HNI 21-8

CHƯƠNG 33. SỰ TỬ TẾ VÀ SỨC MẠNH CỦA CỘNG ĐỒNG

 

Một xã hội bền vững không chỉ được xây bằng luật lệ mà còn bằng niềm tin và sự tử tế

 

Con người không thể sống một mình. Từ gia đình nhỏ đến làng xóm, doanh nghiệp, cộng đồng và quốc gia, sự phát triển của con người luôn gắn với khả năng hợp tác. Nhưng để hợp tác lâu dài, chỉ có lợi ích chung là chưa đủ. Xã hội cần một thứ vô hình nhưng vô cùng quan trọng: niềm tin.

 

Niềm tin được hình thành từ những điều rất bình thường: một lời hứa được giữ, một giao dịch được thực hiện đúng, một người sẵn sàng giúp đỡ người khác, một tổ chức minh bạch và một cộng đồng biết tôn trọng nhau.

 

Đó chính là nền tảng của sự tử tế.

 

Một xã hội có luật pháp là xã hội có những nguyên tắc để giới hạn hành vi. Nhưng một xã hội chỉ dựa vào luật pháp sẽ phải sử dụng rất nhiều cơ chế kiểm tra, giám sát và xử phạt. Bởi luật có thể quy định con người không được làm gì, nhưng không thể bắt buộc con người trong mọi hoàn cảnh phải chủ động làm điều tốt.

 

Một người có thể trả lại tài sản vì sợ pháp luật.

 

Nhưng một người tử tế trả lại tài sản vì họ biết đó không phải là của mình.

 

Một người có thể giữ lời vì sợ mất uy tín.

 

Nhưng người có trách nhiệm giữ lời vì họ coi lời hứa là danh dự.

 

Đó là sự khác biệt giữa tuân thủ vì sợ hãi và hành động vì giá trị bên trong.

 

Một cộng đồng bền vững cần cả hai.

 

Luật pháp tạo ra giới hạn.

 

Đạo đức tạo ra phương hướng.

 

Niềm tin tạo ra sự kết nối.

 

Và sự tử tế làm cho những mối quan hệ trở nên dễ dàng hơn.

 

Hãy tưởng tượng một xã hội mà mọi người đều nghi ngờ nhau. Người mua sợ người bán lừa. Người bán sợ khách hàng không trả tiền. Nhân viên sợ đồng nghiệp chơi xấu. Doanh nghiệp sợ đối tác không giữ lời. Người dân sợ người khác lợi dụng mình.

 

Trong xã hội ấy, mọi giao dịch đều cần thêm nhiều giấy tờ, nhiều kiểm tra và nhiều cơ chế bảo vệ.

 

Chi phí xã hội sẽ tăng lên.

 

Ngược lại, khi con người có mức độ tin tưởng nhất định, họ có thể hợp tác nhanh hơn, chia sẻ thông tin dễ hơn và cùng nhau tạo ra nhiều giá trị hơn.

 

Vì vậy, niềm tin là một loại tài sản của cộng đồng.

 

Nó không nằm trong ngân hàng nhưng có thể tạo ra giá trị kinh tế.

Nó không được nhìn thấy nhưng có thể quyết định một tổ chức thành công hay thất bại.

 

Một cộng đồng có niềm tin cao sẽ dễ huy động nguồn lực khi gặp khó khăn. Khi thiên tai xảy ra, người dân có thể hỗ trợ nhau. Khi một thành viên gặp biến cố, cộng đồng có thể cùng chung tay. Khi một doanh nghiệp gặp khó khăn tạm thời, đối tác có thể tìm cách đồng hành thay vì lập tức quay lưng.

 

Những hành động đó tạo ra một mạng lưới an toàn xã hội.

 

Sức mạnh của cộng đồng không nằm ở việc mọi người giống nhau.

 

Nó nằm ở khả năng khác nhau nhưng vẫn hợp tác được với nhau.

 

Mỗi người có một hoàn cảnh, một năng lực và một lợi ích riêng. Người có tiền có thể đóng góp tiền. Người có kiến thức có thể đóng góp kiến thức. Người có thời gian có thể đóng góp công sức. Người có ảnh hưởng có thể lan tỏa thông tin tích cực.

 

Khi những nguồn lực khác nhau được kết nối, sức mạnh của cộng đồng lớn hơn rất nhiều so với tổng sức mạnh của từng cá nhân đứng riêng lẻ.

 

Đó là nguyên lý của hợp tác.

 

Một người khó có thể xây dựng một trường học một mình. Nhưng một cộng đồng có thể cùng nhau làm được.

 

Một gia đình khó có thể giải quyết mọi vấn đề xã hội. Nhưng hàng nghìn gia đình cùng hành động có thể tạo ra thay đổi.

 

Một cá nhân khó có thể bảo vệ môi trường toàn cầu. Nhưng hàng triệu người thay đổi thói quen có thể tạo ra tác động lớn.

 

Sức mạnh cộng đồng bắt đầu từ những hành động nhỏ được lặp lại bởi nhiều người.

 

Sự tử tế cũng có khả năng lan truyền theo cách tương tự.

 

Một người được đối xử tử tế có xu hướng cảm nhận rằng thế giới vẫn còn đáng tin. Họ có thể tiếp tục trao sự tử tế ấy cho người khác.

 

Một lời cảm ơn có thể tạo ra một nụ cười.

 

Một sự giúp đỡ có thể tạo ra một sự giúp đỡ khác.

 

Một hành động trung thực có thể trở thành chuẩn mực cho cả nhóm.

 

Đó là hiệu ứng lan tỏa của hành vi tích cực.

 

Nhưng ngược lại, sự vô trách nhiệm cũng có thể lan truyền.

 

Nếu một người gian dối mà không chịu hậu quả, người khác có thể nghĩ rằng gian dối là cách để thành công.

 

Nếu một người ích kỷ luôn được ưu tiên, người khác có thể bắt đầu hành động ích kỷ.

 

Nếu người tử tế luôn bị lợi dụng mà không được bảo vệ, những người khác có thể mất niềm tin vào việc làm điều tốt.

Vì vậy, xây dựng cộng đồng không chỉ là khuyến khích lòng tốt. Còn phải bảo vệ người tử tế và ngăn chặn hành vi lợi dụng lòng tốt.

 

Một cộng đồng lành mạnh không phải nơi mọi người tin nhau một cách mù quáng.

 

Đó là nơi có niềm tin nhưng vẫn có nguyên tắc.

 

Có sự bao dung nhưng vẫn có trách nhiệm.

 

Có lòng tốt nhưng không dung túng cho sai trái.

 

Có sự hỗ trợ nhưng không tạo ra sự phụ thuộc.

 

Đây là sự cân bằng rất quan trọng.

 

Trong gia đình, sự tử tế thể hiện qua cách các thành viên đối xử với nhau mỗi ngày.

 

Không phải lúc nào cũng cần những món quà lớn.

 

Đôi khi chỉ là một bữa cơm được chuẩn bị.

 

Một lời hỏi thăm.

 

Một lần nhường nhịn.

 

Một lời xin lỗi đúng lúc.

 

Một sự lắng nghe khi người thân đang mệt mỏi.

 

Những điều nhỏ ấy tạo nên cảm giác an toàn về mặt tinh thần.

 

Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường được tôn trọng sẽ dễ học cách tôn trọng người khác.

 

Một người lớn được gia đình lắng nghe sẽ dễ biết lắng nghe.

 

Như vậy, cộng đồng lớn bắt đầu từ những cộng đồng nhỏ nhất: gia đình.

 

Trong doanh nghiệp, sự tử tế không có nghĩa là bỏ qua hiệu quả kinh doanh.

 

Một doanh nghiệp vẫn phải có mục tiêu, doanh thu, lợi nhuận và kỷ luật. Nhưng cách doanh nghiệp đối xử với nhân viên, khách hàng và đối tác sẽ quyết định chất lượng niềm tin mà doanh nghiệp tạo ra.

 

Một nhân viên có thể làm việc vì tiền.

 

Nhưng họ có thể cống hiến nhiều hơn khi cảm thấy công sức của mình được ghi nhận.

 

Một khách hàng có thể mua sản phẩm vì nhu cầu.

 

Nhưng họ sẽ quay lại khi cảm thấy mình được tôn trọng.

 

Một đối tác có thể hợp tác vì lợi ích.

 

Nhưng họ sẽ đồng hành lâu dài khi giữa hai bên có niềm tin.

 

Vì vậy, tử tế không đối lập với lợi ích; tử tế giúp lợi ích trở nên bền vững hơn.

 

Trong cộng đồng HNI và các hệ sinh thái như HGroup, nguyên tắc này càng có ý nghĩa khi số lượng thành viên ngày càng lớn. Một cộng đồng đông người không tự động trở thành một cộng đồng mạnh. Nếu thiếu văn hóa chung, càng đông người càng dễ phát sinh mâu thuẫn, hiểu lầm và cạnh tranh tiêu cực.

 

Một cộng đồng mạnh cần những giá trị chung:

 

Tôn trọng.

 

Trung thực.

 

Trách nhiệm.

 

Chia sẻ.

 

Hợp tác.

 

Giữ lời.

 

Tạo giá trị.

 

Và quan trọng nhất là biết đặt lợi ích chung bên cạnh lợi ích cá nhân.

Mỗi thành viên cần hiểu rằng danh tiếng của cộng đồng được tạo nên từ hành vi của từng người.

 

Một người thiếu trách nhiệm có thể ảnh hưởng đến niềm tin dành cho cả nhóm.

 

Một người tử tế có thể làm hình ảnh của cả cộng đồng đẹp hơn.

 

Vì vậy, tham gia cộng đồng không chỉ là nhận quyền lợi.

 

Đó còn là nhận trách nhiệm.

 

Một xã hội văn minh không thể chỉ hỏi:

 

“Tôi nhận được gì?”

 

Mà cần thêm một câu hỏi:

 

“Tôi đang đóng góp được gì?”

 

Khi câu hỏi thứ hai xuất hiện, con người bắt đầu chuyển từ tư duy tiêu dùng sang tư duy kiến tạo.

 

Họ không chỉ tìm kiếm lợi ích từ cộng đồng mà còn muốn làm cho cộng đồng tốt hơn.

 

Đây là nền tảng của sự phát triển lâu dài.

 

Sự tử tế cũng cần được truyền lại cho thế hệ trẻ. Trẻ em không chỉ cần học cách kiếm tiền, thành công và cạnh tranh. Các em cần học cách hợp tác, biết chia sẻ, biết tôn trọng người yếu thế và hiểu rằng thành công cá nhân không nên được xây dựng trên sự tổn thương của người khác.

 

Một thế hệ chỉ biết cạnh tranh sẽ tạo ra một xã hội đầy đối đầu.

 

Một thế hệ biết cạnh tranh lành mạnh nhưng cũng biết hợp tác sẽ tạo ra một xã hội có sức sáng tạo lớn hơn.

 

Bởi cạnh tranh tạo động lực.

 

Nhưng hợp tác tạo sức mạnh.

 

Trong thời đại công nghệ, cộng đồng không còn bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Một người ở Việt Nam có thể học cùng một cộng đồng với người ở nhiều quốc gia. Một ý tưởng có thể lan truyền đến hàng triệu người chỉ trong thời gian ngắn.

 

Điều đó mở ra cơ hội rất lớn nhưng cũng đặt ra trách nhiệm rất lớn.

 

Một thông tin sai có thể lan truyền nhanh.

 

Một lời xúc phạm có thể làm tổn thương hàng nghìn người.

 

Nhưng một câu chuyện tử tế cũng có thể truyền cảm hứng cho hàng triệu người.

 

Vì vậy, văn hóa cộng đồng trong thời đại số càng cần được xây dựng trên sự tỉnh táo và trách nhiệm.

 

Trước khi chia sẻ một thông tin, hãy kiểm chứng.

 

Trước khi phán xét một người, hãy tìm hiểu.

 

Trước khi viết một lời làm tổn thương người khác, hãy nghĩ đến hậu quả.

 

Trước khi nhận một lợi ích, hãy hỏi liệu lợi ích ấy có gây tổn hại cho người khác hay không.

 

Đó cũng là cách thực hành sự tử tế trong môi trường số.

 

Cuối cùng, một cộng đồng mạnh không phải là cộng đồng không có vấn đề.

Xin đừng đánh mất chữ tình trong tâm.

 

Một lời chia sẻ âm thầm,

Một lần giúp đỡ, một lần thứ tha.

Những điều tưởng nhỏ quanh ta,

Lại làm cuộc sống chan hòa đẹp hơn.

 

Khi người biết sống biết thương,

Cộng đồng sẽ mạnh, quê hương sẽ lành.

Niềm tin kết nối con người,

Tử tế vun đắp một đời bình an.

 

Một người gieo hạt yêu thương,

Nhiều người vun đất, con đường nở hoa.

Cộng đồng mạnh chẳng bởi xa,

Mà do tử tế lan ra mỗi ngày.

Đó là cộng đồng có khả năng cùng nhau giải quyết vấn đề.

 

Không phải nơi mọi người luôn đồng ý.

 

Mà là nơi mọi người có thể bất đồng nhưng vẫn tôn trọng nhau.

 

Không phải nơi không có sai lầm.

 

Mà là nơi con người có cơ hội sửa sai.

 

Không phải nơi ai cũng giàu có.

 

Mà là nơi người mạnh có thể hỗ trợ người yếu và người yếu có cơ hội trở nên mạnh hơn.

 

Một xã hội bền vững cần pháp luật để giữ trật tự, cần kinh tế để tạo ra nguồn lực, cần giáo dục để nâng cao năng lực và cần công nghệ để mở rộng khả năng.

 

Nhưng bên dưới tất cả những điều ấy vẫn cần một nền tảng vô hình:

 

Niềm tin giữa con người với con người.

 

Và niềm tin ấy được xây dựng từ hàng triệu hành động tử tế mỗi ngày.

 

Một lời giữ đúng.

 

Một việc làm đúng.

 

Một trách nhiệm được hoàn thành.

 

Một bàn tay đưa ra đúng lúc.

 

Một người biết nghĩ cho người khác.

 

Tất cả những điều nhỏ bé ấy, khi kết nối lại, có thể tạo thành sức mạnh rất lớn.

 

Một người tử tế có thể làm một việc tốt.

Một cộng đồng tử tế có thể thay đổi một vùng đất.

Một xã hội biết tin tưởng và hợp tác có thể tạo ra một tương lai tốt đẹp hơn.

Bởi cuối cùng, sức mạnh lớn nhất của cộng đồng không nằm ở số lượng con người.

Nó nằm ở chất lượng của mối quan hệ giữa những con người ấy.