HNI 15/9 - 🌺Chương 8:Tư tưởng nhân văn trong văn học Việt Nam 1. Mở đầu: Nhân văn – linh hồn bất tử của văn học Việt Nam Văn học Việt Nam, từ ngàn đời, chưa bao giờ tách rời khỏi số phận con người. Đằng sau mỗi áng thơ, mỗi thiên truyện, mỗi vở kịch dân gian hay mỗi bài ca dao đều lấp lánh ánh sáng của một tư tưởng lớn – đó là tư tưởng nhân văn. Nhân văn, hiểu theo nghĩa rộng, chính là sự tôn vinh con người, đề cao phẩm giá, tình thương, khát vọng sống, khát vọng tự do và hạnh phúc. Nếu lịch sử là bức tranh khắc họa những biến động của đất nước, thì văn học chính là tấm gương phản chiếu tâm hồn dân tộc. Và trong chiếc gương ấy, nhân văn là mạch nguồn xuyên suốt, là sợi chỉ đỏ kết nối mọi thời kỳ, mọi phong cách, mọi dòng chảy tư tưởng. Văn học Việt Nam, dù trải qua chiến tranh hay hòa bình, dù khổ đau hay phồn thịnh, luôn đặt con người làm trung tâm, làm thước đo của mọi giá trị. 2. Tư tưởng nhân văn trong văn học dân gian 2.1. Ca dao – tiếng lòng nhân ái của nhân dân Ca dao, tục ngữ, hò vè là kho tàng triết lý sống bình dị mà sâu xa. Trong từng lời ca dao, người ta nghe thấy tình yêu thương, sự chia sẻ và niềm tin vào công lý nhân gian: “Bầu ơi thương lấy bí cùng, Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.” Đây là tuyên ngôn giản dị nhưng sâu sắc về nhân văn: tình thương không phân biệt, con người cần nâng đỡ nhau trong cuộc sống. 2.2. Truyền thuyết, cổ tích – khát vọng công bằng Các truyện cổ tích như Tấm Cám, Sọ Dừa, Thạch Sanh... đều đề cao giá trị của sự lương thiện, lên án cái ác, và hướng tới một xã hội công bằng, nơi người hiền được hưởng hạnh phúc. Nhân văn ở đây không chỉ là tình thương, mà còn là niềm tin vào đạo lý “ở hiền gặp lành”. 2.3. Tư tưởng nhân văn trong anh hùng ca dân gian Những khúc ca như Đẻ đất đẻ nước, Sử thi Tây Nguyên… ca ngợi sức mạnh cộng đồng, tinh thần đoàn kết và khát vọng vươn lên của con người. Nhân văn ở đây không chỉ nằm ở cá nhân, mà còn mở rộng ra cộng đồng, bộ tộc, quốc gia. 3. Tư tưởng nhân văn trong văn học trung đại 3.1. Tinh thần yêu nước gắn với tình thương dân