23/08 CHƯƠNG 20. CHIA SẺ DỮ LIỆU CÓ CHỌN LỌC 20.1. Tổng quan về chia sẻ dữ liệu có chọn lọc trong HID Trong nền kinh tế số hiện đại, dữ liệu trở thành một trong những nguồn tài nguyên quan trọng nhất. Mỗi ngày, con người tạo ra lượng lớn dữ liệu thông qua: Hoạt động trực tuyến. Giao dịch tài chính. Học tập. Làm việc. Tương tác xã hội. Sử dụng các dịch vụ số. Tuy nhiên, một vấn đề lớn đang tồn tại: Con người tạo ra dữ liệu nhưng thường không kiểm soát được cách dữ liệu được sử dụng. Nhiều hệ thống hiện nay yêu cầu người dùng cung cấp quá nhiều thông tin chỉ để đáp ứng một nhu cầu nhỏ. Ví dụ: Xác minh tuổi nhưng phải cung cấp toàn bộ giấy tờ cá nhân. Đăng ký dịch vụ nhưng phải chia sẻ nhiều thông tin không cần thiết. Sử dụng ứng dụng nhưng không biết dữ liệu được khai thác như thế nào. HID xây dựng mô hình Chia sẻ dữ liệu có chọn lọc (Selective Data Sharing) nhằm thay đổi cách con người tương tác với dữ liệu cá nhân. Nguyên tắc: Chia sẻ đúng dữ liệu, cho đúng đối tượng, đúng thời điểm và đúng mục đích. 20.2. Khái niệm chia sẻ dữ liệu có chọn lọc Chia sẻ dữ liệu có chọn lọc là mô hình trong đó người sở hữu danh tính có quyền quyết định: Dữ liệu nào được chia sẻ. Ai được nhận dữ liệu. Mục đích sử dụng. Thời gian sử dụng. Quyền truy cập có thể bị thu hồi hay không. Trong HID, dữ liệu không còn được xem là thứ người dùng phải “nộp lại” cho hệ thống. Dữ liệu trở thành một tài sản mà người dùng chủ động quản lý. 20.3. Sự thay đổi từ mô hình dữ liệu truyền thống Mô hình truyền thống Người dùng │ ▼ Cung cấp toàn bộ dữ liệu │ ▼ Nền tảng lưu trữ │ ▼ Người dùng mất kiểm soát Hạn chế: Thu thập dữ liệu dư thừa. Tăng nguy cơ rò rỉ. Khó kiểm soát việc sử dụng. Mô hình HID Người dùng │ ▼ HID Vault │ ▼ Chọn dữ liệu chia sẻ │ ▼ Dịch vụ nhận Người dùng giữ quyền kiểm soát trong toàn bộ quá trình. 20.4. Nguyên tắc tối thiểu hóa dữ liệu Một nguyên tắc quan trọng trong HID: Chỉ chia sẻ lượng dữ liệu cần thiết để hoàn thành một mục tiêu cụ thể. Ví dụ: Một dịch vụ cần biết người dùng đủ điều kiện tham gia. Thay vì nhận: Họ tên đầy đủ. Ngày sinh. Địa chỉ. Số giấy tờ. Hệ thống chỉ nhận: Bằng chứng đáp ứng điều kiện. Lợi ích: Giảm rủi ro. Bảo vệ quyền riêng tư. Tăng niềm tin.