HNI 21-8

CHƯƠNG 45. TUYÊN NGÔN VỀ BẢN CHẤT CON NGƯỜI

 

Hiểu mình → Hiểu người → Xây dựng niềm tin → Tạo giá trị → Hợp tác → Phụng sự → Cùng phát triển

 

Sau 45 chương đi qua những tầng sâu khác nhau của con người – từ bản năng, cảm xúc, nhu cầu, tình yêu, gia đình, tiền bạc, quyền lực, lòng tham, sự phản bội, niềm tin, đạo đức, kinh doanh cho đến cộng đồng và xã hội – chúng ta có thể nhận ra một điều:

 

Con người không đơn giản.

 

Không có một công thức duy nhất để giải thích tất cả hành vi của con người. Không thể chỉ dùng hai chữ “tốt” hay “xấu” để định nghĩa một con người. Trong mỗi chúng ta luôn tồn tại nhiều mặt đối lập cùng lúc.

 

Con người có thể rất ích kỷ trong một hoàn cảnh, nhưng lại vô cùng cao thượng trong một hoàn cảnh khác.

 

Có thể hôm nay chúng ta giận dữ, ngày mai lại bao dung.

 

Có lúc chúng ta muốn giành phần hơn cho mình, nhưng cũng có lúc sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì gia đình, cộng đồng hoặc một lý tưởng lớn hơn.

 

Đó chính là sự phức tạp và cũng là vẻ đẹp của bản chất con người.

 

1. Hiểu mình – điểm khởi đầu của mọi thay đổi

 

Muốn hiểu người khác, trước hết phải hiểu chính mình.

 

Ta cần biết mình muốn gì, sợ điều gì, cần điều gì, đang theo đuổi điều gì và vì sao mình lại hành động như vậy.

 

Nhiều người dành cả đời để phán xét người khác nhưng chưa từng dành đủ thời gian để quan sát chính mình.

 

Khi nóng giận, ta thường cho rằng người khác có lỗi.

 

Khi thất bại, ta dễ tìm nguyên nhân bên ngoài.

 

Khi thành công, ta dễ cho rằng tất cả là do năng lực của mình.

 

Nhưng sự trưởng thành bắt đầu từ một câu hỏi khác:

 

“Trong câu chuyện này, phần trách nhiệm của tôi là gì?”

 

Hiểu mình không phải để tự trách mình.

 

Hiểu mình là để làm chủ mình.

 

Khi nhận diện được tham vọng, nỗi sợ, sự tổn thương, lòng tự ái và những giới hạn của bản thân, chúng ta bắt đầu có khả năng lựa chọn thay vì phản ứng theo bản năng.

 

2. Hiểu người – để bớt phán xét

 

Mỗi người đều có một câu chuyện phía sau hành vi của họ.

 

Một người nóng nảy có thể đang mang trong mình những áp lực mà chúng ta không biết.

 

Một người tham lam có thể bị chi phối bởi nỗi sợ thiếu thốn.

 

Một người lạnh lùng có thể từng bị tổn thương.

 

Một người luôn muốn kiểm soát người khác có thể đang bất an với chính mình.

 

Điều đó không có nghĩa là chúng ta phải chấp nhận mọi hành vi sai trái.

 

Hiểu không đồng nghĩa với dung túng.

 

Hiểu là nhìn sâu hơn vào nguyên nhân để có cách ứng xử đúng đắn hơn.

 

Khi hiểu người, chúng ta bớt vội vàng kết luận.

 

Khi bớt phán xét, chúng ta có cơ hội đối thoại.

 

Và khi có đối thoại, nhiều xung đột có thể được giải quyết trước khi trở thành những vết thương lớn.

 

3. Xây dựng niềm tin – nền móng của mọi quan hệ

 

Con người có thể hợp tác vì lợi ích, nhưng chỉ có thể đồng hành lâu dài khi có niềm tin.

 

Tiền có thể tạo ra một giao dịch.

 

Quyền lực có thể tạo ra sự phục tùng.

 

Nhưng niềm tin mới tạo ra sự đồng hành.

 

Niềm tin không được xây dựng bằng lời nói hay khẩu hiệu.

 

Nó được tạo nên từ những điều rất nhỏ:

 

Nói được thì làm.

 

Hứa điều gì thì cố gắng thực hiện.

 

Sai thì nhận.

 

Không biết thì nói không biết.

 

Có quyền lực nhưng không lạm dụng quyền lực.

 

Có lợi thế nhưng không lợi dụng người khác.

 

Một cá nhân đáng tin sẽ tạo ra một mối quan hệ đáng tin.

 

Một tổ chức đáng tin sẽ tạo ra một cộng đồng đáng tin.

 

Và một xã hội có niềm tin sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển.

 

4. Tạo giá trị – thước đo của sự trưởng thành

 

Con người thường hỏi:

 

“Tôi nhận được gì?”

 

Nhưng một câu hỏi trưởng thành hơn là:

 

“Tôi tạo ra giá trị gì?”

 

Một người chỉ tìm kiếm lợi ích cho mình sẽ luôn cảm thấy thiếu.

 

Một người biết tạo giá trị cho người khác sẽ ngày càng có nhiều cơ hội.

 

Người thầy tạo ra tri thức.

 

Người bác sĩ tạo ra sức khỏe.

 

Người doanh nhân tạo ra sản phẩm, dịch vụ và việc làm.

 

Người lãnh đạo tạo ra phương hướng.

 

Người cha, người mẹ tạo ra nền tảng cho thế hệ sau.

 

Mỗi người đều có khả năng tạo ra giá trị theo cách riêng của mình.

 

Giá trị càng lớn, ảnh hưởng càng lớn.

 

Nhưng giá trị bền vững không chỉ được đo bằng tiền.

 

Nó còn được đo bằng số người được giúp đỡ, số vấn đề được giải quyết, số cơ hội được tạo ra và những điều tốt đẹp được để lại sau khi chúng ta đi qua cuộc đời.

 

5. Hợp tác – từ “tôi” đến “chúng ta”

 

Không một con người nào có thể phát triển một mình.

 

Chúng ta cần gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, cộng đồng và xã hội.

 

Một người có thể đi nhanh khi đi một mình.

 

Nhưng muốn đi xa, cần có người đồng hành.

 

Hợp tác không có nghĩa là tất cả phải giống nhau.

 

Ngược lại, hợp tác hiệu quả xuất hiện khi những con người khác nhau biết bổ sung cho nhau.

 

Người có ý tưởng kết hợp với người có năng lực thực thi.

 

Người có kinh nghiệm kết hợp với người có sức trẻ.

 

Người có vốn kết hợp với người có công nghệ.

 

Người có tầm nhìn kết hợp với người có khả năng hành động.

 

Sức mạnh của cộng đồng không nằm ở việc mọi người giống nhau, mà ở khả năng biến sự khác biệt thành sức mạnh chung.

 

6. Phụng sự – khi thành công vượt ra ngoài lợi ích cá nhân

 

Có một thời điểm trong đời, con người thường hỏi:

 

“Tôi có thể có được bao nhiêu?”

 

Nhưng khi trưởng thành hơn, câu hỏi có thể thay đổi:

 

“Tôi có thể đóng góp được bao nhiêu?”

 

Đó là bước chuyển từ thành công cá nhân sang giá trị xã hội.

 

Phụng sự không nhất thiết phải là những điều lớn lao.

 

Có thể là một lời động viên.

 

Một kiến thức được chia sẻ.

 

Một người được trao cơ hội.

 

Một đứa trẻ được giáo dục tốt hơn.

 

Một người yếu thế được giúp đỡ.

 

Một cộng đồng được kết nối.

 

Mỗi hành động tử tế đều có thể tạo ra một hiệu ứng lan tỏa.

 

Khi con người biết sống không chỉ cho mình, cuộc đời trở nên có ý nghĩa hơn.

 

7. Cùng phát triển – đích đến của hiểu biết về con người

 

Mục tiêu cuối cùng không phải là để một người thắng và một người thua.

 

Mục tiêu cao hơn là:

 

Cùng thắng.

 

Một doanh nghiệp phát triển nhưng khách hàng cũng phải nhận được giá trị.

 

Một người lãnh đạo thành công nhưng đội ngũ cũng phải trưởng thành.

 

Một cá nhân giàu có nhưng cộng đồng xung quanh cũng phải có thêm cơ hội.

 

Một thế hệ phát triển nhưng phải để lại một tương lai tốt đẹp hơn cho thế hệ tiếp theo.

 

Đó là tư duy của sự phát triển bền vững.

 

Không lấy lợi ích của mình bằng cách phá hủy lợi ích của người khác.

 

Không xây dựng thành công trên sự tổn thương của cộng đồng.

 

Không biến quyền lực thành công cụ áp đặt.

 

Thành công cao nhất là khi sự phát triển của mình đồng thời mở ra cơ hội phát triển cho người khác.

 

TUYÊN NGÔN VỀ BẢN CHẤT CON NGƯỜI

 

Sau cùng, Henry Le đề xuất một chuỗi nguyên tắc giản dị nhưng có thể trở thành kim chỉ nam cho mỗi cá nhân, gia đình, doanh nghiệp và cộng đồng:

 

Hiểu mình để làm chủ bản thân.

 

Hiểu người để biết tôn trọng khác biệt.

 

Xây dựng niềm tin để tạo nền tảng quan hệ.

 

Tạo giá trị để khẳng định ý nghĩa của mình.

 

Hợp tác để biến sức mạnh cá nhân thành sức mạnh cộng đồng.

 

Phụng sự để biến thành công cá nhân thành giá trị xã hội.

 

Cùng phát triển để tạo ra một tương lai mà ở đó không ai bị bỏ lại phía sau.

 

Đó không phải là một công thức hoàn hảo.

 

Đó là một la bàn.

 

Bởi bản chất con người luôn vận động theo hoàn cảnh, nhận thức, trải nghiệm và lựa chọn.

 

Con người vừa có bản năng vừa có lý trí.

 

Vừa có lòng tham vừa có lòng trắc ẩn.

 

Vừa muốn tự do vừa muốn được thuộc về một cộng đồng.

 

Vừa tìm kiếm lợi ích cá nhân vừa có khả năng hy sinh vì người khác.

 

Vì vậy, mục tiêu của cuốn sách này chưa bao giờ là phán xét con người tốt hay xấu.

 

Mục tiêu là hiểu vì sao con người hành động như vậy, từ đó tìm ra cách giúp con người sống tốt hơn, hợp tác tốt hơn và xây dựng những hệ thống xã hội nhân văn hơn.

 

Bởi nếu không hiểu bản chất con người, chúng ta rất dễ xây dựng những quy tắc đi ngược lại con người.

 

Nếu hiểu con người nhưng chỉ sử dụng sự hiểu biết ấy để thao túng, chúng ta có thể tạo ra quyền lực nhưng không tạo ra hạnh phúc.

 

Nếu hiểu con người và dùng sự hiểu biết ấy để tạo niềm tin, tạo giá trị và phụng sự, chúng ta có thể tạo ra những thay đổi tích cực lâu dài.

 

Và có lẽ, đó chính là bài học lớn nhất của hành trình 45 chương.

 

Đừng cố thay đổi cả thế giới trước khi hiểu chính mình.

 

Đừng cố thay đổi người khác trước khi hiểu họ.

 

Đừng đòi hỏi niềm tin trước khi mình trở thành người đáng tin.

 

Đừng chỉ hỏi mình nhận được gì, hãy hỏi mình tạo ra giá trị gì.

 

Đừng chỉ tìm cách đi nhanh hơn người khác, hãy tìm cách cùng nhau đi xa hơn.

 

Bởi cuối cùng, giá trị của một con người không chỉ nằm ở những gì họ sở hữu, mà còn nằm ở những gì họ để lại.

 

Một cuộc đời có thể được đo bằng tiền bạc.

 

Nhưng một cuộc đời có ý nghĩa được đo bằng giá trị đã tạo ra, con người đã giúp đỡ và những điều tốt đẹp đã được tiếp nối.

 

Và theo tinh thần của Henry Le:

 

«“Khi hiểu được con người, chúng ta không chỉ hiểu xã hội — chúng ta bắt đầu hiểu cách xây dựng tương lai.”»

 

Có thể chúng ta chưa bao giờ hiểu hết con người.

 

Nhưng chỉ cần mỗi ngày hiểu mình thêm một chút, hiểu người thêm một chút, sống có trách nhiệm hơn một chút và tạo ra nhiều giá trị hơn một chút, chúng ta đã góp phần làm cho thế giới tốt đẹp hơn.

 

Hiểu mình.

Hiểu người.

Tin nhau.

Tạo giá trị.

Hợp tác.

Phụng sự.

Cùng phát triển.

 

Đó không chỉ là lời kết của một cuốn sách.

 

Đó có thể là khởi đầu của một cách sống mới.