HNI 20-8

CHƯƠNG 39. BẢN CHẤT CON NGƯỜI TRONG LÃNH ĐẠO

 

Lãnh đạo con người không phải bằng sự ép buộc mà bằng mục tiêu, niềm tin và lợi ích hài hòa

 

Lãnh đạo trước hết không phải là có một chức danh cao hơn người khác. Lãnh đạo là khả năng tạo ảnh hưởng, tập hợp con người và cùng họ hướng đến một mục tiêu chung. Một người có thể có quyền lực nhưng chưa chắc là nhà lãnh đạo. Người có quyền lực có thể khiến người khác làm theo vì sợ hãi. Người lãnh đạo thực sự khiến người khác muốn đồng hành vì họ tin vào mục tiêu, tin vào người dẫn dắt và nhìn thấy giá trị của chính mình trong hành trình chung.

 

Muốn lãnh đạo con người, trước hết phải hiểu bản chất con người.

 

Con người có nhu cầu được an toàn, được tôn trọng, được công nhận, được thuộc về một cộng đồng và được phát triển. Đồng thời, con người cũng có lợi ích cá nhân, cảm xúc, tham vọng và những giới hạn riêng. Không thể lãnh đạo hiệu quả nếu chỉ nhìn con người như những “nguồn lực” để hoàn thành công việc.

 

Một người có thể làm việc vì tiền, nhưng không phải lúc nào tiền cũng là động lực duy nhất. Họ có thể muốn được ghi nhận, muốn có cơ hội phát triển, muốn công việc có ý nghĩa hoặc muốn được làm việc trong một môi trường công bằng.

 

Vì vậy, lãnh đạo giỏi không chỉ hỏi:

 

“Làm thế nào để nhân viên làm việc nhiều hơn?”

 

Mà phải hỏi:

 

“Điều gì khiến họ muốn làm việc tốt hơn?”

 

Đây là sự khác biệt giữa quản lý bằng mệnh lệnh và lãnh đạo bằng ảnh hưởng.

 

Ép buộc có thể tạo ra sự tuân thủ trong ngắn hạn. Nhưng niềm tin mới tạo ra sự đồng hành trong dài hạn.

 

Một người làm việc vì sợ bị phạt sẽ thường chỉ làm đủ những gì được yêu cầu. Một người tin vào mục tiêu và tổ chức có thể chủ động làm nhiều hơn trách nhiệm tối thiểu.

 

Do đó, nhà lãnh đạo cần xây dựng một mục tiêu đủ rõ để mọi người hiểu mình đang đi đâu và tại sao phải đi.

 

Một mục tiêu tốt không chỉ thuộc về người đứng đầu. Nó phải giúp những người tham gia nhìn thấy phần ý nghĩa của mình trong đó.

 

Nếu một doanh nghiệp chỉ nói về doanh thu, nhân viên có thể nhìn công việc như một nhiệm vụ kiếm tiền. Nhưng nếu doanh nghiệp giúp họ hiểu sản phẩm đang giải quyết vấn đề gì cho khách hàng, công việc có thể trở nên có ý nghĩa hơn.

 

Mục tiêu tạo ra phương hướng.

 

Niềm tin tạo ra động lực.

 

Lợi ích hài hòa tạo ra sự bền vững.

 

Ba yếu tố này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

 

Không có mục tiêu, đội ngũ dễ mất phương hướng.

 

Không có niềm tin, mục tiêu dễ trở thành khẩu hiệu.

 

Không có lợi ích hài hòa, sự hợp tác khó duy trì lâu dài.

 

Nhà lãnh đạo cũng cần hiểu rằng con người không giống nhau. Mỗi người có năng lực, hoàn cảnh, tính cách và động lực khác nhau.

 

Có người thích thử thách.

 

Có người cần sự ổn định.

 

Có người muốn được công nhận.

 

Có người quan tâm nhiều đến thu nhập.

 

Có người muốn học hỏi.

 

Có người muốn có cơ hội lãnh đạo.

 

Nếu đối xử với tất cả mọi người bằng một cách giống nhau, nhà lãnh đạo có thể bỏ qua những nhu cầu khác biệt của từng thành viên.

 

Lãnh đạo không phải là đối xử giống nhau trong mọi trường hợp.

 

Đó là tạo điều kiện công bằng để mỗi người có cơ hội phát huy năng lực.

 

Một người lãnh đạo tốt cần biết giao đúng người vào đúng việc. Không phải ai giỏi cũng phù hợp với mọi vị trí. Người có khả năng sáng tạo có thể phù hợp với công việc cần ý tưởng. Người cẩn trọng có thể phù hợp với công việc kiểm soát. Người giao tiếp tốt có thể phù hợp với đối ngoại và phát triển cộng đồng.

 

Hiểu người giúp lãnh đạo sử dụng đúng năng lực.

 

Nhưng lãnh đạo không chỉ là dùng người.

 

Đó còn là phát triển người.

 

Một nhà lãnh đạo yếu thường muốn có những người giỏi sẵn.

 

Một nhà lãnh đạo tốt còn biết giúp những người chưa giỏi trở nên tốt hơn.

 

Trao cơ hội.

 

Hướng dẫn.

 

Phản hồi.

 

Cho phép thử nghiệm.

 

Cho phép mắc lỗi trong giới hạn an toàn.

 

Và quan trọng nhất là giúp con người tin rằng họ có khả năng tiến bộ.

 

Một nhân viên được tin tưởng có thể bắt đầu tin vào chính mình.

 

Một người được trao trách nhiệm có thể trưởng thành nhanh hơn.

 

Một người được hướng dẫn đúng cách có thể trở thành người dẫn dắt thế hệ tiếp theo.

 

Đó chính là cách lãnh đạo tạo ra lãnh đạo.

 

Một yếu tố quan trọng khác là sự công bằng.

 

Con người rất nhạy cảm với cảm giác bị đối xử bất công. Khi một người làm việc nhiều nhưng không được ghi nhận, họ dễ mất động lực. Khi một người làm việc kém nhưng vẫn được ưu ái, những người khác có thể mất niềm tin vào tổ chức.

 

Vì vậy, nhà lãnh đạo phải xây dựng nguyên tắc rõ ràng về trách nhiệm, quyền lợi và sự ghi nhận.

 

Công bằng không có nghĩa tất cả mọi người nhận giống nhau.

 

Công bằng là sự ghi nhận phù hợp với đóng góp, trách nhiệm và kết quả theo những nguyên tắc minh bạch.

 

Lãnh đạo cũng cần biết sử dụng quyền lực đúng cách.

 

Quyền lực là công cụ cần thiết để tổ chức vận hành. Nhưng quyền lực không được kiểm soát có thể làm tha hóa người lãnh đạo.

 

Khi một người quen với việc mọi người phải nghe mình, họ dễ nhầm quyền lực với năng lực.

 

Họ có thể không còn lắng nghe.

 

Không chấp nhận phản biện.

 

Không nhận lỗi.

 

Không muốn người khác mạnh hơn mình.

 

Đó là lúc quyền lực bắt đầu trở thành nguy cơ.

 

Một nhà lãnh đạo trưởng thành không sợ người khác giỏi.

 

Họ muốn đội ngũ của mình giỏi hơn.

 

Không sợ người khác có ý kiến khác.

 

Họ coi phản biện là nguồn thông tin để kiểm tra quyết định.

 

Không sợ phải nhận sai.

 

Họ hiểu rằng nhận sai đúng lúc có thể bảo vệ cả tổ chức khỏi một sai lầm lớn hơn.

 

Lãnh đạo cũng là nghệ thuật tạo niềm tin.

 

Niềm tin không đến từ những bài phát biểu hay.

 

Nó đến từ những việc người lãnh đạo làm mỗi ngày.

 

Đã hứa thì cố gắng thực hiện.

 

Đã sai thì nhận trách nhiệm.

 

Khi thành công thì chia sẻ công lao.

 

Khi thất bại thì đứng ra chịu trách nhiệm.

 

Khi nhân viên gặp khó khăn thì không bỏ mặc.

 

Khi tổ chức gặp khủng hoảng thì không trốn tránh.

 

Con người thường quan sát hành động của lãnh đạo nhiều hơn lời nói của họ.

 

Một nhà lãnh đạo nói về kỷ luật nhưng thường xuyên đi trễ sẽ khó tạo ra văn hóa kỷ luật.

 

Một nhà lãnh đạo nói về minh bạch nhưng che giấu thông tin sẽ khó xây dựng niềm tin.

 

Một nhà lãnh đạo nói về đoàn kết nhưng luôn tạo phe nhóm sẽ khiến tổ chức chia rẽ.

 

Lãnh đạo bằng gương là hình thức lãnh đạo mạnh nhất.

 

Một tổ chức cũng cần hiểu rằng lợi ích cá nhân và lợi ích chung không nhất thiết đối lập.

 

Nhân viên cần thu nhập và cơ hội phát triển.

 

Doanh nghiệp cần lợi nhuận.

 

Khách hàng cần sản phẩm có giá trị.

 

Đối tác cần lợi ích hợp tác.

 

Cộng đồng cần những giá trị tích cực.

 

Một mô hình bền vững là mô hình tìm được điểm giao giữa những lợi ích đó.

 

Nếu doanh nghiệp chỉ tối đa hóa lợi nhuận bằng mọi giá, khách hàng và nhân viên có thể chịu thiệt hại.

 

Nếu chỉ quan tâm đến nhân viên mà bỏ qua hiệu quả kinh doanh, tổ chức cũng khó tồn tại.

 

Nếu chỉ quan tâm đến khách hàng mà không tạo ra lợi nhuận, doanh nghiệp không có nguồn lực để phát triển.

 

Vì vậy, lãnh đạo cần tìm sự hài hòa lợi ích, chứ không tìm một bên thắng tuyệt đối.

 

Trong cộng đồng, điều này càng quan trọng. Người lãnh đạo cần tạo ra một môi trường trong đó thành viên có thể vừa nhận giá trị vừa đóng góp giá trị.

 

Không thể xây dựng một cộng đồng bền vững bằng tư duy:

 

“Tôi được gì?”

 

Mà cần chuyển sang:

 

“Chúng ta cùng tạo ra được gì?”

 

Đây là bước chuyển từ cá nhân sang tập thể.

 

Trong thời đại số, khả năng lãnh đạo cũng đang thay đổi. Người lãnh đạo không nhất thiết phải là người biết mọi thứ. Họ cần biết kết nối những người biết những điều khác nhau.

 

Một nhà lãnh đạo có thể không giỏi công nghệ nhưng cần biết cách sử dụng người giỏi công nghệ.

 

Có thể không giỏi truyền thông nhưng cần biết kết nối với người có năng lực truyền thông.

 

Có thể không giỏi tài chính nhưng cần biết lựa chọn người có chuyên môn.

 

Lãnh đạo hiện đại không phải là trung tâm của mọi câu trả lời.

 

Đó là trung tâm kết nối năng lực của cả hệ thống.

 

Một nhà lãnh đạo giỏi cũng phải biết lắng nghe.

 

Lắng nghe không có nghĩa là đồng ý với tất cả.

 

Lắng nghe là cho người khác cơ hội trình bày suy nghĩ trước khi đưa ra quyết định.

 

Một tổ chức không có phản biện sẽ rất dễ mắc sai lầm tập thể.

 

Khi mọi người chỉ nói điều lãnh đạo muốn nghe, người lãnh đạo có thể tưởng rằng mọi thứ đang tốt trong khi vấn đề đã tích tụ bên dưới.

 

Vì vậy, hãy tạo ra một môi trường mà nhân viên có thể nói sự thật một cách có trách nhiệm.

 

Sự thật đôi khi khó nghe.

 

Nhưng một sự thật khó nghe hôm nay có thể cứu tổ chức khỏi một thất bại lớn ngày mai.

 

Cuối cùng, bản chất của lãnh đạo không nằm ở chiếc ghế, chức danh hay quyền lực.

 

Lãnh đạo nằm ở khả năng khiến con người cùng nhau tạo ra điều tốt đẹp hơn khả năng của từng cá nhân riêng lẻ.

 

Ép buộc có thể khiến người ta làm.

 

Tiền có thể khiến người ta bắt đầu.

 

Nhưng mục tiêu có thể khiến họ nhìn thấy ý nghĩa.

 

Niềm tin khiến họ muốn đồng hành.

 

Lợi ích hài hòa khiến họ có lý do để đi lâu dài.

 

Và một người lãnh đạo có nhân cách sẽ khiến họ muốn trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

 

Lãnh đạo con người, xét đến cùng, không phải là kiểm soát họ. Đó là hiểu họ, tin tưởng họ, trao cơ hội cho họ và cùng họ xây dựng một tương lai mà mỗi người đều có phần giá trị trong đó.