhằm tác động đến kết quả.

 

Vì vậy, cơ chế quản trị cần có những biện pháp bảo vệ phù hợp.

 

Ví dụ:

 

Thời gian thảo luận tối thiểu.

 

Công khai đề xuất.

 

Xác minh quyền biểu quyết.

 

Giới hạn một số hình thức thao túng.

 

Cơ chế kiểm tra độc lập.

 

Quy trình khiếu nại.

 

Cơ chế tạm dừng trong trường hợp có dấu hiệu bất thường.

 

Phân quyền không có nghĩa là không có kiểm soát.

 

Phân quyền đúng nghĩa là quyền lực được phân bổ cùng với cơ chế kiểm tra và trách nhiệm.

 

9. DAO VÀ PHÁP LUẬT

 

Đây là ranh giới đặc biệt quan trọng.

 

Một DAO hoạt động trên blockchain không tự động đứng ngoài pháp luật.

 

Các hoạt động liên quan đến tài sản số, thanh toán, tài chính, đầu tư, dữ liệu cá nhân hoặc thương mại vẫn có thể chịu sự điều chỉnh của pháp luật tại từng quốc gia.

 

Do đó, DAO HCoin cần được thiết kế theo hướng:

 

Công nghệ hỗ trợ quản trị, nhưng pháp luật vẫn là khuôn khổ bắt buộc.

 

Những nội dung có nguy cơ vi phạm pháp luật không thể trở nên hợp pháp chỉ vì được cộng đồng biểu quyết.

 

Đây là nguyên tắc cần được ghi rõ trong mô hình quản trị.

 

10. DAO VÀ ĐỘI NGŨ VẬN HÀNH

 

Một hệ sinh thái lớn vẫn cần con người vận hành.

 

Nhà phát triển cần bảo trì hệ thống.

 

Đội ngũ bảo mật cần giám sát rủi ro.

 

Nhóm pháp lý cần kiểm tra quy định.

 

Đội ngũ chăm sóc cộng đồng cần hỗ trợ người dùng.

 

Vì vậy, DAO và đội ngũ vận hành không nhất thiết đối lập với nhau.

 

Một mô hình hợp lý có thể là:

 

Cộng đồng quyết định định hướng phù hợp.

 

Đội ngũ chuyên môn thực hiện.

 

Cộng đồng giám sát.

 

Kết quả được công khai.

 

Đây là mô hình kết hợp giữa quản trị cộng đồng và quản trị chuyên nghiệp.

 

11. DAO HCOIN – HƯỚNG TỚI QUẢN TRỊ MINH BẠCH

 

Trong tầm nhìn dài hạn, DAO HCoin có thể hướng tới một hệ thống mà những quyết định quan trọng được ghi nhận minh bạch.

 

Người dùng có thể theo dõi đề xuất.

 

Biết đề xuất được đưa ra khi nào.

 

Biết thời gian biểu quyết.

 

Biết kết quả.

 

Biết quyết định được thực hiện ra sao.

 

Nếu một phần quy trình được ghi nhận trên blockchain, dữ liệu có thể dễ dàng kiểm tra hơn.

 

Tuy nhiên, blockchain không tự động đảm bảo rằng mọi thông tin bên ngoài đưa lên chuỗi đều chính xác.

 

Vì vậy, tính minh bạch của blockchain cần đi cùng tính chính xác của dữ liệu đầu vào.

 

12. TỪ NGƯỜI DÙNG ĐẾN NGƯỜI ĐỒNG KIẾN TẠO

 

Một trong những giá trị lớn nhất của DAO là thay đổi vai trò của cộng đồng.

 

Người dùng không chỉ sử dụng sản phẩm.

 

Họ có thể đóng góp ý tưởng.

 

Đề xuất cải tiến.

 

Tham gia thảo luận.

 

Đánh giá sản phẩm.

 

Tham gia những quyết định phù hợp.

 

Khi đó, cộng đồng chuyển từ vị trí người sử dụng sang người đồng kiến tạo.

 

Đây có thể là nền tảng quan trọng để xây dựng một hệ sinh thái lâu dài.

 

KẾT CHƯƠNG

 

DAO không phải là phép màu.

 

Blockchain cũng không thể tự tạo ra sự công bằng.

 

Công nghệ chỉ cung cấp công cụ.

 

Điều quyết định chất lượng của một hệ thống quản trị vẫn là nguyên tắc, con người, minh bạch và trách nhiệm.

 

DAO HCoin được định hướng như một cơ chế để cộng đồng có thể tham gia vào những quyết định phù hợp, đồng thời duy trì ranh giới rõ ràng giữa quyền biểu quyết, trách nhiệm vận hành và yêu cầu pháp lý.

 

Một cộng đồng mạnh không phải là cộng đồng lúc nào cũng đồng ý.

 

Đó là cộng đồng có quyền thảo luận, có quyền đặt câu hỏi, có quyền phản biện và có cơ chế cùng đưa ra quyết định một cách minh bạch.

 

Từ công nghệ đến cộng đồng.

 

Từ quyền biểu quyết đến trách nhiệm.

 

Từ mỗi cá nhân đến một hệ sinh thái.

 

DAO HCoin hướng tới một nguyên tắc đơn giản:

 

MINH BẠCH ĐỂ TIN CẬY.

 

PHÂN QUYỀN ĐỂ CÙNG THAM GIA.

 

TRÁCH NHIỆM ĐỂ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG.

 

Và cuối cùng, sức mạnh lớn nhất của một DAO không nằm ở số lượng phiếu bầu.

 

Nó nằm ở khả năng biến tiếng nói của cộng đồng thành những giá trị thực tế cho cộng đồng.