HNI 20-08/2026 - B8 🌺

CHƯƠNG 27. ÍCH KỶ

Ích kỷ có hoàn toàn xấu hay đôi khi là cơ chế tự bảo vệ?

Ích kỷ thường được nhìn nhận như một phẩm chất tiêu cực. Khi nói một người ích kỷ, chúng ta thường nghĩ đến người chỉ quan tâm đến lợi ích của mình, không biết chia sẻ, không quan tâm đến cảm xúc và quyền lợi của người khác. Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào bản chất con người, ích kỷ không phải lúc nào cũng hoàn toàn xấu. Ở một mức độ nhất định, việc ưu tiên bảo vệ bản thân là một cơ chế tự nhiên giúp con người tồn tại và phát triển.

Ngay từ khi sinh ra, con người đã có nhu cầu được ăn, được bảo vệ, được an toàn và được chăm sóc. Một đứa trẻ khóc khi đói, sợ khi bị bỏ lại và tìm kiếm sự gần gũi từ người chăm sóc. Đó không phải là ích kỷ theo nghĩa đạo đức. Đó là bản năng sinh tồn.

Khi trưởng thành, con người vẫn cần bảo vệ sức khỏe, thời gian, tài sản, danh dự và những người mình yêu thương. Một người biết nói “không” khi bị lợi dụng không nhất thiết là ích kỷ. Một người từ chối một yêu cầu vượt quá khả năng cũng không phải người vô tình. Đôi khi, biết bảo vệ giới hạn của mình chính là cách giữ gìn sự cân bằng trong cuộc sống.

Vấn đề bắt đầu khi bảo vệ bản thân biến thành chỉ biết bảo vệ lợi ích của mình.

Một người có thể chăm sóc bản thân nhưng vẫn quan tâm đến người khác. Một người có thể kiếm tiền nhưng không cần chà đạp người khác. Một người có thể bảo vệ quyền lợi chính đáng nhưng không cần tước đoạt quyền lợi của người khác.

Vì vậy, cần phân biệt giữa tự bảo vệ lành mạnh và ích kỷ cực đoan.

Tự bảo vệ lành mạnh nói rằng: “Tôi cần chăm sóc mình để có thể sống tốt và tiếp tục giúp đỡ người khác.”

Ích kỷ cực đoan lại nói rằng: “Miễn tôi có lợi, người khác thế nào cũng được.”

Hai cách suy nghĩ này rất khác nhau.

Con người cần một mức độ