HNI 16/9: 🌺CHƯƠNG 17: Nguyễn Tuân – Người nghệ sĩ của cái đẹp Phần 1. Dẫn nhập: Nguyễn Tuân và hành trình đi tìm cái đẹp Trong dòng chảy văn học Việt Nam hiện đại, hiếm có một nhà văn nào mang trong mình khát vọng truy tầm cái đẹp mãnh liệt và bền bỉ như Nguyễn Tuân. Ông không chỉ là một nghệ sĩ ngôn từ, mà còn là một triết gia về cái đẹp trong đời sống, một kẻ lãng tử đi tìm sự toàn bích ở mọi nơi, mọi khoảnh khắc. Nguyễn Tuân viết văn bằng tất cả sự kiêu hãnh, coi ngòi bút như một công cụ để khẳng định nhân cách nghệ sĩ, để tạc khắc những hình tượng lung linh của cái đẹp, ngay cả giữa những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Sinh năm 1910 và lớn lên trong những biến động dữ dội của lịch sử, Nguyễn Tuân mang trong mình tâm thế của một kẻ vừa yêu tha thiết truyền thống, vừa bị thôi thúc bởi nhu cầu cách tân. Ông khát khao khẳng định cái tôi độc đáo, không chịu hòa tan, không chấp nhận những khuôn khổ gò bó. Với ông, viết văn không chỉ là một nghề, mà là một hành trình sống – một cuộc phiêu lưu vào cõi đẹp. Chính vì thế, trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác, từ tập tùy bút “Vang bóng một thời” cho đến bút ký “Sông Đà”, độc giả luôn bắt gặp một Nguyễn Tuân tài hoa, uyên bác, đầy phong cách. Đó là một “người nghệ sĩ của cái đẹp”, lấy cái đẹp làm cứu cánh tối hậu, lấy văn chương làm con đường biểu đạt. Phần 2. Quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Tuân về cái đẹp Cái đẹp như giá trị vĩnh hằng Nguyễn Tuân quan niệm rằng trong bất cứ lĩnh vực nào của đời sống, từ thiên nhiên, lao động, văn hóa đến con người, đều ẩn chứa những giá trị thẩm mỹ cần được khám phá. Ông thường không dừng lại ở bề mặt sự việc, mà đi sâu tìm kiếm những hạt ngọc ẩn giấu trong lớp bụi của thời gian. Cái đẹp gắn liền với tài hoa và độc đáo Với Nguyễn Tuân, cái đẹp không bao giờ đồng nghĩa với cái tầm thường. Nó luôn gắn liền với sự tài hoa, sự khéo léo, sự phi thường. Người chèo đò vượt thác dữ trong “Người lái đò sông Đà” trở thành một nghệ sĩ của nghề nghiệp. Người pha trà, viết chữ, đánh thơ trong “Vang bóng một thời” cũng là những nghệ nhân biết nâng lao động thành nghệ thuật. Cái đẹp như biểu tượng của nhân cách Cái đẹp đối với Nguyễn Tuân không chỉ dừng lại ở hình thức bên ngoài, mà còn là biểu hiện của tâm hồn, khí phách, nhân phẩm con người. Đó là sự kiêu hãnh của nghệ sĩ trước cái xấu, sự ngưỡng vọng cái cao cả giữa đời thường. Phần 3. Nguyễn Tuân trước Cách mạng – cái tôi tài hoa, ngông nghênh Vang bóng một thời – hoài niệm cái đẹp cổ truyền Tập truyện “Vang bóng một thời” (1940) là bức tranh hoài cổ về những thú chơi tao nhã của kẻ sĩ Việt Nam xưa. Đó là thú chơi chữ, thú uống trà, thú chơi hoa, thú đánh thơ… Tất cả được Nguyễn Tuân miêu tả bằng một giọng điệu tài hoa, vừa trân trọng vừa tiếc nuối. Ở đó, cái đẹp gắn liền với sự thanh tao, với cốt cách văn hóa truyền thống. Ngông và cái tôi cá nhân Trước Cách mạng, Nguyễn Tuân nổi tiếng với lối sống và sáng tác “ngông”. Ông thích khẳng định sự độc đáo, thích chơi ngông để chống lại cái tầm thường, sáo mòn. Trong tùy bút “Thiếu quê hương”, ông phơi bày khát vọng xê dịch, muốn đi khắp mọi nơi để tìm cái đẹp lạ, cái đẹp khác biệt. Cái đẹp lúc này mang màu sắc cá nhân chủ nghĩa, phản ánh tâm trạng cô đơn của một trí thức trong xã hội cũ. Phần 4. Nguyễn Tuân sau Cách mạng – người nghệ sĩ hòa vào cái đẹp của nhân dân Bước ngoặt tư tưởng Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Nguyễn Tuân tìm thấy một nguồn cảm hứng mới: nhân dân. Ông nhận ra cái đẹp không chỉ tồn tại trong quá khứ vàng son hay trong những thú chơi tao nhã, mà còn hiện diện nơi người lao động, nơi những con người bình dị nhưng phi thường trong công việc. Sông Đà – bản trường ca cái đẹp của thiên nhiên và con người