Chương 7
SỰ THẬT VỀ NỖI SỢ
"Kẻ giam cầm lớn nhất của con người không phải lúc nào cũng là hoàn cảnh. Rất nhiều lần, đó là nỗi sợ trong chính tâm trí."
Nỗi sợ đầu tiên
Hãy tưởng tượng bạn đang đi trong một khu rừng cách đây mười nghìn năm.
Bỗng có tiếng động lớn phía sau.
Bạn không có thời gian để phân tích.
Não bộ lập tức tăng nhịp tim.
Cơ bắp căng lên.
Hơi thở gấp hơn.
Bạn chuẩn bị chạy hoặc chiến đấu.
Chính phản ứng ấy đã giúp tổ tiên của chúng ta sống sót qua vô số hiểm nguy.
Nỗi sợ không phải là kẻ thù.
Nó là một cơ chế bảo vệ.
Nếu con người không biết sợ lửa, vực sâu hay thú dữ, loài người khó có thể tồn tại đến hôm nay.
Khi não bộ nhầm lẫn
Vấn đề là thế giới đã thay đổi nhanh hơn nhiều so với quá trình tiến hóa.
Ngày nay, phần lớn chúng ta không phải đối mặt với hổ dữ hay chiến tranh mỗi ngày.
Nhưng bộ não vẫn có thể phản ứng mạnh trước những mối đe dọa mang tính xã hội:
Sợ bị từ chối.
Sợ thất bại.
Sợ bị chê cười.
Sợ mất việc.
Sợ nói trước đám đông.
Những nỗi sợ ấy có thể khiến tim đập nhanh, tay run hoặc mất ngủ, dù không có nguy hiểm tức thời đến tính mạng.
Não bộ đang cố bảo vệ bạn.
Nhưng đôi khi, nó phản ứng quá mức với những tình huống không đòi hỏi phải "chiến đấu hay bỏ chạy".
Hai loại nỗi sợ
Không phải mọi nỗi sợ đều giống nhau.
Có những nỗi sợ cần được lắng nghe.
Nếu bạn đứng sát mép vực, nỗi sợ giúp bạn lùi lại.
Nếu có mùi khét trong nhà, nỗi sợ khiến bạn kiểm tra nguy cơ cháy.
Đó là nỗi sợ bảo vệ.
Nhưng cũng có những nỗi sợ chủ yếu tồn tại trong dự đoán.
"Điều gì sẽ xảy ra nếu mình thất bại?"
"Nếu mọi người cười mình thì sao?"
"Nếu mình không đủ giỏi?"
Những câu hỏi ấy không phải lúc nào cũng phản ánh thực tế.
Chúng phản ánh những khả năng mà tâm trí đang tưởng tượng.
Phân biệt hai loại nỗi sợ này là bước đầu tiên để hành động khôn ngoan.
Nhà tù mang tên "Nếu..."
Rất nhiều giấc mơ không kết thúc vì thất bại.
Chúng kết thúc trước khi bắt đầu.
Một người muốn mở doanh nghiệp.
Nhưng nghĩ:
"Nếu mình mất tiền thì sao?"
Một người muốn học ngoại ngữ.
Nhưng nghĩ:
"Nếu mình phát âm sai thì sao?"
Một người muốn bày tỏ tình cảm.
Nhưng nghĩ:
"Nếu bị từ chối thì sao?"
Cuộc đời dần bị thu hẹp bởi những chữ "nếu".
Điều đáng chú ý là nhiều kịch bản đáng sợ ấy chưa từng xảy ra.
Nhưng chúng vẫn đủ sức ngăn cản hành động.
Cái giá của việc luôn an toàn
Ai cũng muốn an toàn.
Đó là điều tự nhiên.
Nhưng nếu mọi quyết định đều chỉ nhằm tránh rủi ro, bạn cũng có thể bỏ lỡ cơ hội.
Không đầu tư vì sợ thua lỗ.
Không học điều mới vì sợ chậm.
Không phát biểu vì sợ sai.
Không yêu vì sợ tổn thương.
Không thay đổi vì sợ thất bại.
Cuối cùng, bạn có thể giữ được sự quen thuộc.
Nhưng cũng đánh mất khả năng trưởng thành.
An toàn tuyệt đối gần như không tồn tại.
Cuộc sống luôn đi kèm với mức độ bất định nhất định.
Đối diện thay vì chạy trốn
Một điều thú vị là nhiều nỗi sợ giảm dần khi ta tiếp xúc với điều mình sợ một cách có chuẩn bị.
Người sợ nói trước đám đông có thể bắt đầu bằng việc nói với ba người.
Sau đó là mười người.
Rồi ba mươi người.
Người sợ bơi bắt đầu ở vùng nước nông, dưới sự hướng dẫn an toàn.
Người sợ thất bại có thể bắt đầu bằng những dự án nhỏ.
Sự tự tin không phải là điều có sẵn.
Nó thường được xây dựng từ những trải nghiệm thành công từng bước.
Dũng cảm không phải là không sợ
Nhiều người nghĩ người thành công không biết sợ.
Sự thật thường khác.
Họ cũng lo lắng.
Cũng nghi ngờ.
Cũng có lúc muốn từ bỏ.
Điểm khác biệt là họ không để nỗi sợ trở thành người cầm lái.
Dũng cảm không có nghĩa là không cảm thấy sợ.
Dũng cảm là hành động sau khi đã cân nhắc, dù vẫn còn sợ.
Biến nỗi sợ thành người thầy
Mỗi khi cảm thấy sợ, hãy thử hỏi:
Nỗi sợ này đang bảo vệ mình khỏi điều gì?
Có bằng chứng nào cho thấy điều mình lo chắc chắn sẽ xảy ra không?
Điều tồi tệ nhất có thể xảy ra là gì?
Nếu điều đó xảy ra, mình sẽ xử lý thế nào?
Điều tốt đẹp nhất có thể xảy ra là gì nếu mình dám thử?
Những câu hỏi ấy không xóa bỏ nỗi sợ.
Nhưng chúng giúp bạn nhìn nó rõ hơn.
Một nỗi sợ được gọi tên thường dễ quản lý hơn một nỗi sợ mơ hồ.
Kết luận
Nỗi sợ là một phần của con người.
Bạn không cần loại bỏ nó.
Bạn cần học cách lắng nghe và phân biệt.
Có những nỗi sợ cứu mạng bạn.
Có những nỗi sợ chỉ giữ bạn ở nguyên vị trí.
Cuộc đời không mở rộng khi nỗi sợ biến mất.
Cuộc đời mở rộng khi bạn học cách bước đi cùng nỗi sợ mà vẫn giữ được sự tỉnh táo và trách nhiệm.
Mỗi lần bạn vượt qua một giới hạn của chính mình, thế giới không thay đổi.
Nhưng con người bạn đã thay đổi.
Và đó là khởi đầu của mọi sự trưởng thành.
"Nỗi sợ luôn nói: 'Đừng bước tiếp.' Còn tương lai thường chỉ xuất hiện sau khi bạn dám bước thêm một bước, với sự chuẩn bị và lòng can đảm."