HNI 19-8

CHƯƠNG 30. SỰ SỤP ĐỔ TỪ BÊN TRONG

Nhiều cá nhân, tổ chức và cộng đồng không thất bại vì kẻ thù bên ngoài mà vì những mâu thuẫn bên trong

Một ngôi nhà có thể rất đẹp nhưng nếu nền móng bị nứt, sớm muộn cũng xuất hiện vấn đề. Một tổ chức có thể sở hữu nhiều tiền bạc, nhân lực và công nghệ nhưng nếu bên trong mất niềm tin, mâu thuẫn kéo dài và lợi ích bị chia rẽ, sự phát triển cũng có thể dừng lại. Một cộng đồng có thể từng rất đoàn kết nhưng khi con người bắt đầu nghi ngờ, tranh giành và đặt lợi ích cá nhân lên trên mục tiêu chung, sức mạnh bên ngoài cũng khó cứu được nó.

 

Sự sụp đổ thường không bắt đầu bằng một tiếng động lớn.

 

Nó thường bắt đầu bằng những vết nứt rất nhỏ.

 

Một lời nói không được giải thích.

 

Một lời hứa không được thực hiện.

 

Một quyết định thiếu minh bạch.

 

Một mâu thuẫn không được giải quyết.

 

Một nhóm người cảm thấy mình không được tôn trọng.

 

Những điều tưởng như nhỏ bé ấy nếu tích tụ lâu ngày sẽ tạo thành khoảng cách. Khi khoảng cách đủ lớn, sự đoàn kết bắt đầu suy yếu.

 

Vì vậy, muốn hiểu tại sao một cá nhân hay một tổ chức thất bại, không nên chỉ nhìn vào kẻ thù bên ngoài. Cần nhìn vào bên trong trước.

 

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của sự sụp đổ là mất niềm tin.

 

Niềm tin là chất keo gắn kết con người. Khi các thành viên tin rằng những người khác đang hành động vì mục tiêu chung, họ có thể hợp tác ngay cả khi còn nhiều khác biệt. Nhưng khi niềm tin mất đi, cùng một hành động có thể bị diễn giải theo hướng tiêu cực.

 

Một quyết định bình thường có thể bị xem là thiên vị.

 

Một lời góp ý có thể bị xem là công kích.

 

Một sự im lặng có thể bị hiểu là phản bội.

 

Khi con người không còn tin nhau, họ bắt đầu phòng thủ.

 

Và khi tất cả cùng phòng thủ, tổ chức không còn đủ năng lượng để phát triển.

 

Mâu thuẫn tự nó không phải nguyên nhân của sụp đổ. Không biết quản trị mâu thuẫn mới nguy hiểm.

 

Bất kỳ tập thể nào cũng có sự khác biệt về quan điểm, lợi ích và cách làm. Một tổ chức không có bất đồng đôi khi không phải vì quá đoàn kết mà vì mọi người không dám nói thật.

 

Tranh luận lành mạnh có thể giúp tổ chức nhìn thấy vấn đề.

 

Nhưng tranh chấp cá nhân lại có thể biến vấn đề thành cuộc chiến giữa con người với con người.

 

Khi đó, mục tiêu chung bị bỏ quên.

Người ta không còn hỏi: “Điều gì tốt cho tổ chức?”

 

Mà bắt đầu hỏi: “Ai thắng? Ai thua?”

 

Đây là thời điểm mâu thuẫn bắt đầu phá hủy hệ thống.

 

Một nguyên nhân khác là lợi ích cá nhân vượt lên trên lợi ích chung.

 

Khi tổ chức còn nhỏ, mọi người thường dễ chia sẻ mục tiêu. Nhưng khi tổ chức phát triển, tiền bạc, quyền lực, vị trí và cơ hội tăng lên. Nếu không có nguyên tắc phân phối rõ ràng, cạnh tranh nội bộ có thể xuất hiện.

 

Người này cảm thấy mình đóng góp nhiều hơn.

 

Người kia cho rằng mình bị đối xử không công bằng.

 

Một nhóm muốn có thêm quyền.

 

Nhóm khác muốn bảo vệ quyền đang có.

 

Nếu những mâu thuẫn ấy không được giải quyết bằng nguyên tắc minh bạch, tổ chức sẽ dần bị chia thành các nhóm lợi ích.

 

Khi một tập thể bị chia thành quá nhiều phe, sức mạnh chung suy giảm rất nhanh.

 

Một đội bóng có thể có những cầu thủ giỏi nhất nhưng nếu họ không phối hợp, đội vẫn có thể thất bại.

 

Một doanh nghiệp có thể có những người tài nhưng nếu ai cũng bảo vệ lợi ích riêng, doanh nghiệp sẽ khó phát triển.

 

Một cộng đồng có thể có hàng nghìn thành viên nhưng nếu thiếu niềm tin và mục tiêu chung, số lượng không tạo ra sức mạnh thực sự.

 

Con người có thể cùng đứng trong một căn phòng nhưng không còn cùng đứng về một phía.

 

Sự sụp đổ bên trong cũng thường bắt nguồn từ lãnh đạo yếu hoặc lãnh đạo bị tha hóa.

 

Một người lãnh đạo không biết lắng nghe có thể khiến những vấn đề nhỏ trở thành khủng hoảng.

 

Một người lãnh đạo quá độc đoán có thể khiến người giỏi rời đi.

 

Một người lãnh đạo thiếu minh bạch có thể tạo ra nghi ngờ.

 

Một người lãnh đạo chỉ quan tâm đến quyền lực có thể biến tổ chức thành công cụ phục vụ cá nhân.

 

Nhưng trách nhiệm không chỉ thuộc về người đứng đầu.

 

Một tập thể cũng có thể góp phần tạo ra sự suy yếu khi mọi người chọn im lặng trước vấn đề.

 

Khi người biết sai nhưng không nói.

 

Khi người thấy bất công nhưng mặc kệ.

 

Khi người có năng lực chọn đứng ngoài.

 

Khi mọi người đều nghĩ: “Không phải việc của tôi.”

 

Một tổ chức không chỉ sụp đổ bởi những người làm điều sai. Đôi khi nó sụp đổ bởi quá nhiều người nhìn thấy điều sai nhưng không ai muốn chịu trách nhiệm sửa chữa.

 

Đó là sự im lặng có tính hệ thống.

 

Một dấu hiệu khác của sự suy yếu là che giấu vấn đề.

Không có tổ chức nào hoàn hảo. Tổ chức mạnh không phải là tổ chức không có lỗi, mà là tổ chức phát hiện lỗi sớm và sửa chữa nhanh.

 

Nếu một nhân viên sợ báo cáo sai sót, vấn đề sẽ bị che giấu.

 

Nếu lãnh đạo chỉ muốn nghe tin tốt, thông tin xấu sẽ biến mất khỏi báo cáo.

 

Nếu thành viên sợ bị trách phạt, họ sẽ tìm cách bảo vệ mình trước thay vì bảo vệ tổ chức.

 

Và khi lãnh đạo nhận ra vấn đề, đôi khi nó đã trở nên quá lớn.

 

Vì vậy, một nguyên tắc quản trị quan trọng là:

 

Đừng trừng phạt người mang tin xấu chỉ vì bạn không thích nghe tin xấu.

 

Tin xấu được phát hiện sớm là cơ hội để sửa chữa.

 

Tin xấu bị che giấu có thể trở thành thảm họa.

 

Sự sụp đổ từ bên trong còn đến từ sự tự mãn.

 

Khi một cá nhân hoặc tổ chức thành công trong thời gian dài, họ dễ tin rằng cách làm hiện tại sẽ luôn đúng.

 

Họ ngừng học hỏi.

 

Ngừng lắng nghe.

 

Ngừng thay đổi.

 

Trong khi thế giới bên ngoài vẫn vận động.

 

Một doanh nghiệp từng rất thành công có thể thất bại vì không chịu đổi mới.

 

Một người từng có nhiều kinh nghiệm có thể mắc sai lầm vì quá tin vào kinh nghiệm cũ.

 

Một cộng đồng từng phát triển mạnh có thể suy yếu nếu không còn phù hợp với nhu cầu mới.

 

Thành công trong quá khứ không phải giấy bảo đảm cho tương lai.

 

Thứ từng giúp chúng ta thành công có thể trở thành thứ cản trở chúng ta nếu chúng ta không biết thay đổi.

 

Trong gia đình, sự sụp đổ cũng thường bắt đầu từ những điều rất nhỏ.

 

Thiếu giao tiếp.

 

Thiếu tôn trọng.

 

Không chia sẻ trách nhiệm.

 

Tiền bạc không minh bạch.

 

Những tổn thương cũ không được giải quyết.

 

Mỗi người sống trong thế giới riêng.

 

Một gia đình có thể vẫn ở chung một mái nhà nhưng khoảng cách tinh thần ngày càng lớn.

 

Đến khi một biến cố xuất hiện, những mâu thuẫn đã tích tụ lâu ngày bùng lên.

 

Bởi vậy, gia đình cũng cần được “bảo trì” giống như một tổ chức.

 

Cần nói chuyện.

 

Cần lắng nghe.

 

Cần xin lỗi.

 

Cần tha thứ.

 

Cần thống nhất nguyên tắc.

 

Và quan trọng nhất, cần xử lý vấn đề khi nó còn nhỏ.

 

Một tổ chức muốn tồn tại lâu dài cũng cần những nguyên tắc tương tự.

 

Niềm tin phải được xây dựng.

 

Quyền lực phải được kiểm soát.

 

Lợi ích phải minh bạch.

 

Thông tin phải được chia sẻ.

 

Người có năng lực phải được tôn trọng.

 

Người mắc lỗi phải có cơ hội sửa chữa nhưng cũng phải chịu trách nhiệm.

Mọi người phải hiểu rằng mục tiêu chung lớn hơn lợi ích của từng cá nhân.

 

Sự sụp đổ từ bên trong không phải lúc nào cũng có nghĩa là kết thúc.

 

Một cá nhân sau thất bại có thể đứng dậy.

 

Một gia đình sau khủng hoảng có thể hàn gắn.

 

Một tổ chức sau sai lầm có thể tái cấu trúc.

 

Một cộng đồng sau chia rẽ có thể xây dựng lại niềm tin.

 

Điều quan trọng là phải dám nhìn thẳng vào nguyên nhân.

 

Không đổ hết lỗi cho hoàn cảnh.

 

Không đổ hết lỗi cho đối thủ.

 

Không tìm một người để làm vật tế thần.

 

Muốn sửa chữa một hệ thống, trước hết phải đủ can đảm để nhìn thấy những gì đang hỏng bên trong nó.

 

Có một nghịch lý rất đáng suy ngẫm:

 

Kẻ thù bên ngoài chỉ có thể phá một tổ chức khi bên trong đã xuất hiện những điểm yếu đủ lớn.

 

Vì vậy, bảo vệ một cá nhân, một gia đình hay một cộng đồng không chỉ là chống lại những tác động bên ngoài. Đó còn là xây dựng một nội lực đủ mạnh.

 

Nội lực ấy đến từ niềm tin, kỷ luật, minh bạch, trách nhiệm, khả năng đối thoại và tinh thần hợp tác.

 

Một tập thể mạnh không phải là tập thể không có mâu thuẫn.

 

Đó là tập thể biết biến mâu thuẫn thành đối thoại, biến khác biệt thành bổ sung và biến khủng hoảng thành cơ hội trưởng thành.

 

Cuối cùng, sự sụp đổ thường bắt đầu khi con người ngừng cùng nhìn về một hướng.

 

Và sự phục hồi bắt đầu khi họ tìm lại được mục tiêu chung.

 

Một cá nhân muốn bền vững phải quản trị chính mình.

 

Một gia đình muốn hạnh phúc phải quản trị các mối quan hệ.

Một tổ chức muốn phát triển phải quản trị niềm tin, lợi ích và quyền lực.

Một cộng đồng muốn trường tồn phải biết đặt giá trị chung lên trên những tranh chấp nhất thời.

Muốn bảo vệ một công trình khỏi giông bão, trước hết hãy kiểm tra nền móng.

Bởi đôi khi, thứ nguy hiểm nhất đối với một con người, một tổ chức hay một cộng đồng không nằm ở bên ngoài cánh cửa.

Nó nằm trong những vết nứt mà chính chúng ta đã quá lâu không chịu nhìn thấy.