HNI 20-8

CHƯƠNG 37. NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NIỀM TIN

 

Niềm tin là tài sản vô hình quan trọng của cá nhân và tổ chức

 

Niềm tin là một trong những tài sản đặc biệt nhất của con người. Nó không có hình dạng, không nằm trong két sắt, không thể cân đo bằng tiền, nhưng lại có thể quyết định một mối quan hệ được xây dựng hay tan vỡ, một doanh nghiệp phát triển hay suy yếu, một cộng đồng đoàn kết hay chia rẽ.

 

Con người có thể dùng tiền để mua một sản phẩm, nhưng không thể dùng tiền để mua niềm tin thật sự. Niềm tin phải được tạo dựng qua thời gian, bằng sự nhất quán giữa lời nói và hành động.

 

Một người có thể nói rất hay để tạo ấn tượng trong vài phút. Nhưng muốn người khác tin tưởng lâu dài, họ phải chứng minh bằng cách sống và cách hành động.

 

Niềm tin không được yêu cầu. Niềm tin phải được xây dựng.

 

Trong đời sống, chúng ta trao đổi với nhau mỗi ngày dựa trên những mức độ tin tưởng khác nhau. Khi gửi tiền vào ngân hàng, chúng ta tin hệ thống sẽ bảo vệ tài sản. Khi mua một sản phẩm, chúng ta tin người bán cung cấp đúng chất lượng. Khi giao việc cho một người, chúng ta tin họ sẽ hoàn thành trách nhiệm. Khi kết hôn, tình bạn hoặc hợp tác kinh doanh, chúng ta đều đang trao cho người khác một phần niềm tin của mình.

 

Nếu không có niềm tin, xã hội sẽ trở nên vô cùng tốn kém.

 

Mọi giao dịch đều phải kiểm tra nhiều lần. Mọi lời hứa đều phải có giám sát. Mọi mối quan hệ đều phải đặt trong trạng thái nghi ngờ.

 

Ngược lại, khi niềm tin tồn tại, con người có thể hợp tác nhanh hơn, giao tiếp hiệu quả hơn và tập trung nhiều hơn vào việc tạo ra giá trị.

 

Nhưng niềm tin không có nghĩa là tin tưởng mù quáng.

 

Một người trưởng thành không trao niềm tin tuyệt đối ngay từ đầu. Họ quan sát, kiểm chứng và đánh giá qua thời gian. Niềm tin có thể bắt đầu từ một thiện cảm, nhưng để trở thành niềm tin bền vững, nó cần được củng cố bằng trải nghiệm thực tế.

 

Có thể hiểu niềm tin giống như một chiếc cầu.

 

Mỗi lời hứa được giữ là một viên gạch.

 

Mỗi hành động đúng là một viên gạch.

 

Mỗi lần chịu trách nhiệm khi mắc lỗi là một viên gạch.

 

Mỗi lần minh bạch trong một tình huống khó khăn là một viên gạch.

 

Qua thời gian, những viên gạch nhỏ tạo thành một cây cầu đủ chắc để con người bước qua khoảng cách giữa họ.

 

Nhưng cây cầu ấy cũng có thể bị phá hủy rất nhanh.

 

Một lời nói dối nghiêm trọng.

 

Một lần phản bội.

 

Một hành vi lợi dụng.

 

Một sự thất hứa có chủ ý.

 

Những điều đó có thể làm mất đi niềm tin được xây dựng trong nhiều năm.

 

Vì vậy, xây dựng niềm tin cần thời gian, nhưng đánh mất niềm tin đôi khi chỉ cần một khoảnh khắc.

 

Yếu tố đầu tiên của niềm tin là sự nhất quán.

 

Nếu hôm nay một người nói điều này nhưng ngày mai hành động hoàn toàn ngược lại, người khác sẽ không biết nên tin vào điều gì.

 

Một nhà lãnh đạo nói rằng mọi người đều bình đẳng nhưng luôn ưu ái người thân cận sẽ làm mất niềm tin.

 

Một doanh nghiệp quảng cáo chất lượng nhưng sản phẩm không đúng cam kết sẽ mất khách hàng.

 

Một người nói rằng gia đình là quan trọng nhưng luôn thất hứa với người thân sẽ dần mất sự tin tưởng.

 

Nhất quán không có nghĩa là con người không được thay đổi.

 

Thay đổi là cần thiết.

 

Nhưng khi thay đổi, con người cần có lý do rõ ràng và giao tiếp minh bạch.

 

Yếu tố thứ hai là giữ lời.

 

Một lời hứa nhỏ cũng có giá trị.

 

Khi nói sẽ gọi lại, hãy gọi lại.

 

Khi nói sẽ hoàn thành công việc, hãy cố gắng hoàn thành đúng thời hạn.

 

Nếu không thể thực hiện, hãy thông báo sớm thay vì im lặng.

 

Người đáng tin không phải là người chưa bao giờ thất hứa. Đó là người biết chịu trách nhiệm khi không thể giữ lời.

 

Một câu nói đơn giản như:

 

“Tôi đã không làm đúng cam kết. Tôi xin lỗi và đây là cách tôi khắc phục.”

 

đôi khi có giá trị hơn hàng chục lời biện minh.

 

Yếu tố thứ ba là minh bạch.

 

Con người không cần biết mọi thứ, nhưng họ cần biết những điều có liên quan trực tiếp đến quyền lợi và quyết định của mình.

 

Trong gia đình, minh bạch về những vấn đề quan trọng giúp giảm hiểu lầm.

 

Trong doanh nghiệp, minh bạch về mục tiêu, trách nhiệm và quyền lợi giúp nhân viên hiểu mình đang đóng góp cho điều gì.

 

Trong cộng đồng, minh bạch giúp hạn chế tin đồn và nghi ngờ.

 

Minh bạch không có nghĩa là công khai mọi thông tin cá nhân. Đó là biết điều gì cần chia sẻ, với ai, vào thời điểm nào và bằng cách nào.

 

Yếu tố thứ tư là năng lực.

 

Một người có thể rất tử tế nhưng nếu thường xuyên không hoàn thành công việc, người khác vẫn khó giao cho họ những nhiệm vụ quan trọng.

 

Niềm tin không chỉ được tạo bởi nhân cách mà còn bởi khả năng.

 

Trong công việc, muốn được tin tưởng, chúng ta phải làm tốt việc mình nhận.

 

Muốn được giao trách nhiệm lớn hơn, cần chứng minh rằng mình có khả năng xử lý trách nhiệm hiện tại.

 

Vì vậy, xây dựng niềm tin cũng đồng nghĩa với việc không ngừng nâng cao năng lực.

 

Yếu tố thứ năm là đặt lợi ích chung bên cạnh lợi ích cá nhân.

 

Con người luôn có lợi ích riêng. Điều đó hoàn toàn tự nhiên.

 

Nhưng nếu một người luôn tìm cách có lợi cho mình bằng cách gây thiệt hại cho người khác, niềm tin sẽ nhanh chóng biến mất.

 

Một người đáng tin không phải là người không có lợi ích cá nhân.

 

Đó là người biết tìm kiếm lợi ích cá nhân trong giới hạn không phá vỡ lợi ích và niềm tin chung.

 

Trong kinh doanh, khách hàng cần lợi ích, doanh nghiệp cần lợi nhuận, nhân viên cần thu nhập, đối tác cần hiệu quả. Khi mỗi bên đều nhận được giá trị hợp lý, quan hệ hợp tác có thể bền vững.

 

Đây chính là nguyên tắc cùng có lợi.

 

Niềm tin đặc biệt quan trọng đối với người lãnh đạo.

 

Một người lãnh đạo có thể dùng quyền lực để buộc người khác làm việc trong một thời gian. Nhưng không thể dùng quyền lực để tạo ra sự trung thành lâu dài.

 

Muốn đội ngũ đồng hành, người lãnh đạo phải tạo được niềm tin rằng họ công bằng, có năng lực, biết chịu trách nhiệm và không bỏ rơi đội ngũ khi khó khăn.

 

Người lãnh đạo được tin tưởng không phải vì họ luôn đúng.

 

Mà vì khi sai, họ dám nhận sai.

 

Khi thất bại, họ không đẩy trách nhiệm xuống cấp dưới.

 

Khi thành công, họ biết chia sẻ công lao.

 

Đó là cách một nhà lãnh đạo xây dựng uy tín.

 

Trong gia đình, niềm tin cũng là nền móng của tình yêu.

 

Vợ chồng có thể bất đồng.

 

Cha mẹ và con cái có thể khác quan điểm.

 

Nhưng nếu vẫn tin rằng người kia không cố tình làm tổn thương mình, họ sẽ dễ đối thoại hơn.

 

Một đứa trẻ được cha mẹ tin tưởng sẽ dần học cách chịu trách nhiệm với sự tin tưởng ấy.

 

Ngược lại, nếu cha mẹ kiểm soát mọi hành động của con, đứa trẻ có thể học cách che giấu thay vì học cách trung thực.

 

Vì vậy, niềm tin phải đi cùng trách nhiệm.

 

Tin tưởng không có nghĩa là mặc kệ.

 

Tin tưởng là trao không gian để người khác tự quyết định, đồng thời giúp họ hiểu hậu quả của lựa chọn.

 

Niềm tin cũng cần được xây dựng trong cộng đồng.

 

Một cộng đồng lớn không thể vận hành nếu mọi người đều nghi ngờ nhau.

 

Nhưng cộng đồng cũng không thể tồn tại nếu trao quyền mà không có nguyên tắc.

 

Cần có quy định rõ ràng, cơ chế minh bạch và trách nhiệm cụ thể. Khi xảy ra vấn đề, cần có cách giải quyết công bằng.

 

Điều đó tạo ra một môi trường mà con người có thể tin tưởng không chỉ vào nhau mà còn tin tưởng vào hệ thống.

 

Đây là bước phát triển rất quan trọng.

 

Một cộng đồng tốt không phụ thuộc hoàn toàn vào việc người lãnh đạo có tốt hay không. Nó cần những nguyên tắc đủ rõ để ngay cả khi con người thay đổi, hệ thống vẫn có khả năng vận hành.

 

Trong thời đại số, niềm tin càng trở nên quý giá.

 

Thông tin có thể lan truyền trong vài giây. Một tin giả có thể làm tổn hại danh tiếng của một cá nhân hoặc tổ chức. Một đánh giá thiếu căn cứ có thể ảnh hưởng đến quyết định của hàng nghìn người.

 

Vì vậy, xây dựng niềm tin trên môi trường số đòi hỏi trách nhiệm cao hơn.

 

Không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng.

 

Không dùng hình ảnh hoặc lời nói gây hiểu lầm.

 

Không hứa những điều mình không thể thực hiện.

 

Không tạo ra kỳ vọng sai lệch chỉ để thu hút sự chú ý.

 

Mỗi nội dung được đăng tải đều góp phần tạo nên hình ảnh của người đăng.

 

Danh tiếng là lịch sử của niềm tin.

 

Một người có thể xây dựng thương hiệu cá nhân trong nhiều năm, nhưng chỉ một hành vi thiếu trung thực cũng có thể làm tổn thương nghiêm trọng uy tín ấy.

 

Đối với doanh nghiệp, thương hiệu cũng chính là tổng hợp những trải nghiệm mà khách hàng có với doanh nghiệp.

 

Khách hàng không chỉ nhớ sản phẩm.

 

Họ nhớ cách mình được đối xử.

 

Họ nhớ doanh nghiệp có giữ lời không.

 

Họ nhớ khi có vấn đề, doanh nghiệp có đứng ra giải quyết không.

 

Bởi vậy, thương hiệu mạnh không chỉ được xây bằng quảng cáo.

 

Thương hiệu mạnh được xây bằng niềm tin được lặp lại qua từng trải nghiệm.

 

Tuy nhiên, trong cuộc sống sẽ có lúc niềm tin bị tổn thương.

 

Khi đó, xin lỗi là chưa đủ.

 

Muốn khôi phục niềm tin, cần hành động.

 

Thừa nhận sai.

 

Khắc phục hậu quả.

 

Thay đổi cách làm.

 

Và chứng minh sự thay đổi trong một khoảng thời gian đủ dài.

 

Người khác có quyền cần thời gian để tin lại.

 

Không thể yêu cầu họ quên ngay điều đã xảy ra.

 

Niềm tin bị mất giống như một chiếc gương bị vỡ. Có thể ghép lại, nhưng dấu vết vẫn tồn tại. Điều quan trọng là từ đó con người phải biết trân trọng niềm tin hơn.

 

Cuối cùng, nghệ thuật xây dựng niềm tin không nằm ở những kỹ thuật phức tạp.

 

Nó bắt đầu từ những điều rất căn bản:

 

Nói thật.

Giữ lời.

Làm đúng.

Minh bạch.

Có trách nhiệm.

Tôn trọng người khác.

Và nhất quán giữa điều mình nói với điều mình làm.

 

Tiền có thể giúp xây dựng một doanh nghiệp.

 

Công nghệ có thể mở rộng một hệ thống.

 

Quyền lực có thể tạo ra khả năng hành động.

 

Nhưng niềm tin mới khiến con người muốn đồng hành lâu dài.

 

Một cá nhân có niềm tin sẽ có nhiều cơ hội hợp tác hơn.

 

Một tổ chức có niềm tin sẽ có sức mạnh đoàn kết hơn.

 

Một cộng đồng có niềm tin sẽ có khả năng vượt qua khó khăn tốt hơn.

 

Và một xã hội có niềm tin sẽ giảm được rất nhiều khoảng cách giữa con người với con người.

 

Niềm tin là tài sản không nhìn thấy, nhưng có thể quyết định giá trị của mọi tài sản khác.

 

Biết tạo dựng niềm tin là biết xây nền móng cho các mối quan hệ.

 

Biết giữ gìn niềm tin là biết bảo vệ tương lai.

 

Và biết sử dụng niềm tin một cách có trách nhiệm chính là một trong những biểu hiện trưởng thành nhất của con người.