HNI 14-8

CHƯƠNG 4: NỖI SỢ HÃI

 

Nỗi sợ thất bại, mất mát, bị từ chối và cái chết ảnh hưởng thế nào đến hành vi con người?

 

Con người sinh ra đã biết sợ.

 

Một đứa trẻ giật mình trước âm thanh lớn, khóc khi đói, bất an khi xa người chăm sóc. Khi trưởng thành, nỗi sợ không biến mất mà thay đổi hình thức. Ta sợ thất bại, sợ nghèo, sợ mất việc, sợ mất tiền, sợ bị từ chối, sợ bị coi thường, sợ mất người mình yêu, sợ bệnh tật và cuối cùng là sợ cái chết.

 

Nếu nhìn nỗi sợ chỉ như một điểm yếu, chúng ta sẽ không hiểu được một phần rất quan trọng của bản chất con người. Nỗi sợ vốn là cơ chế bảo vệ sự sống. Nó cảnh báo nguy hiểm, thúc đẩy con người tránh rủi ro và bảo vệ những điều quan trọng.

 

Nhưng cũng chính nỗi sợ có thể trở thành chiếc lồng vô hình khiến con người không dám sống, không dám lựa chọn và không dám bước ra khỏi giới hạn của chính mình.

 

Vì vậy, vấn đề không phải là con người có sợ hay không, mà là: nỗi sợ đang bảo vệ con người hay đang điều khiển con người?

 

1. Nỗi sợ – tín hiệu đầu tiên của sự sống

 

Trong môi trường nguyên thủy, nỗi sợ có giá trị sống còn. Khi phát hiện thú dữ, con người phải chạy. Khi gặp nguy hiểm, phải tìm nơi trú ẩn. Khi nhận thấy thức ăn có thể gây độc, phải tránh.

 

Nỗi sợ giúp cơ thể chuyển sang trạng thái cảnh giác, tập trung sự chú ý vào mối nguy và chuẩn bị phản ứng.

 

Ngày nay, phần lớn con người không còn phải đối mặt thường xuyên với thú dữ, nhưng những mối đe dọa đã chuyển sang hình thức khác.

 

Một người sợ mất việc.

 

Một doanh nhân sợ phá sản.

 

Một người trẻ sợ không thành công.

 

Một người lãnh đạo sợ mất quyền kiểm soát.

 

Một người sợ bị cộng đồng quay lưng.

 

Những nguy hiểm ấy không trực tiếp đe dọa tính mạng như thời nguyên thủy, nhưng chúng vẫn có thể tạo ra cảm giác bất an rất mạnh.

 

Bản năng cũ đang hoạt động trong một thế giới mới.

 

2. Con người thường sợ mất hơn là muốn có

 

Một đặc điểm sâu sắc của tâm lý con người là cảm giác mất mát thường tạo ra phản ứng mạnh.

 

Người chưa có một khoản tiền có thể mong muốn kiếm thêm. Nhưng người đang có tiền lại thường đặc biệt lo sợ mất nó.

 

Người chưa có địa vị muốn được công nhận. Người đã có địa vị lại sợ bị thay thế.

 

Người chưa có tình yêu mong được yêu. Người đang yêu lại có thể sợ bị phản bội.