HNI 21-1

CHƯƠNG 6: KHỦNG HOẢNG HIỆN SINH TRONG THỜI ĐẠI VẬT CHẤT

 

Chưa bao giờ con người có nhiều hơn như hôm nay.

Và cũng chưa bao giờ con người hoang mang về ý nghĩa sống như lúc này.

Nhà cao hơn.

Tiện nghi nhiều hơn.

Cơ hội rộng mở hơn.

Nhưng bên trong, một khoảng trống ngày càng lan rộng.

Khoảng trống ấy không thể lấp bằng tiền, bằng thành tựu, hay bằng sự bận rộn.

Đó là khủng hoảng hiện sinh.

1. Khủng hoảng hiện sinh không đến từ thiếu thốn

Khủng hoảng hiện sinh không phải là khi con người đói khát.

Nó xuất hiện khi con người đã có đủ để sống, nhưng không biết mình sống để làm gì.

Nó thường xảy ra:

Sau một giai đoạn đạt được mục tiêu lớn

Khi đời sống đã ổn định về vật chất

Khi con người không còn bị áp lực sinh tồn đè nặng

Lúc này, câu hỏi không còn là:

“Làm sao để sống tiếp?”

Mà trở thành:

“Sống tiếp để làm gì?”

Đây là câu hỏi mà xã hội hiện đại không khuyến khích con người hỏi.

2. Vật chất giải phóng thân xác, nhưng bỏ quên linh hồn

Thời đại vật chất mang lại một thành tựu lớn:

Nó giải phóng con người khỏi rất nhiều nỗi lo sinh tồn.

Nhưng đồng thời, nó cũng tạo ra một ảo tưởng nguy hiểm:

Chỉ cần đủ vật chất là đủ để hạnh phúc.

Trong khi đó, vật chất chỉ trả lời cho:

Sự tiện nghi

Sự an toàn

Sự thoải mái bên ngoài

Nó không trả lời cho:

Ý nghĩa

Mục đích

Cảm giác mình thuộc về điều gì đó lớn hơn bản thân

Khi linh hồn không được gọi tên,

con người bắt đầu tìm cách gây mê chính mình.

3. Những hình thức gây mê phổ biến của thời đại mới

Khủng hoảng hiện sinh hiếm khi bùng nổ dữ dội.

Nó thường được che phủ bằng sự bận rộn.

Con người gây mê mình bằng:

Công việc không ngừng nghỉ

Giải trí liên tục

Mạng xã hội, tin tức, tiêu dùng

Những mục tiêu ngắn hạn nối tiếp nhau

Bận rộn trở thành một tấm khiên.

Không phải để đạt mục đích,

mà để không phải đối diện với khoảng trống bên trong.

Nhiều người sợ im lặng hơn sợ thất bại.

Bởi im lặng buộc họ phải nghe tiếng gọi mà họ đã lờ đi quá lâu.

4. Khi thành công không còn cứu được con người

Trong thời đại vật chất, thành công được coi là liều thuốc vạn năng.

Người ta tin rằng:

Cứ thành công hơn nữa là sẽ hết bất an

Cứ đạt thêm một mốc nữa là sẽ thấy đủ

Nhưng thực tế lại ngược lại.

Rất nhiều người chỉ bắt đầu khủng hoảng hiện sinh sau khi thành công.

Bởi thành công đã lấy đi lý do cuối cùng để họ tiếp tục tự lừa mình:

“Chắc là vì mình chưa đạt được nên mới thấy trống.”

Khi đã đạt được mà vẫn trống,

con người buộc phải đối diện với một sự thật khó chấp nhận:

Vấn đề không nằm ở việc chưa đủ, mà ở việc đang đi sai trục.

5. Xã hội vật chất không tạo không gian cho câu hỏi “vì sao”

Xã hội hiện đại rất giỏi trả lời câu hỏi “làm thế nào”:

Làm thế nào để kiếm nhiều tiền hơn

Làm thế nào để tối ưu năng suất

Làm thế nào để thành công nhanh hơn

Nhưng lại gần như bỏ trống câu hỏi:

“Vì sao ta cần làm tất cả những điều đó?”

Người hỏi “vì sao” thường bị xem là:

Mơ mộng

Triết lý quá mức

Không thực tế

Trong khi đó, câu hỏi “vì sao” mới là câu hỏi giữ cho con người không lạc hướng.

Khi xã hội chỉ dạy “làm sao”,

con người rất giỏi vận hành,

nhưng rất kém định hướng.

6. Khủng hoảng hiện sinh là dấu hiệu của sự trưởng thành

Khủng hoảng hiện sinh không phải là bệnh.

Nó là triệu chứng của một tầng ý thức cao hơn đang hình thành.

Chỉ khi con người:

Không còn bị sinh tồn chi phối

Không còn thỏa mãn với những câu trả lời sẵn có

Không còn dễ bị xoa dịu bằng tiện nghi

… thì câu hỏi về mục đích mới xuất hiện.

Vì vậy, khủng hoảng hiện sinh không nên bị né tránh.

Nó cần được lắng nghe.

Nó là tín hiệu cho thấy:

Đã đến lúc bạn không thể sống bằng những mục tiêu vay mượn nữa.

7. Lối thoát không nằm ở việc có thêm, mà là sống đúng

Con người thường phản ứng với khủng hoảng hiện sinh bằng cách:

Kiếm nhiều tiền hơn

Đặt mục tiêu lớn hơn

Thay đổi môi trường, mối quan hệ

Nhưng nếu trục sống không đổi,

thì mọi thay đổi chỉ là thay cảnh, không phải thay hướng.

Lối thoát không nằm ở việc:

Có thêm điều gì.

Mà nằm ở việc:

Sống đúng với điều vốn đã thuộc về mình.

Sống đúng không xóa bỏ khủng hoảng ngay lập tức.

Nhưng nó cho khủng hoảng một hướng đi.

8. Khi con người dám đối diện với khoảng trống

Khoảnh khắc quan trọng nhất là khi con người:

Dám ở yên với câu hỏi chưa có lời đáp

Dám chấp nhận mình chưa biết mục đích là gì

Dám dừng việc chạy trốn bằng bận rộn

Khoảng trống không phải kẻ thù.

Nó là không gian để mục đích thật bắt đầu cất tiếng.

Không phải ai cũng cần câu trả lời ngay.

Nhưng ai cũng cần đặt câu hỏi đúng.

KẾT CHƯƠNG

Khủng hoảng hiện sinh không phải dấu hiệu của sự suy sụp.

Nó là dấu hiệu của sự tỉnh thức đầu tiên.

Khi vật chất không còn đủ để giữ con người yên,

thì mục đích sống bắt đầu đòi quyền được xuất hiện.

Và từ chương tiếp theo,

chúng ta sẽ đi sâu vào một nghịch lý lớn của thời đại:

Vì sao có những người rất thành công… nhưng vẫn thấy trống rỗng?