Chương 8
CON NGƯỜI ĐANG BỊ LẬP TRÌNH
"Điều nguy hiểm nhất không phải là bạn đang chịu ảnh hưởng. Điều nguy hiểm là bạn không nhận ra mình đang chịu ảnh hưởng."
Ai đang nghĩ trong đầu bạn?
Hãy dừng lại một phút và tự hỏi:
Ý kiến của bạn về thành công đến từ đâu?
Quan điểm của bạn về tiền bạc được hình thành như thế nào?
Bạn tin điều gì là đúng?
Bạn sợ điều gì?
Bạn khao khát điều gì?
Rất nhiều câu trả lời không xuất hiện từ hư không.
Chúng được hình thành qua nhiều năm từ gia đình, nhà trường, bạn bè, văn hóa, sách báo, truyền thông và những trải nghiệm cá nhân.
Không ai lớn lên trong khoảng trống.
Mỗi con người đều được nuôi dưỡng trong một môi trường có những giá trị, niềm tin và quy tắc riêng.
Bài học đầu tiên
Đứa trẻ không biết ngôn ngữ.
Không biết đúng sai theo chuẩn mực xã hội.
Không biết tiền bạc.
Không biết địa vị.
Mọi thứ đều được học.
Khi cha mẹ thường xuyên nói:
"Tiền rất khó kiếm."
Đứa trẻ có thể lớn lên với niềm tin rằng tiền luôn gắn liền với căng thẳng.
Nếu một đứa trẻ liên tục được khuyến khích thử nghiệm và học hỏi, em có thể hình thành sự tự tin khi đối mặt với điều mới.
Nếu thường xuyên bị chê bai mỗi khi mắc lỗi, em có thể ngại thử vì sợ thất bại.
Những điều này không quyết định toàn bộ tương lai của một con người.
Nhưng chúng có thể tạo nên những khuôn mẫu ban đầu.
Nhà trường dạy gì?
Giáo dục là một trong những thành tựu lớn nhất của nhân loại.
Nhờ giáo dục, con người học đọc, học viết, học toán, khoa học và cách hợp tác với người khác.
Nhưng giáo dục cũng phản ánh mục tiêu và bối cảnh của từng thời đại.
Có những hệ thống khuyến khích sáng tạo.
Có những hệ thống nhấn mạnh tính kỷ luật.
Có nơi coi trọng tranh luận.
Có nơi coi trọng sự đồng thuận.
Điều quan trọng không phải là phủ nhận giá trị của giáo dục.
Mà là hiểu rằng bất kỳ hệ thống nào cũng có điểm mạnh và giới hạn.
Người học suốt đời không chỉ tiếp nhận kiến thức.
Họ còn học cách đặt câu hỏi về chính những điều mình đã học.
Truyền thông và sự chú ý
Mỗi ngày, bạn tiếp xúc với hàng trăm, thậm chí hàng nghìn thông điệp.
Tiêu đề.
Video.
Quảng cáo.
Mạng xã hội.
Bình luận.
Tin tức.
Từng thông điệp đều cạnh tranh để giành lấy một thứ rất quý giá:
Sự chú ý của bạn.
Các nền tảng số thường ưu tiên nội dung có khả năng thu hút người xem.
Điều đó có thể khiến những thông tin gây sốc, gây tranh cãi hoặc khơi gợi cảm xúc mạnh được lan truyền nhanh hơn.
Không phải mọi điều xuất hiện nhiều lần đều đúng.
Sự lặp lại có thể khiến một ý tưởng trở nên quen thuộc, nhưng quen thuộc không đồng nghĩa với chính xác.
Thuật toán không ghét bạn
Nhiều người cho rằng mình "bị mạng xã hội điều khiển".
Thực tế thường phức tạp hơn.
Các thuật toán chủ yếu được thiết kế để dự đoán điều gì có khả năng khiến bạn tiếp tục tương tác.
Nếu bạn thường xem nội dung về kinh doanh, bạn sẽ thấy nhiều nội dung tương tự.
Nếu bạn thường xem tin tức tiêu cực, bạn cũng có thể được đề xuất thêm những tin tức như vậy.
Theo thời gian, bạn dễ có cảm giác rằng cả thế giới đều giống với dòng thông tin mình đang thấy.
Đó là lý do việc chủ động lựa chọn nguồn thông tin trở nên rất quan trọng.
Những chiếc hộp vô hình
Con người thích cảm giác chắc chắn.
Vì thế, chúng ta thường tự đặt mình vào những "chiếc hộp".
"Tôi là người hướng nội."
"Tôi không giỏi công nghệ."
"Gia đình tôi chưa từng kinh doanh."
"Người như tôi không thể..."
Một số nhãn giúp chúng ta hiểu bản thân.
Nhưng khi biến chúng thành giới hạn tuyệt đối, chúng có thể ngăn cản sự phát triển.
Bạn không phải là một chiếc nhãn.
Bạn là một con người luôn có khả năng học hỏi.
Thức tỉnh không phải là chống đối
Khi nhận ra mình chịu ảnh hưởng từ môi trường, có người chọn phủ nhận tất cả.
Họ cho rằng mọi quy tắc đều sai.
Mọi tổ chức đều xấu.
Mọi thông tin đều đáng ngờ.
Đó cũng là một cái bẫy.
Tư duy độc lập không có nghĩa là phản đối mọi thứ.
Nó là khả năng lắng nghe, kiểm chứng, cân nhắc và đưa ra kết luận dựa trên bằng chứng cùng lý lẽ.
Một người có tư duy độc lập vẫn có thể đồng ý với số đông.
Điểm khác biệt là họ đồng ý sau khi đã suy nghĩ, chứ không chỉ vì mọi người đều nghĩ như vậy.
Viết lại chương trình
Bạn không thể chọn môi trường đầu tiên đã nuôi dưỡng mình.
Nhưng bạn có thể chọn môi trường tiếp theo.
Bạn có thể chọn:
Những cuốn sách mình đọc.
Những người mình kết giao.
Những kỹ năng mình học.
Những giá trị mình muốn theo đuổi.
Mỗi lựa chọn ấy giống như việc cập nhật "phần mềm" cho chính mình.
Quá trình này không diễn ra trong một ngày.
Nhưng theo thời gian, nó có thể thay đổi cách bạn nhìn thế giới và cách bạn sống trong thế giới ấy.
Kết luận
Không ai hoàn toàn tự tạo nên mình.
Cũng không ai hoàn toàn bị hoàn cảnh quyết định.
Chúng ta là kết quả của sự gặp gỡ giữa những gì đã nhận được và những gì lựa chọn tiếp tục nuôi dưỡng.
Bạn sẽ luôn chịu ảnh hưởng từ gia đình, xã hội, văn hóa và công nghệ.
Điều đó là bình thường.
Câu hỏi quan trọng không phải là:
"Ai đang ảnh hưởng đến mình?"
Mà là:
"Mình có đang nhận ra những ảnh hưởng ấy và lựa chọn một cách có ý thức hay không?"
Tự do không bắt đầu khi mọi ảnh hưởng biến mất.
Tự do bắt đầu khi bạn có khả năng nhận biết, đánh giá và lựa chọn con đường của chính mình.
"Con người không thể tránh khỏi việc được hình thành bởi thế giới. Nhưng con người có khả năng đặc biệt: tự nhìn lại, tự học và tự viết tiếp câu chuyện của mình."
CON NGƯỜI ĐANG BỊ LẬP TRÌNH
"Điều nguy hiểm nhất không phải là bạn đang chịu ảnh hưởng. Điều nguy hiểm là bạn không nhận ra mình đang chịu ảnh hưởng."
Ai đang nghĩ trong đầu bạn?
Hãy dừng lại một phút và tự hỏi:
Ý kiến của bạn về thành công đến từ đâu?
Quan điểm của bạn về tiền bạc được hình thành như thế nào?
Bạn tin điều gì là đúng?
Bạn sợ điều gì?
Bạn khao khát điều gì?
Rất nhiều câu trả lời không xuất hiện từ hư không.
Chúng được hình thành qua nhiều năm từ gia đình, nhà trường, bạn bè, văn hóa, sách báo, truyền thông và những trải nghiệm cá nhân.
Không ai lớn lên trong khoảng trống.
Mỗi con người đều được nuôi dưỡng trong một môi trường có những giá trị, niềm tin và quy tắc riêng.
Bài học đầu tiên
Đứa trẻ không biết ngôn ngữ.
Không biết đúng sai theo chuẩn mực xã hội.
Không biết tiền bạc.
Không biết địa vị.
Mọi thứ đều được học.
Khi cha mẹ thường xuyên nói:
"Tiền rất khó kiếm."
Đứa trẻ có thể lớn lên với niềm tin rằng tiền luôn gắn liền với căng thẳng.
Nếu một đứa trẻ liên tục được khuyến khích thử nghiệm và học hỏi, em có thể hình thành sự tự tin khi đối mặt với điều mới.
Nếu thường xuyên bị chê bai mỗi khi mắc lỗi, em có thể ngại thử vì sợ thất bại.
Những điều này không quyết định toàn bộ tương lai của một con người.
Nhưng chúng có thể tạo nên những khuôn mẫu ban đầu.
Nhà trường dạy gì?
Giáo dục là một trong những thành tựu lớn nhất của nhân loại.
Nhờ giáo dục, con người học đọc, học viết, học toán, khoa học và cách hợp tác với người khác.
Nhưng giáo dục cũng phản ánh mục tiêu và bối cảnh của từng thời đại.
Có những hệ thống khuyến khích sáng tạo.
Có những hệ thống nhấn mạnh tính kỷ luật.
Có nơi coi trọng tranh luận.
Có nơi coi trọng sự đồng thuận.
Điều quan trọng không phải là phủ nhận giá trị của giáo dục.
Mà là hiểu rằng bất kỳ hệ thống nào cũng có điểm mạnh và giới hạn.
Người học suốt đời không chỉ tiếp nhận kiến thức.
Họ còn học cách đặt câu hỏi về chính những điều mình đã học.
Truyền thông và sự chú ý
Mỗi ngày, bạn tiếp xúc với hàng trăm, thậm chí hàng nghìn thông điệp.
Tiêu đề.
Video.
Quảng cáo.
Mạng xã hội.
Bình luận.
Tin tức.
Từng thông điệp đều cạnh tranh để giành lấy một thứ rất quý giá:
Sự chú ý của bạn.
Các nền tảng số thường ưu tiên nội dung có khả năng thu hút người xem.
Điều đó có thể khiến những thông tin gây sốc, gây tranh cãi hoặc khơi gợi cảm xúc mạnh được lan truyền nhanh hơn.
Không phải mọi điều xuất hiện nhiều lần đều đúng.
Sự lặp lại có thể khiến một ý tưởng trở nên quen thuộc, nhưng quen thuộc không đồng nghĩa với chính xác.
Thuật toán không ghét bạn
Nhiều người cho rằng mình "bị mạng xã hội điều khiển".
Thực tế thường phức tạp hơn.
Các thuật toán chủ yếu được thiết kế để dự đoán điều gì có khả năng khiến bạn tiếp tục tương tác.
Nếu bạn thường xem nội dung về kinh doanh, bạn sẽ thấy nhiều nội dung tương tự.
Nếu bạn thường xem tin tức tiêu cực, bạn cũng có thể được đề xuất thêm những tin tức như vậy.
Theo thời gian, bạn dễ có cảm giác rằng cả thế giới đều giống với dòng thông tin mình đang thấy.
Đó là lý do việc chủ động lựa chọn nguồn thông tin trở nên rất quan trọng.
Những chiếc hộp vô hình
Con người thích cảm giác chắc chắn.
Vì thế, chúng ta thường tự đặt mình vào những "chiếc hộp".
"Tôi là người hướng nội."
"Tôi không giỏi công nghệ."
"Gia đình tôi chưa từng kinh doanh."
"Người như tôi không thể..."
Một số nhãn giúp chúng ta hiểu bản thân.
Nhưng khi biến chúng thành giới hạn tuyệt đối, chúng có thể ngăn cản sự phát triển.
Bạn không phải là một chiếc nhãn.
Bạn là một con người luôn có khả năng học hỏi.
Thức tỉnh không phải là chống đối
Khi nhận ra mình chịu ảnh hưởng từ môi trường, có người chọn phủ nhận tất cả.
Họ cho rằng mọi quy tắc đều sai.
Mọi tổ chức đều xấu.
Mọi thông tin đều đáng ngờ.
Đó cũng là một cái bẫy.
Tư duy độc lập không có nghĩa là phản đối mọi thứ.
Nó là khả năng lắng nghe, kiểm chứng, cân nhắc và đưa ra kết luận dựa trên bằng chứng cùng lý lẽ.
Một người có tư duy độc lập vẫn có thể đồng ý với số đông.
Điểm khác biệt là họ đồng ý sau khi đã suy nghĩ, chứ không chỉ vì mọi người đều nghĩ như vậy.
Viết lại chương trình
Bạn không thể chọn môi trường đầu tiên đã nuôi dưỡng mình.
Nhưng bạn có thể chọn môi trường tiếp theo.
Bạn có thể chọn:
Những cuốn sách mình đọc.
Những người mình kết giao.
Những kỹ năng mình học.
Những giá trị mình muốn theo đuổi.
Mỗi lựa chọn ấy giống như việc cập nhật "phần mềm" cho chính mình.
Quá trình này không diễn ra trong một ngày.
Nhưng theo thời gian, nó có thể thay đổi cách bạn nhìn thế giới và cách bạn sống trong thế giới ấy.
Kết luận
Không ai hoàn toàn tự tạo nên mình.
Cũng không ai hoàn toàn bị hoàn cảnh quyết định.
Chúng ta là kết quả của sự gặp gỡ giữa những gì đã nhận được và những gì lựa chọn tiếp tục nuôi dưỡng.
Bạn sẽ luôn chịu ảnh hưởng từ gia đình, xã hội, văn hóa và công nghệ.
Điều đó là bình thường.
Câu hỏi quan trọng không phải là:
"Ai đang ảnh hưởng đến mình?"
Mà là:
"Mình có đang nhận ra những ảnh hưởng ấy và lựa chọn một cách có ý thức hay không?"
Tự do không bắt đầu khi mọi ảnh hưởng biến mất.
Tự do bắt đầu khi bạn có khả năng nhận biết, đánh giá và lựa chọn con đường của chính mình.
"Con người không thể tránh khỏi việc được hình thành bởi thế giới. Nhưng con người có khả năng đặc biệt: tự nhìn lại, tự học và tự viết tiếp câu chuyện của mình."
Chương 8
CON NGƯỜI ĐANG BỊ LẬP TRÌNH
"Điều nguy hiểm nhất không phải là bạn đang chịu ảnh hưởng. Điều nguy hiểm là bạn không nhận ra mình đang chịu ảnh hưởng."
Ai đang nghĩ trong đầu bạn?
Hãy dừng lại một phút và tự hỏi:
Ý kiến của bạn về thành công đến từ đâu?
Quan điểm của bạn về tiền bạc được hình thành như thế nào?
Bạn tin điều gì là đúng?
Bạn sợ điều gì?
Bạn khao khát điều gì?
Rất nhiều câu trả lời không xuất hiện từ hư không.
Chúng được hình thành qua nhiều năm từ gia đình, nhà trường, bạn bè, văn hóa, sách báo, truyền thông và những trải nghiệm cá nhân.
Không ai lớn lên trong khoảng trống.
Mỗi con người đều được nuôi dưỡng trong một môi trường có những giá trị, niềm tin và quy tắc riêng.
Bài học đầu tiên
Đứa trẻ không biết ngôn ngữ.
Không biết đúng sai theo chuẩn mực xã hội.
Không biết tiền bạc.
Không biết địa vị.
Mọi thứ đều được học.
Khi cha mẹ thường xuyên nói:
"Tiền rất khó kiếm."
Đứa trẻ có thể lớn lên với niềm tin rằng tiền luôn gắn liền với căng thẳng.
Nếu một đứa trẻ liên tục được khuyến khích thử nghiệm và học hỏi, em có thể hình thành sự tự tin khi đối mặt với điều mới.
Nếu thường xuyên bị chê bai mỗi khi mắc lỗi, em có thể ngại thử vì sợ thất bại.
Những điều này không quyết định toàn bộ tương lai của một con người.
Nhưng chúng có thể tạo nên những khuôn mẫu ban đầu.
Nhà trường dạy gì?
Giáo dục là một trong những thành tựu lớn nhất của nhân loại.
Nhờ giáo dục, con người học đọc, học viết, học toán, khoa học và cách hợp tác với người khác.
Nhưng giáo dục cũng phản ánh mục tiêu và bối cảnh của từng thời đại.
Có những hệ thống khuyến khích sáng tạo.
Có những hệ thống nhấn mạnh tính kỷ luật.
Có nơi coi trọng tranh luận.
Có nơi coi trọng sự đồng thuận.
Điều quan trọng không phải là phủ nhận giá trị của giáo dục.
Mà là hiểu rằng bất kỳ hệ thống nào cũng có điểm mạnh và giới hạn.
Người học suốt đời không chỉ tiếp nhận kiến thức.
Họ còn học cách đặt câu hỏi về chính những điều mình đã học.
Truyền thông và sự chú ý
Mỗi ngày, bạn tiếp xúc với hàng trăm, thậm chí hàng nghìn thông điệp.
Tiêu đề.
Video.
Quảng cáo.
Mạng xã hội.
Bình luận.
Tin tức.
Từng thông điệp đều cạnh tranh để giành lấy một thứ rất quý giá:
Sự chú ý của bạn.
Các nền tảng số thường ưu tiên nội dung có khả năng thu hút người xem.
Điều đó có thể khiến những thông tin gây sốc, gây tranh cãi hoặc khơi gợi cảm xúc mạnh được lan truyền nhanh hơn.
Không phải mọi điều xuất hiện nhiều lần đều đúng.
Sự lặp lại có thể khiến một ý tưởng trở nên quen thuộc, nhưng quen thuộc không đồng nghĩa với chính xác.
Thuật toán không ghét bạn
Nhiều người cho rằng mình "bị mạng xã hội điều khiển".
Thực tế thường phức tạp hơn.
Các thuật toán chủ yếu được thiết kế để dự đoán điều gì có khả năng khiến bạn tiếp tục tương tác.
Nếu bạn thường xem nội dung về kinh doanh, bạn sẽ thấy nhiều nội dung tương tự.
Nếu bạn thường xem tin tức tiêu cực, bạn cũng có thể được đề xuất thêm những tin tức như vậy.
Theo thời gian, bạn dễ có cảm giác rằng cả thế giới đều giống với dòng thông tin mình đang thấy.
Đó là lý do việc chủ động lựa chọn nguồn thông tin trở nên rất quan trọng.
Những chiếc hộp vô hình
Con người thích cảm giác chắc chắn.
Vì thế, chúng ta thường tự đặt mình vào những "chiếc hộp".
"Tôi là người hướng nội."
"Tôi không giỏi công nghệ."
"Gia đình tôi chưa từng kinh doanh."
"Người như tôi không thể..."
Một số nhãn giúp chúng ta hiểu bản thân.
Nhưng khi biến chúng thành giới hạn tuyệt đối, chúng có thể ngăn cản sự phát triển.
Bạn không phải là một chiếc nhãn.
Bạn là một con người luôn có khả năng học hỏi.
Thức tỉnh không phải là chống đối
Khi nhận ra mình chịu ảnh hưởng từ môi trường, có người chọn phủ nhận tất cả.
Họ cho rằng mọi quy tắc đều sai.
Mọi tổ chức đều xấu.
Mọi thông tin đều đáng ngờ.
Đó cũng là một cái bẫy.
Tư duy độc lập không có nghĩa là phản đối mọi thứ.
Nó là khả năng lắng nghe, kiểm chứng, cân nhắc và đưa ra kết luận dựa trên bằng chứng cùng lý lẽ.
Một người có tư duy độc lập vẫn có thể đồng ý với số đông.
Điểm khác biệt là họ đồng ý sau khi đã suy nghĩ, chứ không chỉ vì mọi người đều nghĩ như vậy.
Viết lại chương trình
Bạn không thể chọn môi trường đầu tiên đã nuôi dưỡng mình.
Nhưng bạn có thể chọn môi trường tiếp theo.
Bạn có thể chọn:
Những cuốn sách mình đọc.
Những người mình kết giao.
Những kỹ năng mình học.
Những giá trị mình muốn theo đuổi.
Mỗi lựa chọn ấy giống như việc cập nhật "phần mềm" cho chính mình.
Quá trình này không diễn ra trong một ngày.
Nhưng theo thời gian, nó có thể thay đổi cách bạn nhìn thế giới và cách bạn sống trong thế giới ấy.
Kết luận
Không ai hoàn toàn tự tạo nên mình.
Cũng không ai hoàn toàn bị hoàn cảnh quyết định.
Chúng ta là kết quả của sự gặp gỡ giữa những gì đã nhận được và những gì lựa chọn tiếp tục nuôi dưỡng.
Bạn sẽ luôn chịu ảnh hưởng từ gia đình, xã hội, văn hóa và công nghệ.
Điều đó là bình thường.
Câu hỏi quan trọng không phải là:
"Ai đang ảnh hưởng đến mình?"
Mà là:
"Mình có đang nhận ra những ảnh hưởng ấy và lựa chọn một cách có ý thức hay không?"
Tự do không bắt đầu khi mọi ảnh hưởng biến mất.
Tự do bắt đầu khi bạn có khả năng nhận biết, đánh giá và lựa chọn con đường của chính mình.
"Con người không thể tránh khỏi việc được hình thành bởi thế giới. Nhưng con người có khả năng đặc biệt: tự nhìn lại, tự học và tự viết tiếp câu chuyện của mình."
Vietnam