HNI 05-1 BÀI THƠ CHƯƠNG 8: TRƯỚC KHI CÓ TIỀN Trước khi có tiền, đã có bữa ăn. Trước khi có thành phố, đã có cánh đồng. Con người không xây văn minh bằng vàng, mà bằng hạt giống được gieo đúng mùa. Một hạt gạo chứa nhiều thời gian hơn tiền giấy, nhiều nắng mưa hơn con số. Không ai in được lương thực. Không sắc lệnh nào ra lệnh cho mùa đến sớm. Đất phải thở, nước phải chảy, con người phải cúi xuống mới có bữa ăn. Văn minh đứng vững khi kho lúa đầy, chứ không phải khi kho tiền phình to. Giá thấp không phải là rẻ, nếu đất kiệt, nếu người trồng đói. Khi lương thực thành hàng hóa rẻ, xã hội trả bằng bất ổn đắt. Người nông dân không làm ra lợi nhuận nhanh, nhưng làm ra ngày mai. Một xã hội đủ ăn mới dám nghĩ xa. Một xã hội đói chỉ biết tồn tại. Tiền có thể chạy vòng quanh thế giới, nhưng bữa ăn chỉ đi được từ đất lên bàn. Nếu tiền quên lương thực, nó quên luôn nền móng của mình. Và không nền móng nào chịu được một văn minh chỉ đứng trên con số.